Бад-тибира
Бад-тибира | |
![]() | |
Нигеҙләүсе | Эн-Менлуана[d] |
---|---|
Культура | Шумерҙар |
Дәүләт |
![]() |
Административ-территориаль берәмек | Ди-Кар[d] |
Сәғәт бүлкәте | UTC+3:00[d] |
Урын | Эш-Шатра[d] |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Cities_of_Sumeria.svg/300px-Cities_of_Sumeria.svg.png)
Бад-тибира йәки Бад-тибиру (шум. bad3-tibiraki — «Баҡырсылар нығытмаһы»[1] йәки «Тимерселәр ҡәлғәһе»[2], хәҙер Тель әл-Мадаин[3]) — көньяҡ Месопотамиялағы иң боронғо шумер ҡалаларының береһе, Итурунгаль каналында урынлашҡан.
Тарихы
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Ниппур батшалар исемлегенә ярашлы, Бад-тибира Шумерҙың туфанға тиклемге биш ҡалаһының икенсеһе була, унда өс легендар батша — Энменлуанна, Энменгаланна һәм Думузи көтөүсе — идара итә.
Инаннаның тамуҡҡа төшөүе тураһындағы иртә осор шумер тексында Э-муш-каламма тигән ҡала ғибәҙәтханаһы телгә алына. Был тарихта Инанна йәһәннәмдәге иблистәрҙән уның фәҡирлектә йәшәгән кинйә улы һәм Бад-тибираны ҡурсалаусы Лулалды һайламауҙарын ялбара. Һөҙөмтәлә, улар Кулабта муллыҡта йәшәгән Думузиҙы һайлай. Туфандан һуң Урукта идара иткән «балыҡсы» ҡушаматлы Думузиҙан айырыр өсөн, был Думузиға «көтөүсе»[4] тигән ҡушамат тағалар[5].
Аккадбатшалығы урынлашҡас, Бад-тибира Дур-гургурри тип йөрөтөлә башлай. "Тимер эшендәгеләр" (гугурре) гильдияһының төп торамаһы булған Дур-гургурриҙан һалымдар йыйыу [6] Хаммурапиҙың хатлашыуҙарында ла һүрәтләнә [7]. Эллин осоронда Паутибибл йәки Пантибибл (бор. грек. Παντιβίβλος) тип йөрөтөлә, был Берос, Аполлодор Афинский һәм Абиден хеҙмәттәрендә теркәлгән. Ҡаланың Патибира тигән икенсе атамаһы «Тимерселәр каналы» тигән мәғәнәне бирә. Шуға Бад-тибираның боронғо тимерселәрҙең картвель ҡәбиләһенә ингән тибарендарға ҡағылышы булыуы ихтимал. Был ҡәбилә шул заманда уҡ Урта диңгеҙ буйына сыҡҡан һәм Табал тигән сүр-хет батшалығын нигеҙләгән.
Археология
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]Әл-Мадаин түбәһендә Урҙың өсөнсө династияһынан Амар-Синдың яҙмалары булған кирбес яртылары һәм янған кирбес киҫәктәре табылған, был ҡаланың янғындан һәләк булыуы тураһында һөйләй[8]. Ҡала ҡулдан ҡулға күсә, уға Ларса батшаһы Син-иддинам да, Исин батшаһы Липит-Иштар ҙа хужа була[9].
Иҫкәрмәләр
[үҙгәртергә | сығанаҡты үҙгәртеү]- ↑ Albright W. F., Lambdin T. O. The Evidence of Language // The Cambridge Ancient History I, part 1. — Cambridge University Press, 1971. — С. 150. — ISBN 0-521-07051-1.
- ↑ Hallo William W., William Kelly Simpson. The Ancient Near East: A History. — New York: Harcourt Brace Jovanovich, Inc., 1971. — С. 32.
- ↑ Vaughn E. Crawford. The Location of Bad-Tibira // Ur in Retrospect. In Memory of Sir C. Leonard Woolley. — весна-осень 1960. — Т. 22. — С. 197, прим. 7. Надёжное определение зависит от восстановления разграбленных фрагментов надписей Энтемены, появившихся на чёрном рынке без провенанса. Ранние раскопки на холме Мадаин рядом с руинами Лагаша произведённые после сообщения торговца об одной из надписей, оказались безуспешными: см. H. de Genouillac Fouilles de, ii:139.
- ↑ Inana's descent to the nether world . The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature. 2017 йыл 8 июль архивланған.
- ↑ Vaughn E. Crawford. The Location of Bad-Tibira // Ur in Retrospect. In Memory of Sir C. Leonard Woolley. — весна-осень 1960. — Т. 22. — С. 197.
- ↑ King L. W. The Letters And Inscriptions Of Hammurabi, King Of Babylon About B.C. 2200. — Т. 3. — С. 21, прим. 2.
- ↑ King L. W., Hall H. R. Egypt and Western Asia in the Light of Recent Discoveries. — New York, 2005. — С. 306f.
- ↑ Vaughn E. Crawford. The Location of Bad-Tibira // Ur in Retrospect. In Memory of Sir C. Leonard Woolley. — весна-осень 1960. — Т. 22. — С. 198.
- ↑ Ferris J. Stephens 52.2 (June 1932):182-185) p. 183. A Newly Discovered Inscription of Libit-Ishtar. — Journal of the American Oriental Society, июнь 1932. — Т. 52.2. — С. 183.