1868
(Preusmjereno sa stranice 1868.)
- Ovo je članak o godini 1868.
Milenijum: | 2. milenijum |
---|---|
Vjekovi: | 18. vijek – 19. vijek – 20. vijek |
Decenija: | 1830-e 1840-e 1850-e – 1860-e – 1870-e 1880-e 1890-e |
Godine: | 1865 1866 1867 – 1868 – 1869 1870 1871 |
Gregorijanski | 1868. (MDCCCLXVIII) |
Ab urbe condita | 2621. |
Islamski | 1284–1285. |
Iranski | 1246–1247. |
Hebrejski | 5628–5629. |
Bizantski | 7376–7377. |
Koptski | 1584–1585. |
Hindu kalendari | |
• Vikram Samvat | 1923–1924. |
• Shaka Samvat | 1790–1791. |
• Kali Yuga | 4969–4970. |
Kineski | |
• Kontinualno | 4504–4505. |
• 60 godina | Yang Zemlja Zmaj (od kineske Ng.) |
Holocenski kalendar | 11868. |
Podrobnije: Kalendarska era |
Godina 1868 bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom odn. prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru (link pokazuje kalendar).
- 2. 1. - Na Tenerifi se u oluji srušilo zmajevo drvo za koje se mislilo da je najstarije na svetu.
- 3. 1. - Meiji restauracija: japanski car Meiji objavljuje restauraciju carske vlasti nakon perioda Tokugawa šogunata - ubrzo dolazi do Bošinskog rata između pristalica cara i šogunata.
- 8. 1. - Austrijski konzul Ferdinand Has umro u Busovači, na putu prema Sarajevu, gde će biti sahranjen.[1]
- 8. 1. - Prvo zasjedanje Hrvatskog sabora kojim dominiraju unionisti, opozicija napušta sabor.
- 9. 1. - U Zapadnu Australiju stigao poslednji brod sa britanskim osuđenicima (od 1788. ih je prevezeno oko 162.000).
- 30. 1. - U hrvatsku regnikolarnu deputaciju (kraljevinski odbor), koja treba pregovarati sa Ugarskom, izabrani isključivo unionisti ("mađaroni").
- februar - Srpsko-rumunski ugovor, uglavnom o potrebi unapređenja trgovine.
- 3. 2. - Osnovana Tehničarska družina Srbije, danas Savez inženjera i tehničara Srbije.
- 8. 2. - Pogubljen Lai Wenguang, lider slomljene Nianske pobune u Kini.
- februar - Posle zapadnih konzula, i Rusija poručuje Srbiji da popusti u ratnoj spremi, zbog evropske situacije.
- 24. 2. - Predstavnički dom SAD glasa za opoziv predsednika Johnsona - prvi takav slučaj u istoriji SAD, posledica političke borbe predsednika, južnog demokrate, i radikalnih republikanaca (stvar se prosleđuje Senatu).
- 27. 2. - Benjamin Disraeli prvi put postaje britanski premijer (do decembra).
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Prva_varo%C5%A1ka_bolnica_7.jpg/220px-Prva_varo%C5%A1ka_bolnica_7.jpg)
- 12. 3. - U Srbiji zvanično uvedena Вукова ћирилица, tj. ukinuta sva ograničenja.
- 12. 3. - Alfred, vojvoda od Edinburga, upucan u leđa tokom posete Sidneju.
- mart - Geolog Louis Lartet otkrio u francuskoj Dordogni prve ostatke Kromanjonaca.
- 23. 3. - Osnovan University of California.
- 7. 4. - Ustoličenje cara Meiđija u Japanu, donesena Petočlana zakletva koja predviđa skupštine i jednakost.
- 9 - 13. 4. - Britanska ekspedicija u Abisiniju: Bitka kod Magdale je odlučujuća pobeda britanskih snaga; etiopski car Tevodros II se ubio, naslediće ga Tekle Georgis II (do 1871).
