Lämbda-CDM modele
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Cosmological_Composition_-_Pie_Chart_Russian.png/400px-Cosmological_Composition_-_Pie_Chart_Russian.png)
Космология |
Өйрәнелә торган объектлар һәм җәрәяннәр |
Галәм тарихы |
Күзәтелә торган җәрәяннәр |
Космологик модельләр |
Lämbda-CDM modele yäki
Bu model buyınça Ğälämneñ yäşe 13,75 ± 0,11 mlrd. yılğa tigez.
Şuşı modeldä Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse kosmologik masştabta döres bulıp sanala.
Bu model 1990 yıllarda buldırıla häm Ğälämneñ yassı buluın häm başlanğıç yarsular spektrın Ğälämneñ inflätsiäse yärdämendä añlata.
Taswir
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Bügenge köngä raslanğan kosmologik mäsläk buyınça zur masştabta Ğäläm izotrop (barlıq yünäleşlärgä bertigez) häm beriş bula.
Lämbda-CDM modele - barion matdäse, qara matdä häm qara energiäne isäpkä aluçı Fridman modele, Ğälämneñ zamança kiñäyü modele.
Matematik apparat Fridman Ğäläme metrikasında nigezlänä: interval:
- ,
biredä k:
- k=0 öç ülçämle yassılıq öçen
- k=1 öç ülçämle sfera öçen
- k=-1 öç ülçämle hipersfera öçen
x — öç ülçämle radius-vektor: .
- Energiä tigezlämäse:
- Xäräkät tigezlämäse:
- Özleksezlek tigezlämäse:
biredä
- ,
biredä
- - matdäneñ tığızlığı / çik tığızlığı
- - qara energiäneñ tığızlığı / çik tığızlığı
- - çik tığızlığı
- - fäzanıñ käkrelege öçen cawaplı äğza
- - çik tığızlığı
- Tulı mäqälä: Fridman Ğäläme
Tarix
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]1965 yılda relikt nurlanışnı tabu Zur Şartlaw häm Ğälämneñ inflätsiäse töp farazların rasladı. Şul waqıttan Ğäläm kiñäyä, ä anıñ irtä xaläte tığız häm qaynar bulğanı dip sanala.
Sıltamalar
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Космология 2022 елның 31 март көнендә архивланган.
- G.A. Tammann, B. Reindl, Cosmic Expansion and Ho: A Retro- and Pro-Spective Note
- G.A. Tammann, The Ups and Downs of the Hubble Constant.
- С.Б. Попов, А.В. Топоренский, Не боги расширение вселенной наблюдают.
- С.Б. Попов, А.В. Топоренский, За горизонтом вселенских событий.
- Adam G. Riess, Lucas Macri, Stefano Casertano, Megan Sosey, Hubert Lampeitl, Henry C. Ferguson, Alexei V. Filippenko, Saurabh W. Jha, Weidong Li, Ryan Chornock, and Devdeep Sarkar. A Redetermination of the Hubble Constant with the Hubble Space Telescope from a Differential Distance Ladder.