Pifaqor
Pifaqor | |||
![]() | |||
Doğum tarixi | e.ə. 6. əsr | ||
Doğum yeri | Samos | ||
Vəfat tarixi | e.ə. 490 illər | ||
Vəfat yeri | Metapontum | ||
|
Pifaqor (təxminən b.e. əvvəl 570–490-cı illər) — Qədim Yunan riyaziyyatçısı, pifaqorçular dini fəlsəfi məktəbin banisi.
A | B | C | Ç | D | E | Ə | F | G | H | X | İ | J | K | Q | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | V | Y | Z |
A
[redaktə]- Adətən biz fikirləşirik ki, insanları insanlar idarə edir, əslində isə onları idarə edən həyat halları və şəraitdir.
- Axşamlar dinləyərək susmağın səni müdrik edir. Çünki, müdrikliyin başlanğıcı susmaqdır.
- Ailədə atalıq vəzifəsini yerinə yetirməyəndən nə qanunverici, nə də şəhəri idarə edən olar.
- Ağıla itaət edən allahlara da itaət edir.
- Ağıllı qadın! Əgər istəyirsən ki, ərin boş vaxtlarını səninlə keçirsin, elə elə ki, o səndə gördüyü həzzi və rahatlğı, etibarı və təvazökarlığı heç yerdə tapa bilməsin.
- Ağılsıza qılınc vermək, şərəfsizə hakimyyət vermək qədər təhlükəlidir.
- Ağılsızlar şərab içəndə sərxoş olur, bədbəxtliklərdə isə ağıllarını itirirlər.
- Alim cəmiyyətinin üzvü olma. Ən müdriklər cəmiyyət təşkil edəndə sadə rəiyyət olurlar.
- Allahın varlığı barədə qoy din xadimləri tədqiqat aparsınlar: sən insan qəlbinin dərkliyi ilə məşğul ol.
- Allahlardan nə yağış, nə də vedrə istəyin. Allahlar belə işlərə baxmırlar. Təbiətdə hər şey dəyişməz qanunlarla idarə olunur.
- Allahların təbiətini öyrənməyi kahinlərə burax, sən isə insan qəlbini dərk etməklə məşğul ol.
- Alnı hamar olanla heç vaxt məsləhətləşmə. Çünki, onlar heç vaxt düşünmürlər.
- Az danış, ondan da az yaz.
B
[redaktə]- Başlanğıc hər şeyin yarısıdır.
- Bəd ümidlər insanı pis əməllərə təhrik edir.
- Bədbəxtlik qapını döyəndə, onun başqa vaxt da qapını döyməsini gözləmdən qapını onun üzünə şən üzlə aç. Müqavimət onu qıcıqlandır, itaət isə silahsız edir.
- Bədənini ruhunun tabutuna çevirmə.
- "Bəli" və "Xeyr" sözləri nə qədər qısa olursa olsun, yenə də ən ciddi əksini tələb edir.
- Biliklə müdrikliyi eyni şey hesab etmə.
- Biliksiz adam okeanda azan yelkənsiz gəmiyə bənzər: ya sahilə çırpılıb parçalanar, ya tufana düşüb batar.
- Bir-biri ilə qarşılaşan ədədlər, fiqurlar və onların kombinasiyası bütün riyazi ideyaların mənbəyidir.
- Böyük biliyə sahib olmağa çan atma. Ola bilsin ki, əxlaqi elm bütün biliklərdən ən lazımlısıdır, amma onu öyrənmirlər.
- Böyük vədlər vermədən böyük işlər gör.
- Bütün həyatınız boyu, xüsusilə də gənclik illərində yeganə müdrik himayəçi olan ağlınıza inanın.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Pythagoras_advocating_vegetarianism_%281618-20%29%3B_Peter_Paul_Rubens.jpg/220px-Pythagoras_advocating_vegetarianism_%281618-20%29%3B_Peter_Paul_Rubens.jpg)
Ç
[redaktə]- Çərənçi adamı evinə dəvət etmə.
- Çox gülən arvadına etibar etmə.
C
[redaktə]- Cismini ruhunun tabutu etmə. Şərab içib nəsil əkmək kimi müqəddəs işə başlama.
D
[redaktə]- Danışmazdan əvvəl fikirlərinin yetişməsinə vaxt ayır.
- Dövlətin sarsılmaz əsası ədalətdir.
E
[redaktə]- Elə ünsiyyət saxla ki, dostları düşmən, düşmənləri dost etməyəsən.[1]
- Ey insan! İstəmədiyin şeyi başqa heyvanlara etmə ki, onlar da bunu sənə etməsinlər.
