Enselad (peyk)
![]() | |
Kəşf edən | Uilyam Herşel[1] |
---|---|
Kəşf tarixi | 28 avqust 1789[1] |
Böyük yarımoxu | 237.948 km |
Əyilməsi | 0,00016 radian |
Nəyin peykidir | Saturn[1] |
Özünə xas ekssentrisitet | 0,0047 |
Həcmi | 67.113.076 km³[2], 118.386,8352 san.[2] |
Kütləsi | 108.043.390.000.000.000.000 kq[3][3] |
Albedo | 1,375[2] |
Temperatur | min. 32,9 K, 75 K, maks. 145 K |
11,8[4] | |
Enselad (ing. Enceladus; yun. Εγκέλαδος) və ya şərti adı ilə Saturn II — Saturnun ən böyük 6-cı və ən parlaq peyki. 1789-cu ilin 23 avqustunda Vilyam Herşel tərəfindən kəşf edilmişdir. Adını yunan mifologiyasında titan Enseladdan almışdır.[5] Peykin diametri təxminən 500 km-dir. Kütləsinin böyük hissəsini buzlaqlar təşkil edir.
Xarakteristikası
[redaktə | mənbəni redaktə et]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Enceladus_Earth_Moon_Comparison.png/220px-Enceladus_Earth_Moon_Comparison.png)
Enseladın digər buz peyklərindən fərqləndirən əsas cəhəti çox parlaq və səthinin hamar olması, parlaq olmasıdır. Enseladın su buzundan ibarət səthi daim yenilənmə içərisindədir.
Peyk Günəşdən aldığı işığın 90 %-ni qaytarır. Bunun baş verməsi üçün səthinin yenilənmiş, toz və qayadan arınmış buza ehtiyac vardır. Kosmik aparatların köməyi ilə çəkilən fotoşəkillərdən səthində uzun kanalların olduğu müəyyən olunmuşdur. Bu kanallar peykdə bir zamanlar suyun axdığını göstərməkdədir.
2005-ci ildə Kassini aparatı peykin səthindən kosmosa fışqıran buz vulkanları müşahidə etmişdir. Bu da peykin hələ də aktiv olduğunu göstərməkdədir.[6] Bununla səthində niyə belə az kraterin olduğu məlum olmuşdur. Fışqıran su səthdəki kraterlərin üzərini örtərək yeni və cavan səth əmələ gətirir.
Saturnun solğun E halqasının əmələ gəlməsində[7] peykdən ayrılan buz parçalarının əhəmiyyətli olduğu düşünülür. Bir qaz nəhənginə yaxın olmaq bu peykdə böyük qabarma və çəkilmə hadisələrinə səbəbiyyət verir. Saturndan sadəcə 238 min km uzaqlıqda olduğundan Yupiterin peyki İo kimi plastik top kimi sıxılır və genişlənir.
Çox kiçik peyk olmasına baxmayaraq sürtünmə qüvvəsi hesabına daxili daimi isinir. Qabığın altındakı bu isti su vulkanlar əmələ gətirərək səthi örtür. Enseladın çox kiçik cazibə qüvvəsindən (Yerin 1 %-i qədər) qurtulan bu su buz şəklində Saturnun E halqasına əlavə olunur.
Tədqiqat
[redaktə | mənbəni redaktə et]İndiyə qədər 3 kosmik aparat tərəfindən tədqiq edilmişdir. 12 noyabr 1980-ci ildə Voyager 1, 26 avqust 1986-cı ildə Voyager 2 Enseladda şəkillər çəkmişdir.[8] 2004-cü ilin 1 iyulunda isə Kassini kosmik aparatı Enselada çatmışdır.[9]
Qalereya
[redaktə | mənbəni redaktə et]-
Kassini aparatı tərəfindən çəkilmiş səth şəkli.
-
Enseladda vulkanizm
İstinadlar
[redaktə | mənbəni redaktə et]- ↑ 1 2 3 Berry A. A Short History of Astronomy (brit. ing.). London: John Murray, 1898.
- ↑ 1 2 3 NASA FACTS (ing.). NASA.
- ↑ 1 2 https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par.
- ↑ Morrison D., Johnson T. V., Shoemaker E. M., Soderbloom L. A. Satellites of Saturn: Geological Perspective. University of Arizona Press, 1984. S. 609–639.
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 2014-08-21 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-06.
- ↑ "Arxivlənmiş surət" (PDF). 2016-03-04 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 2015-06-06.
- ↑ ISBN 0-19-512555-X.
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 2011-10-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-06.
- ↑ "Arxivlənmiş surət". 2017-05-02 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2015-06-06.
Xarici keçidlər
[redaktə | mənbəni redaktə et]- Enceladus Profile Arxivləşdirilib 2007-08-01 at the Wayback Machine at NASA-nın rəsmi saytında
- Kassinin çəkdiyi Enselad şəkilləri Arxivləşdirilib 2011-08-13 at the Wayback Machine