- 20. 4. - (8.4. po j.k.) - Novi austrougarski poslanik u Srbiji, Benjamin Kalaj, primljen u audijenciju kod Kneza (na službi do 1875). Andraši i Kalaj pokušavaju 1868-69 ubediti fon Bojsta i cara da Bosnu i Hercegovinu prepuste Srbiji, kako bi je odvojili od Rusije[2].
- 27. 4. - Hrvatski kraljevinski odbor otišao u Peštu, gdje će tri mjeseca raspravljati sa odgovarajućim ugarskim odborom.
- 29. 4. - Vlada SAD potpisala sa nekim plemenima Ugovor iz Fort Laramija, Lakotama je obećan posed Crnih brda u Južnoj Dakoti.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Regicide_of_Mihailo_Obrenovic.jpg/180px-Regicide_of_Mihailo_Obrenovic.jpg)
- 1. 5. - Otvorena zgrada Bolnice varoši i okruga Beograda (kasnije Očna klinika).
- 16. 5. - Senat SAD oslobodio predsednika Johnsona jednim glasom razlike.
- 18. 5. - Islam postao zakonom priznata veroispovest u Kneževini Srbiji, s punim pravom i slobodom veroispovedanja.
- 26. 5. - Fenijanac Michael Barrett je poslednja osoba javno obešena u UK - Parlament je tri dana kasnije ukinuo javna pogubljenja.
- 30. 5. - Poslednje javno pogubljenje u Beču.
- 31. 5. - Pariski biciklistički klub održao valjda prvu biciklističku trku na svetu, u Saint-Cloudu.
- 10. 6. (29. 5. po j.k.) - Ubijen vladar Srbije, Knez Mihailo; poginula i njegova sestra od strica Anka Konstantinović. Privremeni namesnici (Jovan Marinović, predsed. Državnog saveta, Rajko Lešjanin, ministar pravde i Đorđe Petrović, predsed. Kasacije) najavljuju skupštinu koja će doneti "zaključenje o novom vladaocu".
- 11. 6. (30. 5. po j.k.) - Ministar vojni Milivoje Blaznavac naredio vojsci da podrži maloletnog Milana Obrenovića (faktički vojni udar).
- 23. 6. (11. 6. po j.k.) - Milan Obrenović stigao u Beograd.
- 29. 6. - Papa Pio IX. saziva Prvi vatikanski sabor (sastati će se u prosincu 1869.).
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ea/Milan_Obrenovics_IV%2C_Prince_of_Servia_-_ILN_1872_%28cropped%29.jpg/120px-Milan_Obrenovics_IV%2C_Prince_of_Servia_-_ILN_1872_%28cropped%29.jpg)
- 1. 7. - U Vrnjačkoj Banji osnovana prva turistička organizacija u Srbiji.
- jun-jul - Četrnaest atentatora na kneza Mihaila i njihovih pomagača osuđeno na smrt (među kojima glavni Pavle Radovanović), knez Aleksandar Karađorđević u odsustvu osuđen na 20 godina; vojni sud osudio na smrt oficire Mrcajlovića i Nenadovića (streljani na Karaburmi 18. jula).
- 2. 7. (20. 6. po j.k.) - Velika narodna skupština u Topčideru - u prisustvu vojske, za novog vladara proglašen maloletni Milan M. Obrenović IV.
- namesnici su Milivoje Petrović Blaznavac, Jovan Ristić i Jovan Gavrilović (do 1872).
- Skupština izjavljuje da se bivši knez Aleksandar Karađorđević i "njegovo pleme" predaju "večnom prokletstvu" i da "ne može niti on, niti ko drugi od njegova plemena nikada za večna vremena na srpsku vladu doći" zbog njegove navodne umešanosti u Mihajlovo ubistvo[3] (→ 1903).
- 4. 7. - Pad Edoa: poraženi poslednji protivnici japanskog cara u Edou, sedištu Tokugavskih šoguna, ime grada u septembru promenjeno u Tokio, postaje nova carska prestonica umesto Kjota.
