ماخ پیر خراسانی
ماخ یا شاج [۱] یا ساح[۲] پسر خراسان یا خراسانی، (قرن چهارم هجری) از اهالی هرات، و یکی از چهارتن زرتشتی بود که با کمک یکدیگر شاهنامهای منثور را با استفاده از داستانهای قدیم ایران گردآوردی کردند. هر چند نامِ این شخص در منابعِ قدیمی شاج، تاج و شماخ نیز گفته شده، اما به عقیدهٔ ذبیحالله صفا، ماخ نامِ صحیحِ این شخص بوده است.[۳] شاهنامهای که ماخ و دیگران گردآوری کردند، به شاهنامهٔ ابومنصوری معروف است و به دستورِ امیر ابومنصور محمد بن عبدالرزاق، فرمانروای آنزمانِ طوس نوشته شد.[۴]
امیر ابومنصور، به پیشکار خود، ابومنصور مَعمری دستور داد تا از دهقانان و فرزانگانِ آن زمان کسانی را بیاورد تا داستانِ شاهانِ قدیم ایران، از کیومرث تا یزدگرد سوم را در کتابی بنویسند.[۵]
بعدها این کتاب، منبعِ اصلیِ فردوسی برای به نظم درآوردنِ شاهنامه شد. فردوسی از ماخ در شاهنامه و در ابتدای داستانِ پادشاهی هرمز سوم پسر انوشیروان نام میبرد:[۶]
یکی پیر بد مرزبانِ هری | پسندیده و دیده از هر دری | |
جهاندیده و نام او بود ماخ | سخندان و با برگ و با برز و شاخ | |
بپرسیدمش تا چه داری به یاد | ز هرمز که بنشست بر تخت داد | |
چنین گفت پیرخراسان که شاه | چو بنشست بر نامور پیشگاه | |
نخست آفرین کرد بر کردگار | توانا و داننده روزگار[۷] |
پانویس
[ویرایش]- ↑ پیشگفتار شاهنامه به پیرایش دکتر خالقی مطلق
- ↑ حماسه ملی ایران، تئودور نلدکه، مؤسسه انتشارات نگاه، صفحه 57
- ↑ حماسهسرایی در ایران، صص ۷۹ و ۸۰
- ↑ فردوسی و شعر او، صص ۴۸ و ۴۹
- ↑ همان
- ↑ حماسهسرایی در ایران، ص ۷۸
- ↑ شاهنامه فردوسی، تصحیح جلال خالقی مطلق، انتشارات سخن، جلد دوم، صفحهٔ 801
منابع
[ویرایش]- مینوی، مجتبی. فردوسی و شعر او. تهران: انتشارات معین ۱۳۸۵. شابک ۹۶۴−۷۶۰۳−۶۸−۱
- صفا، ذبیحالله. حماسه سرایی در ایران. چاپ هفتم، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر ۱۳۸۴. شابک ۹۶۴−۰۰−۰۶۳۵−۱
- نولدکه، تئودور. حماسهٔ ملّیِ ایران. مترجم: بزرگ علوی. تهران: مؤسسهٔ انتشارات نگاه، ۱۳۸۴. شابک ۹۶۴−۶۷۳۶−۷۹−۳