- Ey insan! Qapını bədbəxtlik döyəndə, onu gülümsər üzlə qarşıla, gözləmə ki qapın ikinci dəfə döyülsün. müqavimət bədbəxtliyi bir az da qıcıqlandırar, itaət — zəiflədər.
- Eyni gücə malik iki insandan haqlı olanı güclüdür.
Ə
[redaktə]- Əgər allahlardan da qədim nəyin olmasını soruşsalar, qorxu və ümid cavabını ver.
- Əgər fəzilətin nə olduğunu soruşsalar, hərəkətdə olan fəlsəfə cavabını ver.
- Əgər gələcək nəsildə hörmət qazanmaq istəyirsənsə, özündən sonra yaxşı ailə və kitab qoy get.
- Əgər xoşbəxtliyin nə olduğunu soruşsalar, özün özünlə razılıqda olmaq cavabını ver.
- Əgər istəyirsən ölümündən sonra da yaşayasan və gələcək nəslin hörmətini qazanasan, özündən xeyirxah ailə və yaxşı bir kitab yadigar qoy.
- Əgər müstəqil olmaq istəyirsənsə, mülayim və ayıq həyat tərzi yaşa.
- Əgər sadiq dost tapa bilmirsənsə, özün öz dostun ol.
- Əgər sakit ölüm arzulayırsansa, eyni bir həyat sür.
- Əgər sənin barəndə düşünülməsini istəmirsənsə, ədalətli hesab etdiyini et.
- Əgər soruşsalar Allahlardan əzəl kim olub, Cavab ver: qorxu və ümid.
- Əsl vətən xoş niyyətlər olan yerdədir.
- Əzab çəkməyə qədər həqiqətin dostu ol, amma dözülməzliyə qədər onun müdafiəçisi olma.
F
[redaktə]- Fikirlərini və Allahlar barədə düşüncələrini nümayiş etdirmə. Allahları musiqi və mahnılarla yad et, çünki hər ikisi bizə qulaqlarımız vasitəsilə çatır.
G
[redaktə]- Gəmilər üçün körpü liman, həyat üçün isə dostluqdur.
- Günəş batanda uzanan kölgənə baxıb özünü böyük adam hesab eləmə.
H
[redaktə]- Heç kim nə qidada, nə də içkidə həddi aşmamalıdır.
- Heç nəyə təəccüblənmə. Təəccüb allahları yaratdı.
- Heykəli onun görkəmi, insanı isə əməlləri gözəlləşdirir.
- Heyvanları öldürməkdən çəkin: onların qanının tökülməsi insanı özünə bənzərlərin qanını tökməyə sövq etdi.
- Heyvanları öldürüb ətini yeyənlər özlərinə bənzərləri də fikirləşmədən öldürməyi bacararlar.
- Həqiqəti çılpaq görmək faydalıdır. Yalan qoy libaslara bürünsün.
- Hər şey nömrəyə uyğundur.
- Hər şeydən əvvəl dilini saxla.
- Hər şeydən əvvəl hər bir şeyi öz adı ilə adlandır. Bu, bütün elmlərdən ən birincisi və vacibidir.
- Hər şeydən əvvəl mənliyini itirmə!
- Hər şeydən əvvəl müdrik ol, boş vaxtın olanda isə alim.
- Həşəratı öldürən uşağını ciddi cəzalandır. Qatillik buradan başlayır.
- Həyat oyun meydanına bənzəyir: bəziləri gəlirlər yarışmağa, bəziləri alverə, ən xoşbəxtləri isə tamaşa etməyə.[2]
- Həyat tamaşaya bənzəyir: bəziləri ona yarışmağa, bəziləri alış-verişə, ən xoşbəxtləri isə baxmağa gəlirlər.
- Həyat tarlasında toxum səpən kimi müntəzəm və davamlı addımla.
- Həyat teatra bənzəyir: onda ən yaxşı yerləri pis insanlar tutur.
- Həyat yolunda toz qaldırmayın.
- Həyat ziyafətində əyləş, amma dirsəklənmə.
- Həyatını kef üstündə qurma.
X
[redaktə]- Xalqa yazığı gəlmək olar, amma ona gülmək olmaz.
- Xalqlar! Çalışın yaxşı qanunlardan əvvəl yaxşı niyyətləriniz olsun. Mahiyyətcə, ən birinci qanunlar yaxşı niyyətlərdir.