- 9. 7. - Rekonstrukcija: ratifikovan Četrnaesti amandman na Ustav SAD o pravu na državljanstvo i jednaku zaštitu pred zakonom. Odnosi se na bivše robove, a u budućnosti će biti osnova za odluke u vezi građanskih prava, abortusa i istopolnog braka.
- jul - Na Andrašijev zahtev, namesnik Blaznavac uputio poruku biskupu Štrosmajeru da se Hrvati pomire sa Mađarima i prihvate nagodbenu politiku - pokvareni odnosi hrvatskih narodnjaka i Srbije[4].
- 18. 7. - Knez Milan Obrenović postavio kamen temeljac Narodnog pozorišta u Beogradu (otvoreno u oktobru 1869).
- 18. 7. - Navahoi započinju dugi marš kući, nakon što im je vlada SAD dozvolila povratak na deo bivše zemlje.
- 25. 7. - U SAD osnovana Teritorija Wyoming (od 1890. država).
- 28. 7. - Sklopljen Burlingameov ugovor između SAD i Kine - Kina dobija status najpovlašćenije nacije, omogućena imigracija Kineza (suspendovana 1880. i zabranjena 1882.).
- srpanj, koncem - Uglavljena Hrvatsko-ugarska nagodba - autonomija Kraljevine Hrvatske i Slavonije u okviru Ugarske[5].
- 10. 8. - Carskim reskriptom Franje Josifa potvrđena Uredba o uređenju autonomnih srpskih crkveno-školskih poslova (izglasana 1865), ali sa umanjenim nadležnostima[6].
- 13. 8. - Aricanski zemljotres: potres kod Arice (tada Peru, danas Čile) ubija preko 25.000 ljudi i izaziva cunami.
- avgust - U Srbiji osnovan Odbor za škole i učitelje u Staroj Srbiji, Makedoniji, Bosni i Hercegovini[7].
- 18. 8. - Pomračenje Sunca vidljivo iz Indije i Jugoistočne Azije: Jules Janssen registrovao spektralnu liniju helijuma, mada je pomislio da se radi o natrijumu; sijamski kralj Mongkut je tačno proračunao pomračenje i zarazio se malarijom posmatrajući ga.
- 22 - 23. 8. - Neredi u Yangzhou: kineska rulja napala prostorije britanskih hrišćanskih misionara.
- 22. - 25. 8. - Treća skupština Ujedinjene omladine srpske održana u Velikom Bečkereku: izraženo žaljenje zbog Mihajlovog ubistva (neki omladinski prvaci uhapšeni pod optužbom da su njegovi pokretači), donesen "ustav" organizacije[8].
- 29. 8. (18. 8. po j.k.) - Položen kamen temeljac Narodnog pozorišta u Beogradu.[9]
- 6. 9. - Katarsko-bahreinski rat završen sporazumom sa Britancima kojim Katar postiže samostalnost od Bahreina.
- 7. 9. - Titokowaruov rat na Novom Zelandu: maorske snage dobile bitku.
- 23. 9. - Grito de Lares ("Poklič Laresa"): pobuna protiv španske vlasti na Portoriku, ugušena već sutradan.
- 24. 9. -
Hrvatski Sabor prihvatio Hrvatsko-ugarsku nagodbu i to u cjelini, protivno poslovniku[5].
- 24. 9. - U Subotici osnovana gradska muzička škola, prva takva na današnjoj teritoriji Srbije (ili 16. 10.?).
- 28. 9. - Slavna revolucija u Španiji: kraljica Izabela II je proterana (abdicira 1870.); ovim započinje period nazvan Demokratska šestogodišnjica.
- 1. 10. - Chulalongkorn Rama V je novi kralj Sijama/Tajlanda (do 1910).
- 10. 10. -
Plantažer Carlos Manuel de Céspedes proglasio nezavisnost španske Kube, čime počinje krvav i neuspešan Desetogodišnji rat za nezavisnost.
- 16. 10. - Danska prodala Velikoj Britaniji prava na Nikobarska ostrva - biće priključena Britanskoj Indiji.
