Sasa (roślina)
![]() Sasa kurilensis | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Podrodzina | |
Rodzaj |
sasa |
Nazwa systematyczna | |
Sasa Makino et Shibata Bot. Mag. (Tokyo) 15: 18. 20 Feb 1901[3] | |
Typ nomenklatoryczny | |
S. albomarginata (Miquel) Makino et Shibata[3] |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Sasa_veitchii_in_late_autumn%2C_November_29%2C_2008.jpg/220px-Sasa_veitchii_in_late_autumn%2C_November_29%2C_2008.jpg)
Sasa[4][5], bambus sasa[5] (Sasa) – rodzaj roślin z podrodziny bambusowych z rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Zalicza się do niego od ok. 40[6] do ponad 50 gatunków[7] (The Plant List uznaje 59 nazw gatunkowych za zweryfikowane)[8]. Rośliny te występują w naturze na wschodzie Azji – od Rosyjskiego Dalekiego Wschodu poprzez Wyspy Japońskie i Koreę po Chiny; przy czym najbardziej zróżnicowane są w Japonii[6]. Sasa kurylska Sasa kurilensis należy do najdalej na północ sięgających bambusów, rosnąc na Sachalinie i Wyspach Kurylskich[9].
Są to długo żyjące rośliny monokarpiczne, dlatego w uprawie poza rodzimym zasięgiem rozmnażane są wegetatywnie. Pierwszy pochodzący z Japonii przedstawiciel tego rodzaju, który zakwitł poza swą ojczyzną (sasa gałęzista Sasa ramosa), dokonał tego po 89 latach od introdukcji[6]. Bambusy te rosną w lasach i na terenach otwartych, nierzadko jako gatunki dominujące, czasem pokrywające rozległe powierzchnie na stokach gór i na nizinach[10], powszechne są też na przydrożach[11]. W Japonii rośliny te są wszechstronnie użytkowane, m.in. do wyplatania koszy[11], wyrobu kartonu[6], a ich młode pędy są spożywane po ugotowaniu[9][11]. Rośliny z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne w Europie i Ameryce Północnej[10], w tym m.in. ze względu na swoją mrozoodporność (w Polsce uprawianych jest 4–5 gatunków)[12][4].
Niektóre należące tu gatunki należą do bardzo ekspansywnych[6][5]. Rozprzestrzeniają się, rosnąc nawet w pojemnikach (kłącza wydostają się dołem przez otwory). Rozrastając się, tłumią rozwój innych gatunków, dlatego nie należy ich sadzić w miejscach, gdzie mogą wydostać się poza obszar zieleni urządzonej. Nie należy ich uprawiać przy skrajach lasów, ponieważ także do nich łatwo wnikają i ograniczają rozwój nawet drzew. Ze względu na trudność w mechanicznym zwalczaniu tych roślin konieczne jest stosowanie herbicydów[5].
Nazwa rodzajowa pochodzi z japońskiego określenia sa-sa i znaczy „mały bambus”[12].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Sasa_veitchii2.jpg/220px-Sasa_veitchii2.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B2_%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B5.jpg/220px-%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%83%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%B2_%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B5.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Bambusoideae_S_kurilensis_JP_chisimazasa_06.jpg/220px-Bambusoideae_S_kurilensis_JP_chisimazasa_06.jpg)
- Pokrój
- Bambusy małe i średnie[5], osiągające często do ok. 0,6 m wysokości[9], u większych gatunków do ok. 3 m, a u największych do ok. 6 m (po 10 latach wzrostu)[5]. Ukorzeniają się początkowo wolno, ale później tworzą długie, podziemne kłącza[5]. Pędy nadziemne często początkowo się pokładają i w dalszej części prosto wznoszą ku górze[5]. Pędy na międzywęźlach obłe i nagie, czasem omszone przy węzłach. Odgałęzienia pojedyncze, podobnej wielkości jak główna łodyga. Pochwy liściowe trwałe, często dłuższe od międzywęźli[7].
- Liście
- Stosunkowo duże jak na rozmiary pędów[7], lancetowate[5]. U niektórych gatunków i odmian z białymi paskami rozwijającym się w ciągu sezonu wegetacyjnego[5][11].
- Kwiaty
- Rozwijają się po wielu latach rozwoju roślin[6]. Kwiatostany w formie luźnych wiech i gron. Kłoski składające się z 4–8 kwiatów mają barwę purpurową lub fioletową po dojrzeniu. Oś kłoska dłuższa od najwyższego w nim kwiatu. Plewy dwie, mniej lub bardziej owłosione i o brzegu orzęsionym. Plewka dolna jajowata do podługowato-lancetowatej, niemal skórzasta, górna z podwójnych grzbietem. Łuszczki trzy. Pręcików jest sześć, długich, wystających z kłoska, z pylnikami żółtymi. Zalążnia jajowata z pojedynczą, krótką szyjką słupka zakończoną piórkowatym, trójdzielnym znamieniem[7].
- Owoce
- Ziarniaki, ciemnobrązowe po dojrzeniu[7].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Japanese_crest_waka_Nesasa.svg/220px-Japanese_crest_waka_Nesasa.svg.png)
Rodzaj z plemienia Arundinarieae Ascherson & Graebner i podrodziny bambusowych Bambusoideae Luersson z rodziny wiechlinowatych Poaceae[2].
