Ekvator
![]() | Tu dikarî vê gotarê ji gotara wekhev a îngilîzî bi riya wergerê berfireh bikî.
Ji bo dîtina rêzikên wergerandinê pê li [nîşan bide] bike.
|
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/World_map_with_equator.svg/300px-World_map_with_equator.svg.png)
Ekvator an jî hevêrka ekvatorê hevêrkakê xiyaliya dor dinê re di hurd cemsaran heman dûriyê de dizivirî ye. Ew dinê bi Nîvkada Başûr û Nîvkada Bakur dike du paran. Ekvator hêlîpana (paralel) 0° ye û gorî dirêjahiya xwe ya herî mezin e. Dirêjahiya hevêrka ekvadorê 40,075.0 km e
Roj salê du caran di ser ekvator de di ekînoksa biharê û ekînoksa payizê de derbaz dibe. Di wa rojnan de li ser ekvator tirêjên roj bi 90° têne dinê.
Derên ekvator derbaz dibe bi gelemperî okyanûs in. Ji bo dor ekvator tirêjên roj qiraçên tîk, an jî nezika tîk heldigirin siruştê germa û siruşta ekvatorî tê gotin.
Eger hereketa gerstêrka Erdê li dora xwe bisekine hingî dê tofanên ku leza wan 1670 km/seetekê ne, li ser Xetta Istiwayê(Equator) pêkwerin ku dikarin jiyana ser goga Erdê, jiholê rakin.
Xetta Istiwa, navê xetteke ferzî ye ku goga Erdê dike du bešên nîvgoga Bakûr û nîvgoga Bašûr. Ev xêz di nîveka her du cemserên Bakûr û Başûr da ye û fasileya hemû nuqteyên ser vê xettê ji her du cemseran, wekhev in.
Xetta Istiwayê, xwediyê mezintirîn muhîta ser erdê ye û dirêjahiya wê 40070 km e.
Rûbara goga Erdê, li Xetta Istiwayê di šev û rojekê da bi qasî 40000 km, hereket dike. Ew tê wateya ku leza goga Erdê li dora xwe 1670 km/seetekê ye.
Navçeyên nêzîkê Xetta Istiwayê, baştirîn cih jibo çandina Qehwe û Kaoçoyê ne.
Welatên ekvatorî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Equator_sign_kenya.jpg/150px-Equator_sign_kenya.jpg)
Ekvator li wan 13 welatan re derbaz dibe:
- Sao Tome û Prînsîpe
- Gabon
- Komara Kongo
- Komara Kongoya Demokratîk
- Ûganda
- Kenya
- Somalî
- Maldîv
- Îndonezya
- Kirîbatî
- Ekuador
- Kolombiya
- Brezîl
Çi qas navê Gîneya Rojbendî de ekvator derbaz be jî ekvator di wê welatê re derbaz na be.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)