- listopad - Biskup Štrosmajer u posjeti Beogradu, lep doček od naroda, namesnici za ugarsko-hrvatsku Nagodbu - prekid odnosa između srpske vlade i Narodne stranke[10]; također je razgovarao sa ruskim poslanikom[11].
- 19. 10. - Dekret o uvođenju pezete u Španjolskoj, umjesto eskuda (u opticaj ulazi 1869).
- 20. 10. - Norman Lockyer identifikovao helijum kao izvor spektralne linije opažene na Suncu.
- 28. 10. - Thomas Edison prijavio prvi od svojih 1.093 patenta u SAD.
- oktobar - maj 1869. - Bitka kod Hakodatea, poslednja faza Bošinskog rata u kojoj su poražene pristalice šogunata na Hokaidu.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Map_of_the_Kingdom_of_Croatia_%281868%29.png/200px-Map_of_the_Kingdom_of_Croatia_%281868%29.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Fiume_town_map.jpg/120px-Fiume_town_map.jpg)
- 2. 11. - Britanski Novi Zeland je prva teritorija koja zvanično usvaja standardno vreme, GMT + 11½ sati.
- 3. 11. - Izbori za predsednika SAD, pobeđuje republikanski kandidat, general Ulysses S. Grant.
- 8. 11. - Kralj Franjo Josip I dao sankciju Hrvatsko-ugarskoj nagodbi, grad Rijeka s kotarom pripada Ugarskoj[5], tj. postaje Corpus separatum (na izvorni tekst Nagodbe prilijepljena "Riječka krpica").
- 18. 11. - Carskom diplomom Austrijska Carevina menja ime u Austro-Ugarska monarhija.
- 22. 11. - Prva predstava Narodnog pozorišta u Beogradu, u zgradi na Varoš-kapiji (pri Savi).
- 27. 11. - Indijanski ratovi, Bitka na Washiti: potpukovnik George Armstrong Custer razbio čejenski logor u Oklahomi, poginuo poglavica Crni Čajnik.
- 29. 11. - Mađarizacija: Ugarski sabor usvojio Zakon o narodnostima: svi stanovnici čine "jedinstvenu i nedeljivu mađarsku naciju", manjinski jezici se mogu koristiti na lokalu (ni to neće biti poštovano).
- 3. 12. - William Ewart Gladstone prvi put postaje britanski premijer (do 1874), nakon što su liberali pobedili na izborima.
- 5. 12. - Ugarsko-hrvatski sabor donio zakonski članak 41. o Domobranstvu: osobit položaj Kraljevskog hrvatskog domobranstva.
- 8. 12. - Prougarski banski namjesnik Hrvatske Levin Rauch imenovan za bana, unionista Koloman Bedeković prvi hrvatski ministar u Pešti; kralj Franjo Josip dostavio hrvatskom saboru krunidbenu zavjernicu u hrvatskom izvorniku[5].
- 9. 12. - U Londonu instaliran prvi semafor, sa gasnim svetlima - ubrzo je eksplodirao.
- 11. 12. - Petersburška deklaracija o zabrani eksplozivnih projektila ispod 400 g.
- 14. 12. (2. 12. po j.k.) - Srbija zaključila poštanski ugovor sa Austrougarskom (nezavisno od Porte).
- decembar - Vrhunac Kritske krize, prekid diplomatskih odnosa Grčke i Osmanske carevine, turska flota blokira grčku luku Siru[12].
- 26. 12. - Prvi broj dvojezičnog sedmičnog lista "Sarajevski cvjetnik", urednik Mehmed Šaćir Kurtćehajić (izlazi do 1872).
- 18 - 31. 12. (6-19. 12. po j.k.) - Nikoljski odbor - činovnici i inteligencija se izjašnjavaju o promenama ustava Srbije.
- Kod Pančeva osnovano selo Ivanovo (banatski Bugari i Nemci).
- U austrijskoj Dalmaciji donesen Odvjetnički red, što se smatra početkom samostalnog i neovisnog odvjetništva.