- Xəyalına çox güc vermə! O çox qorxunc mənzərələr yarada bilər.
- Xoşbəxtlik ardınca qaçma – o, həmişə sənin özündədir.
İ
[redaktə]- İki şey insanı Tanrıya bənzər edir: cəmiyyətin rifahı üçün həyat və düzgünlük.
- İnsan şərabdan sərxoşluqda ölür, sevgidən sərxoşluqda isə özündən çıxır.
- İnsanları dərk etməyi öyrənin. İnsanları dərk etmək allahları dərk etməkdən daha rahat və daha lazımlıdır.
- İnsanları yaxşı yaşamağa yox, xeyirxahlığa və zəhmətə çağır.
- İnsanlarla elə davran ki, dostların sənə düşmən olmasın, əksinə, düşmənlərin səninlə dost olsun.
- İnsanlığın ən yüksək məfhumu – fikirdir.
- İt, dostun təsviridir.
- İtinin sədaqətinə hər zaman, amma arvadının sədaqətinə yalnız birinci hadisəyə qədər güvən.
K
[redaktə]- Kahinlər deyirlər ki, Allahlar insanı yaratdıqlarına görə peşman oldular. Biz də onlara eyni cavab veririk: insan da allahları yaratdığına görə peşman olub.
- Kütlənin fikriylə yox, ariflərin fikri ilə hesablaş.
Q
[redaktə]- Qayda-qanun qoy sənin ilahin olsun! Ona yorulmadan ürəkdən qulluq et: qayda-qanun bütün şeylərin birliyidir. Təbiətin özü onun vasitəsilə mövcuddur.
- Qəzəb əsnasında nə danışma, nə də bir şey etmə.
- Qıcqıran şərabı sevmədiyin kimi, qəzəblənən insanı da mühakimə etmə.
- Qızıl suyuna çəkilmiş silah kimi, lovğa adamların da daxili aləmi xaricinə uyğun gəlmir.
- Qızıla pas, fəzilətə isə rüsvayçılıq yapışmaz.
- Qonaqpərvərlik pis insanlara göstərildiyi təqdirdə son dərəcə pisdir.
- Qoy sənin yeganə Allahın — Vicdanın olsun.
- Qulaq asıb sən susa-susa müdrikləşirsən. Müdrikliyin başlanğıcı susmaqdır.
M
[redaktə]- Məzəmmətə də, tərifə də eyni cür biganə ol.
- Mülkiyyəti olmayan vətəndaşın vətəni də yoxdur!
- Müdrik! Əgər sən insanlara hər hansı əhəmiyyətli həqiqəti xəbər verməyi arzu edirsənsə, onu ümumi fikrin geyiminə bürü.
- Müdrik! Sadə camaatın arasında yaşamağa məcbur olarkən suda üzən, amma onunla qarışmayan yağ kimi ol.
- Müdrikliyin başlanğıc mərhələsi – çərənləməyi tərgidib düşünməyi öyrənməkdir.
N
[redaktə]- Nə cür xoşbəxtliyə düçar olsan belə, göz yaşı axıtma. Gözünün yaşını insanların bədbəxtliyi üçün saxla.
- Nə qədər ki, İnsan aşağı canlıları amansızcasına məhv etməkdə davam edir, o, heç vaxt sağlamlıq və dinclik bilməyəcək. Nə qədər ki, insanlar heyvanları qırıblar, bir-birlərini öldürəcəklər. Həqiqətən də, qətl və əzab toxumu səpən sevinc və məhəbbəti biçə bilməz.
Ö
[redaktə]- Öz ailəsinə başçılıq edə bilməyən adam nə qanunverici ola bilər, nə də rəhbər.
- Öz arvadı ilə razılaşmayandan özünə dost seçmə.
- Öz arzularını ölç, fikirlərini çək, sözlərini say.
- Öz ehtiraslarının əsiri olan adam heç vaxt azad ola bilməz.
- Öz tarlanı öz əllərinlə becər, onu azad olmayanlara tapşırma. Əkinçilkdə azad insanın əlləri lazımdır.
- Özünə dost seç, sən təklikdə xoşbəxt ola bilməzsən: xoşbəxtlik iki nəfərlik məsələdir.
- Özünə sadiq dost tap. Ona malik olsan, allahlara ehtiyacın olmaz.
- Özünün hakimi ol: özünə hakim olduqca və özünü idarə etdikcə üstün hökmranlığa və ən vacib vəzifəyə sahib olacaqsan.
