Καραβάτζιο, Ο Επιτάφιος Θρήνος, λάδι σε μουσαμά, 1602-3, Μουσεία Βατικανού
Ο όρος τενεμπρισμός, από την ιταλική λέξη tenebroso (ελλ. μτφρ. σκοτεινός), χρησιμοποιείται γιανα περιγράψει τους σκοτεινούς τόνους στηζωγραφική, όπως αυτοί αποδόθηκαν σε έργα κυρίως του 17ου αιώνα, ειδικότερα τουΚαραβάτζιο[1]. Ως ύφος χαρακτηρίζεται από μεγάλες βαθύχρωμες ή σκοτεινές επιφάνειες που συνδυάζονται με μικρότερες περιοχές κατάλληλα φωτισμένες μετη χρήση χρώματος, με αποτέλεσμα τη δημιουργία δραματικών φωτοσκιάσεων. Από τον 17ο αιώνα μέχρι τα τέλη του 19ου, ο όρος tenebroso χρησιμοποιήθηκε υποτιμητικά, ασκώντας κριτική σε έργα τουΚαραβάτζιο, τουΡέμπραντκαι άλλων μιμητών τους και προκειμένου να σχολιαστεί η αφύσικη χρήση τουκιαροσκούροπου έκαναν[2].
Οι ρίζες του τενεμπρισμού τοποθετούνται χρονικά περίπου το 1600, στηΡώμη, και μεταξύ των πρώτων χαρακτηριστικών έργων συγκαταλέγονται οι πίνακες του Καραβάτζιο γιατο παρεκκλήσι Κονταρέλι του ναού Σαν Λουίτζι ντέι Φραντσέζι. Αρκετοί Ιταλοί καλλιτέχνες μιμήθηκαν τον τενεμπρισμό του Καραβάτζιο στις αρχές του 17ου αιώνα, ενώ επηρεάστηκαν από αυτόν και ζωγράφοι που επισκέφτηκαν τηΡώμηκαιτηΝάπολι, όπως οΧοσέ Ριμπέρα από την Ισπανία, ο Ολλανδός Χέρριτ φαν Χόντχορστκαιο Γάλλος ΖωρζντεΛαΤουρ. Γιατον ιστορικό Τζοβάνι Μπελλόρι, ο τενεμπρισμός του Καραβάτζιο υπήρξε ξεχωριστός και περιγράφει χαρακτηριστικά πως χρησιμοποίησε τοστυλ αυτό σε τέτοιο βαθμό, ώστε ναναμη ζωγραφίζει ποτέ τις ανθρώπινες μορφές στο φως της ημέρας αλλά να βρίσκει τον τρόπο να τοποθετούνται στο ημίφως ενός κλειστού χώρου, μετο φως να διαχέεται σχεδόν κάθετα από ψηλά, δημιουργώντας έτσι μία ισχυρή αντίθεση μεταξύ φωτός και σκότους[3]. Ανκαι συχνά ταυτίζεται μετο ύφος του Καραβάτζιο, οι ρίζες του μπορούν να αναζητηθούν στον τρόπο μετον οποίο εφάρμοσε την τεχνική τουκιαροσκούροοΛεονάρντο ντα Βίντσι, στις νυχτερινές σκηνές τουΚορρέτζοκαι άλλων ζωγράφων της Λομβαρδίας, καθώς καιστο βενετικό κιαροσκούροτουΤιντορέττο[2].
Οι σκοτεινοί τόνοι στη ζωγραφική συνδέονται παραδοσιακά μετην ερμηνεία τους ως φορέων του κακού, σε αντιδιαστολή μετο φως που συμβολίζει το καλό ή το θείο. Σύμφωνα με μία διαφορετική ερμηνεία, στον τενεμπρισμό, η αναγωγή του σκότους σε στοιχείο εφάμιλλης αξίας μετο φως, τόσο σε επίπεδο εικονογραφίας όσο και συμβολικά, ενδεχομένως σχετίζεται με πνευματικά ρεύματα στηθρησκεία ή στηναλχημείαπου ταύτισαν το σκότος με θετικά πρότυπα[4].
↑"tenebrism." The Concise Oxford Dictionary of Art Terms. Oxford Art Online. 2008
↑ 2,02,1Janis Callen Bell. "Tenebrism." Grove Art Online. Oxford University Press. 2008
↑Giovanni Pietro Bellori, Hellmut Wohl, Alice Sedgwick Wohl, Tommaso Montanari, The Lives of the Modern Painters, Sculptors and Architects, Cambridge University Press, 2005, σ. 181
↑βλ. Maria Rzepińska and Krystyna Malcharek, "Tenebrism in Baroque Painting and Its Ideological Background", Artibus et Historiae, Vol. 7, No. 13, (1986), σσ. 91-112