Likopeno
Likopeno | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
Formula kimikoa | C40H56 |
SMILES kanonikoa | 2D eredua |
SMILES isomerikoa | CC(=CCC/C(=C/C=C/C(=C/C=C/C(=C/C=C/C=C(/C=C/C=C(/C=C/C=C(/CCC=C(C)C)\C)\C)\C)/C)/C)/C)C |
MolView | 3D eredua |
Konposizioa | karbono |
Mota | biogenic aliphatic hydrocarbon (en) ![]() |
Ezaugarriak | |
Fusio-puntua | 174 °C |
Masa molekularra | 536,438 Da |
Erabilera | |
Rola | Antioxidatzaile, radiation protection agent (en) ![]() ![]() ![]() |
Arriskuak | |
NFPA 704 | |
Identifikatzaileak | |
InChlKey | OAIJSZIZWZSQBC-GYZMGTAESA-N |
CAS zenbakia | 502-65-8 |
ChemSpider | 394156 |
PubChem | 446925 |
Reaxys | 1730097 |
Gmelin | 15948 |
ChEMBL | CHEMBL501174 |
EC zenbakia | 207-949-1 |
ECHA | 100.007.227 |
CosIng | 32804 |
MeSH | D000077276 |
RxNorm | 29008 |
Human Metabolome Database | HMDB0003000 |
KNApSAcK | C00000911 |
UNII | SB0N2N0WV6 |
NDF-RT | N0000148836 |
KEGG | C05432 |
PDB Ligand | LYC |
Likopenoa karoteno mota bat da, pigmentu gorri iluna da eta barazki gorrietan ugaria da.
Izena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Likopeno izena tomatetik datorkio, honen izen zientifikoa Solanum lycopersicum denez. Tomate helduetan karotenoideen %83a likopenoa da, barietateen arabera aldatu daitekeen arren[1].
Iturria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Tomate eta angurrietan oso ugaria da, ez ordea marrubi eta gerezietan. Gorriak ez diren barazki batzutan ere agertzen da, adibidez zainzuri edo perrexiletan[2].
Likopeno kopuru handiena Vietnamgo Gấc fruituan aurkitzen da.
Likopenoa duten hainbat barazki
Tomatea
Angurria
Gấc fruitua
Papaia
Egitura kimikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Karotenoide guztiak bezala tetraterpeno bat da eta lipido izaera du. Molekula lineala da eta ez du eraztun ez erradikalik.
Garrantzi biologikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ez du A probitamina izaerarik[3] baina
Ikerketa ugarik erakutsi dute hainbat minbizi (birika, prostata[5]) eta gaixotasun kardiobaskular[6] izateko arriskua gutxitzen duela.
Xurgapena
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Landare eta bakterio fotosintetikoek ekoizten dutenez dieta bidez hartu beharra daukagu. Duodenoan behazunak mizelak eratzen ditu, likopenoak gainerako gantz azidoekin harrapatuz eta heste meharrean xurgatzen dira[7]. Hori dela eta jaki oliotsuetan sukaldaturiko eta birrindutako tomatetatik gehiago xurgatzen da tomate gordinetik baino, adibidez pasta edo pizzatan[2].
Erabilerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Elikagaien koloratzaile gisa erabiltzen da[8].
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Ingelesez) Lenucci, Marcello Salvatore; Hdider, Chafik; Ouerghi, Imen; Sihem, Rabaoui; Riahi, Anissa; Tlili, Imen; Piro, Gabriella; Ilahy, Riadh. (2016-01-20). «Fractionate analysis of the phytochemical composition and antioxidant activities in advanced breeding lines of high-lycopene tomatoes» Food & Function 7 (1): 574–583. doi: . ISSN 2042-650X. (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ a b «Foods highest in Lycopene» nutritiondata.self.com (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ «Role of Antioxidant Lycopene in Cancer and Heart Disease» web.archive.org 2012-02-20 (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ Garrido, María; González-Flores, David; Marchena, Ana M.; Prior, Estrella; García-Parra, Jesús; Barriga, Carmen; Rodríguez Moratinos, Ana B.. (2013-6). «A lycopene-enriched virgin olive oil enhances antioxidant status in humans» Journal of the Science of Food and Agriculture 93 (8): 1820–1826. doi: . ISSN 1097-0010. PMID 23225211. (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ Giovannucci, Edward; Rimm, Eric B.; Liu, Yan; Stampfer, Meir J.; Willett, Walter C.. (2002-03-06). «A prospective study of tomato products, lycopene, and prostate cancer risk» Journal of the National Cancer Institute 94 (5): 391–398. ISSN 0027-8874. PMID 11880478. (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ «Redirecting» linkinghub.elsevier.com (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ (Ingelesez) «Carotenoids» Linus Pauling Institute 2014-04-28 (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).
- ↑ (Ingelesez) «EU Approved additives and E Numbers» Food Standards Agency (Noiz kontsultatua: 2019-01-03).