P
[redaktə]- Pis ümidlər pis bələdçilər kimi pis əməllərə aparır.
S
[redaktə]- Sağlam ağlının bir damcısınıı bütöv bir elm dəryasından üstün tut.
- Sakit ölüm istəyirsənsə, sabit həyat keçir.
- Savadsız uşaqlar hərfləri, tərbiyəsiz adamlar isə işləri qarışdırırlar.
- Səadət dalınca qaçma, o, sənin özündədir.
- Səhər oyananda nə edəcəyin haqda düşün. Axşam yatanda isə nə etdiyin haqda.
- Səhərlər oyananda özündən soruş: "Mən nə etməliyəm?"[3]
- Səndən soruşsalar, xeyirxahlıq nədir, de ki, müdrikliyin əmələ keçirilməsi.
- Səndən soruşsalar ki, müvəffəqiyyətin açarı nədədir? de ki özü-özünlə yola getməkdə.
- Sənə hansı bədbəxtlik üz verməsindən asılı olmayaraq göz yaşlarını axıtma. Göz yaşlarını başqalarının bədbəxtliyində tök.
- Sənin haqqında nə düşünürlər düşünsünlər, ədalətli hesab etdiyin işi gör.
- Sərxoşluq, ağılsızlıqda edilən hərəkətdir.
- Sərxoşluq ağılsızlığın məşqidir.
- Söhbəti elə aparmaq lazımdır ki, həmsöhbət dostu düşmən yox, düşməni dost edəsən.
- Sözündə və əməlində bayağı və adi şeylərdən uzaq ol.
- Sözündə və əməlində şitlikdən və təkrarçılıqdan qaç.
- Sus, ya da susmaqdan qiymətli olan söz söylə.
- Susmaqdan daha yaxşı olan şey barəsində sus, yaxud danış.
Ş
[redaktə]- Şərab içməkdən çəkin. O, ehtirasları qidalandıran süddür.
T
[redaktə]- Tanrılardan nə yağış istə, nə vedrə: allahlar belə işlərə qarışmırlar.
U
[redaktə]- Uşaqlarının yanında arvadını töhmətləmə.
- Uşaqlarınızın göz yaşını qoruyun ki, qəbrinizin üstündə axıtmağa göz yaşları qalsın.
- Uşaqlarla, qadınlarla və xalqla fikrini bölüşmə.
Ü
[redaktə]- Ümumxalq yerlərindən həqiqəti bəyan etmə: xalq onu şər işlərdə istifadə edəcək.
V
[redaktə]- Vaxtımı siyasətə və tənliklərə sərf edirəm. Zənnimcə tənliklər daha vacibdir, çünki siyasət yalnız həmin məqam üçün mövcud olduğu halda, tənliklər əbədidir.
- Vicdan qoy sənin yeganə ilahin olsun.
Y
[redaktə]- Ya sus, ya da susmaqdan daha dəyərli bir söz de.
- Yadda saxla ki, heç bir yalançılıq uzun müddət gizli qala bilməz.
- Yaxınında olan şeyləri araşdır, sonra yatmazdan əvvəl özündən soruş: "Mən nə etdim?"
- Yaxınını məyus edənin özü də çətin ki, məyus edilməkdən qaça bilsin.
- Yaxşı və gözəl insanlar istirahət etmək və əylənmək üçün yox, yaxınlarına kömək etmək üçün yaşayırlar.
- Yalnız ən nanəcib adam üzə tərifləyib, dalda söyə bilər.
- Yalnız əsərlərində ağıllı görünənlərdən olma.
- Yalnız təbiəti qiymətləndir, qalan şeyləri isə rəiyyətə burax.
- Yalnız öz yazılarında müdrik görünənlərdən biri olmayın.
- Yaltaqlıq, şəkildə çəkilmiş silah kimidir. Xoş olsa da, heç bir faydası olmur.
- Yoxsulluq yox, yoxsulluğu daşımaq bacarığı fəzilətdir.
- Yoxsulun həyatı sahilə yaxın üzən gəmidir. Varlınınkı isə dənizin ortasında. Birinci sahilə asan yan ala bilər, ikincisi çətin.
- Yuxudan oyandığında özünə sual ver: "Mən nə etməliyəm" və gecə yatmazdan əvvəl soruş: "Mən bu gün nə etdim".
Z
[redaktə]- Zarafatdan duz kimi ehtiyatla istifadə etmək lazımdır.
Mənbə
[redaktə]- Aforizmlər və hikmətli sözlər. Bakı, 2005.