Século X
século
< Século IX | Século X | Século XI > | |||||||
01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07 | 08 | 09 | 10 |
11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 |
41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49 | 50 |
51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59 | 60 |
61 | 62 | 63 | 64 | 65 | 66 | 67 | 68 | 69 | 70 |
71 | 72 | 73 | 74 | 75 | 76 | 77 | 78 | 79 | 80 |
81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89 | 90 |
91 | 92 | 93 | 94 | 95 | 96 | 97 | 98 | 99 | 00 |
século IX < século X > século XI
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/East-Hem_900ad.jpg/325px-East-Hem_900ad.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/East-Hem_1025ad.jpg/325px-East-Hem_1025ad.jpg)
Tempo que transcorre dende o ano 901 ó ano 1000 da era cristiá.
Acontecementos destacados
editarGaliza
editar- Compostela terceira meta de peregrinación da cristiandade.
- 905 - 910: peregrinación a Santiago de Compostela de Afonso III.
- 950: visita ao Apóstolo do bispo Gotestalco de Le Puy.
Europa
editar- O emperador Simeón o Grande solidifica o Primeiro Imperio Búlgaro como un dos estados máis poderosos de Europa.
- 899 - 970: incursións da cabalaría maxiar (húngara) en toda Europa Occidental (47 expedicións na Alemaña, Italia e Francia). 907: o exército húngaro destrúe as forzas bávaras baixo o mando do duque Liutpold e do rei Lois o Neno na batalla de Pozsony. Toda a forza alemá é aniquilada.
- 907: os viquingos do Loira invaden a Bretaña. A corte bretoa foxe á Inglaterra de Eduardo o Vello.
- 910: fundación da Orde de Cluny.
- 911: os viquingos aséntanse ao norte de Francia, concédeselle a Hrolf Ganger o condado de Ruán: fundación oficial de Normandía.
- 917: os búlgaros destruíron o exército bizantino na batalla de Anquíalo, unha das batallas máis sanguentas da Idade Media. 925: o estado croata medieval convértese nun reino unificado baixo o rei Tomislav.
- 927: recoñecemento oficial da primeira Igrexa nacional independente de Europa, o Patriarcado de Bulgaria.
- 927: o reino de Inglaterra convértese nun estado unificado. 929: Abderramán III é proclamado califa, nace o Califato de Córdoba.
- c. 936: Gorm o Vello convértese no primeiro rei recoñecido de Dinamarca, e fúndase a monarquía danesa.
- 939: a batalla de Simancas convértese nunha importante vitoria dos cristiáns contra os musulmáns na Península Ibérica.
- 955: a batalla de Lechfeld supón unha vitoria decisiva de Otón I o Grande, rei dos xermanos, sobre a harka húngara Bulcsú e os xefes Lél (Lehel) e Súr.
- 966: Miecislao I, primeiro duque de Polonia, bautizado coma cristián.
- 968: ocorre a batalla de Silistra entre rusos e búlgaros.
- 985 - 986: o nórdico Erik o Roxo comeza a colonización de Groenlandia. 987: comeza a dinastía dos Capetos en Francia.
- 988: Vladimir I, príncipe da Rus' de Kíiv, bautizado coma cristián.
África
editar- O reino cristián de Nubia alcanza o seu cumio de prosperidade e poder militar.
- c. 909: xorde o califato fatimí en Kabylie, a tribo Kutama.
- c. 948: comeza o reino de Nri no que hoxe é o sueste de Nixeria.
- c. 980: a Universidade Al-Azhar establécese no Cairo pola dinastía fatimí.
Asia
editar- 907: Zhu Quanzhong depón ao emperador Ai de Tang e establece unha nova dinastía posterior Liang.
- 907: entra en erupción o volcán Sumbing, segundo a inscrición de Rukam.
- 907: o rei Balitung crea a inscrición Mantyasih que contén a lista dos reis de Mataram, traslada a capital de Mamratipura a Poh Pitu e amplía o templo de Prambanan.
- 910: Parantaka I da dinastía Chola expulsa aos Pandyan do sur da India cara a Lanka (agora Sri Lanka), que tamén finalmente conquista.
- 914: a dinastía Warmadewa goberna Balí.
- 919: o primeiro uso da pólvora na batalla ocorre na China coa batalla de Langshan Jiang, onde a frota naval de Wuyue ao mando de Qian Yuanguan vence á frota de Wu. Qian utilizara lanzachamas acendidos por mechas de pólvora para queimar a frota Wu.