- Svetozar Marković započinje političku aktivnost.
- Stjepan Mitrov Ljubiša objavio prvu pripovetku.
- U Pivi posle šest godina zavedena turska vlast, pod Fočom i Gackom[13].
- Španija i Grčka ušli u Latinsku monetarnu uniju.
- Mihail Bakunjin se priključio Prvoj Internacionali - anarhistička struja će biti u sukobu sa marksističkom do konačnog razlaza 1872.
- Louis Arthur Ducos du Hauron patentirao svoj metod kolor fotografije.
- Jamsetji Tata, kasnije nazvan "otac indijske industrije", osnovao trgovačku firmu Tata Group.
- 4. 1. - Anastasija Stana Nikolajevna, kćerka knjaza Nikole († 1935)
- 8. 1. - Frank Dyson, astronom († 1939)
- 21. 1. - Felix Hoffmann, hemičar († 1946)
- februar? - Scott Joplin, pijanista, kompozitor ragtime-a († 1917)
- 19. 2. - Živojin Balugdžić, diplomata KS i KJ († 1941)
- 19. 2. - Stevan Hadžić, general KS i KJ, ministar vojni († 1931)
- 1. 3. - Sofija Chotek, supruga nadvojv. Franza Ferdinanda († 1914)
- 22. 3. - Robert Andrews Millikan, američki fizičar, nobelovac († 1953.)
- 24. 3. - Stjepan Miletić, kazališni intendant, redatelj i kritičar († 1908.)
- 25. 3. - Ademaga Mešić, bh. pisac i političar († 1945)
- 26. 3. - Fuad I, kralj Egipta i Sudana († 1936)
- 28. 3. - Maksim Gorki, ruski književnik († 1936.)
- 1. 4. - Emilij Laszowski, hrvatski povjesničar († 1949)
- 1. 4. - Edmond Rostand, književnik († 1918)
- 14. 4. - Peter Behrens, njemački arhitekt († 1940.)
- 15. 4. - Nikola Nestorović, arhitekta († 1957)
- 16. 4. - Pavle Popović, srpski književni istoričar i kritičar († 1939)
- 24. 4. - Mihailo Petrović Alas, matematičar, profesor BU i akademik SANU († 1943)
- 14. 5. - Magnus Hirschfeld, nemački lekar i seksolog († 1935)
- 14. 5. - Vladimir Vazov, bugarski general († 1945)
- 18. 5. - Nikolaj II Romanov, poslednji ruski car († 1918).
- 21. 5. - Abdul Medžid II., poslednji osmanlijski kalif († 1944.)
- 25. 5. - Riza-beg Kapetanović Ljubušak, književnik († 1931)
- 27. 5. - Aleksa Šantić, bosanskohercegovački pjesnik († 1924.)
- 6. 6. - Robert Falcon Scott, istraživač Antarktika († 1912.)
- 8. 6. - Frank Lloyd Wright, američki arhitekt
- 11. 6. - Antun Radić, hrvatski političar, znanstvenik, književnik († 1919.)
- 14. 6. - Karl Landsteiner, austrijski liječnik, nobelovac († 1943.)
- 18. 6. - Miklós Horthy, austrougarski admiral, regent Mađarske († 1957)
- 20. 6. - Milivoje Anđelković Kajafa, srpski pukovnik († 1940)
- 23. 6. - Ivan Miličević, bh. književnik i novinar († 1950)
- 4. 7. - Mihailo Urošević, episkop šabački († 1933)
- 12. 7. - Stefan George, njemački književnik († 1933.)
- 14. 7. - Gertrude Bell, arheologinja, spisateljica, špijunka († 1926)
- 2. 8. - Konstantin I, kralj Grčke († 1923)
- 6. 8. - Paul Claudel, pisac, diplomat († 1955)
- 13. 8. - Camillo Olivetti, inženjer, preduzetnik († 1943)
- 24. 10. - Fritz Hoffmann-La Roche, preduzetnik († 1920)
- 28. 10. - James Connolly, američki student i atletičar, prvi je olimpijski pobjednik Igara modernog doba
- 29. 11. - Grigorij Ščerbina, ruski konzul u K. Mitrovici († 1903)
- 9. 12. - Fritz Haber, njemački kemičar i nobelovac († 1934.)