W obrębie rodzaju wyróżniane są cztery sekcje, z których najbardziej bazalna jest Macrochlamys, następną w kolejności grupę bazalną tworzy sekcja Monilicladae, a dwie najmłodsze i siostrzane grupy to sekcje Sasa i Crassinodi[13].
- Wykaz gatunków[8]
- Sasa albosericea W.T.Lin & J.Y.Lin
- Sasa bitchuensis Makino
- Sasa borealis (Hack.) Makino & Shibata
- Sasa cernua Makino
- Sasa chartacea (Makino) Makino & Shibata
- Sasa duplicata W.T.Lin & Z.J.Feng
- Sasa elegantissima Koidz.
- Sasa fugeshiensis Koidz.
- Sasa gracillima Nakai
- Sasa guangdongensis W.T.Lin & X.B.Ye
- Sasa guangxiensis C.D.Chu & C.S.Chao
- Sasa hayatae Makino
- Sasa heterotricha Koidz.
- Sasa hibaconuca Koidz.
- Sasa hidaensis Makino
- Sasa hisauchii (Makino) Makino
- Sasa hubeiensis (C.H.Hu) C.H.Hu
- Sasa kagamiana Makino & Uchida
- Sasa kogasensis Nakai
- Sasa kurilensis (Rupr.) Makino & Shibata – sasa kurylska[12][4]
- Sasa kurokawana Makino
- Sasa longiligulata McClure
- Sasa magnifica (Nakai) Sad.Suzuki
- Sasa magnonoda T.H.Wen & G.L.Liao
- Sasa masamuneana (Makino) C.S.Chao & Renvoize
- Sasa megalophylla Makino & Uchida
- Sasa miakeana Sad.Suzuki
- Sasa minensis Sad.Suzuki
- Sasa mollissima Koidz.
- Sasa nipponica (Makino) Makino & Shibata
- Sasa oblongula C.H.Hu
- Sasa occidentalis Sad.Suzuki
- Sasa oshidensis Makino & Uchida
- Sasa palmata (Burb.) E.G.Camus – sasa dłoniasta[4][12], sasa palmowa[14]
- Sasa pubens Nakai
- Sasa pubiculmis Makino
- Sasa pulcherrima Koidz.
- Sasa qingyuanensis (C.H.Hu) C.H.Hu
- Sasa quelpaertensis Nakai
- Sasa ramosa (Makino) Makino & Shibata – sasa gałęzista[4]
- Sasa rubrovaginata C.H.Hu
- Sasa samaniana Miyabe & Kudô
- Sasa scytophylla Koidz.
- Sasa senanensis (Franch. & Sav.) Rehder
- Sasa septentrionalis Makino
- Sasa shimidzuana Makino
- Sasa sinica Keng
- Sasa subglabra McClure
- Sasa subvillosa Sad.Suzuki
- Sasa suzukii Nakai
- Sasa takizawana Makino & Uchida
- Sasa tatewakiana Makino
- Sasa tenuifolia Nakai
- Sasa tokugawana Makino
- Sasa tomentosa C.D.Chu & C.S.Chao
- Sasa tsuboiana Makino – sasa Tsuboiego[12]
- Sasa tsukubensis Nakai
- Sasa veitchii (Carrière) Rehder – sasa Veitcha[12][4]
- Sasa yahikoensis Makino
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2019-12-02] (ang.).
- ↑ a b Sasa. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-12-02].
- ↑ a b c d e f Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Trawy, turzyce, sity, kosmatki. Kraków: Officina Botanica, 2009, s. 65. ISBN 978-83-925110-4-5.
- ↑ a b c d e f g h i j Roger Grounds: Trawy ozdobne. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2009, s. 75-76. ISBN 978-83-7404-891-0.
- ↑ a b c d e f David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 723, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e Zheng-ping Wang, Chris Stapleton: Sasa Makino & Shibata. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2019-12-02].
- ↑ a b Sasa. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2019-12-02].
- ↑ a b c Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 59-60. ISBN 83-214-1305-6.
- ↑ a b D. Ohrnberger: The bamboos of the world. Elsevier, 1999, s. 83. ISBN 978-0-444-50020-5.
- ↑ a b c d Ella du Cane: The flowers and gardens of Japan. London, New York: Routledge Taylor & Francis Group, 2011, s. 229. ISBN 978-0-7103-0901-3.
- ↑ a b c d e f Szymon Hoser, Wojciech Hoser, Katarzyna Nawrocka. Próba uporządkowania polskiego nazewnictwa bambusów przydatnych do uprawy w rodzimych warunkach klimatycznych. „Wiadomości Botaniczne”. 61, 2017. DOI: 10.5586/wb.2017.001.
- ↑ Mikio Kobayashi. Phylogeny, speciation, and distribution of the Japanese dwarf bamboos of genus Sasa and allies. „Plant Species Biology”. 30, 1, 2014. DOI: 10.1111/1442-1984.12058.
- ↑ Zbigniew Haber: Trawy rabatowe dla naszych parków i ogrodów. Poznań: Pficyna Wydawnicza "Atena", 1989, s. 25-26. ISBN 83-00-02550-2.