- 24. 12. - Emanuel Lasker, njemački šahista i matematičar († 1941)
- 29. 12. - Krsta Smiljanić, general, zetski ban, senator († 1944)
- 6. 2. - Špiro Dmitrović, časnik, ilirac, prevoditelj (* 1803)
- 8. 2. - Lai Wenguang, lider Nianske pobune (* 1827)
- 11. 2. - Léon Foucault, fizičar (* 1819)
- 28. 2. - August Wissowa, klasični filolog (* 1797)
- 29. 2. - Ludwig I, bivši bavarski kralj (* 1786.)
- 28. 3. - James Brudenell, 7th Earl of Cardigan, komandant Lake konjice u Balaklavi (* 1797)
- 7. 4. - Thomas D'Arcy McGee, kanadski političar (* 1825)
- 13. 4. - Tevodros II, car Etiopije (* ca. 1818)
- 21. 5. - Andrija Torquat Brlić, političar i publicist (* 1826)
- 22. 5. - Julius Plücker, matematičar, fizičar (* 1801)
- 23. 5. - Kit Carson, američki frontiersman (* 1809)
- 1. 6. - James Buchanan, bivši predsednik SAD (* 1791)
- 10. 6. - Mihailo Obrenović, knez Srbije (* 1823)
- 10. 6. - Anka Obrenović-Konstantinović, ćerka Jevrema Obrenovića (* 1821)
- 16. 7. - Dmitrij Pisarev, ruski socijalni kritičar (* 1840)
- 28. 7. - Ljubomir Radovanović, saučesnik u ubistvu kneza Mihaila (* 1834)
- 17. 8. - Ivo Vizin, bokeljski pomorac koji je oplovio Zemlju (* 1806)
- 29. 8. - Christian Friedrich Schönbein, hemičar (* 1799)
- 9. 9. - Mzilikazi, kralj Matabelea (* ca. 1790)
- 26. 9. - August Ferdinand Möbius, matematičar, astronom (* 1790)
- 1. 10. - Mongkut Rama IV, kralj Sijama/Tajlanda (* 1804)
- 13. 11. - Gioacchino Rossini, talijanski skladatelj (* 1792.)
- 15. 11. - James Mayer de Rothschild, nemačko-francuski bankar (* 1792)
- 20. 11. - Uzun Mirko Apostolović, srpski ustanik i vojvoda (* ca. 1782)
- 6. 12. - August Schleicher, lingvista (* 1821)
- 25. 12. - Linus Yale, Jr., pronalazač cilindrične brave (* 1821)
- ↑ "Politika", 5. avg. 1939
- ↑ Istorija s. n. V-1, 356-7
- ↑ Srpske novine, 2. jul (po starom) 1868[mrtav link]
- ↑ Istorija s. n. V-1, 353-4
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Horvat, Ponovni savez s Ugarskom
- ↑ Istorija s. n. V-2, 202
- ↑ Istorija s. n. V-1, 499
- ↑ Istorija s. n. V-2, 185-7
- ↑ "Politika", 16. jan. 1923
- ↑ Istorija s. n. V-1, 354
- ↑ Frejdzon. V.I. Hrvatsko-ruski dodiri 1868-1870.[mrtav link]. historiografija.hr
- ↑ Istorija s. n. V-1, 351
- ↑ Tomić, Svetozar (1946). Piva i Pivljani. rastko.rs
- Literatura
- Rudolf Horvat (hr Wikisource): Najnovije doba hrvatske povjesti/Ponovni savez s Ugarskom
- Istorija srpskog naroda, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
- Peta knjiga prvi tom (V-1)
- Peta knjiga drugi tom (V-2)