- 928: establécese a dinastía Ziyarid no norte de Irán.
- 929: Mpu Sindok traslada a sede do poder do reino de Mataram desde a chaira de Kewu, en Xava Central, ata Tamwlang, en Xava Oriental e establece a dinastía Isyana. O cambio é probablemente como resultado da erupción do monte Merapi e/ou da invasión de Srivijaya.
- 930: a dinastía persa Shia Buyid establece e controla a parte central e occidental de Irán, así como a maior parte de Iraq.
- 936: a dinastía Goryeo unifica os tres reinos posteriores de Corea.
- 937: Mpu Sindok traslada a capital de novo de Tamwlang a Watugaluh, ambos preto da beira do río Brantas no moderno Jombang, en Xava Oriental.
- 960: Zhao Kuangyin establece a dinastía Song.
- 960: os selxúcidas convértense ao islam.
- 965: o reino Khazar é atacado e derrotado pola Rus de Kíiv.
- 971: a dinastía Song rexistrou o antigo estado soberano de Ma-i na lista de estados que realizan comercio nos mares do sur e os esforzos do goberno para regular e taxar este comercio "luxoso".
- 975: a dinastía dos Ghaznavids, como primeiro sultanato turco, foi establecida en Asia Central.
- 979: a dinastía Song unifica a China.
- 980: casamento dinástico entre a princesa xavanesa Mahendradatta de Isyanas e o rei balinés Udayana de Warmadewas.
- 990: o rei Dharmawangsa do reino de Mataram lanza unha invasión naval en Palembang nun intento infrutuoso de conquistar Srivijaya.
- 990: Airlangga, fillo do rei Udayana e da raíña Mahendradatta naceu en Balí.
- 996: Dharmawangsa encargou a tradución do Mahabharata ao xavanés antigo.
- 999: a dinastía Samánida foi derrotada e conquistada polos ghaznavides.
América
editar- Colapso da civilización central Maia. Comeza o período Maia posclásico. Chichén Itzá convértese nunha capital rexional da península de Iucatán.
- Aumento dos Toltecas en México.
- Idade de ouro dos Anasazi.
- A cultura de Mississippi comeza no sueste de norteamérica.
- 987: Ah Mekat Tutul Xiu unificou Uxmal, Mayapan e Chichen Itza fundando a Liga de Mayapan.
Personaxes destacadas
editar- Afonso III (866-910): rei de Galicia, Asturias e León.
- Abderramán III (891-961): primeiro califa do Califato de Córdoba.
- Adalberto de Praga (956-997): santo e bispo de Praga.
- Athelstan (895-939): primeiro rei da Inglaterra unificada.
- Al-Farabí (872-950): filósofo árabe.
- Alhazen (965-1040): matemático, físico e astrónomo árabe.
- Basilio II (958-1025): emperador bizantino, coñecido por ampliar de novo as fronteiras do imperio.
- Erik o Roxo (950-1003): explorador viquingo e pirata.
- Ferdowsi (935-1020): poeta persa.
- Harald I de Noruega (850-933): primeiro rei de Noruega.
- Hugo Capeto (940-996): rei de Francia, fundador da dinastía dos Capetos.
- Nicéforo II Focas (912-969): emperador bizantino.
- Olaf I de Noruega (963-969-1000): rei de Noruega.
- Otón I (912-973): primeiro emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.
- Otón II (955-983): segundo emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico.
- Sancho III de Navarra (990/992-1032): rei de Navarra.
- Silvestre II (945-1003): papa de Roma, chamado "o papa do ano 1000".
- Simeón I (864/865-927): rei do Primeiro Imperio Búlgaro.
- Taizu de Song (927-976): fundador da dinastía Song.
- Udalrico de Augsburgo (890-973): santo, bispo de Augsburgo.
- Vladimir I de Kíiv (958-1015): príncipe de Kíiv e Nóvgorod.
Invencións, creacións e descubrimentos
editar- Comeza a construción do Templo Brihadisvara da India, durante o reinado de Rajaraja Chola I.
- A primeira esclusa foi inventada polo enxeñeiro chinés Qiao Weiyo, mellorando o sistema de peche de canles.
- As frechas de lume son inventadas polos chineses.
- A primeira aparición coñecida en México de fundición á cera perdida.
- Publícanse tres dos Catro Grandes Libros de Song, que eran enormes enciclopedias chinesas con millóns de caracteres chineses escritos cada unha.
- Lúpulo mencionado por primeira vez en relación coa elaboración de cervexa.
- Zhang Sixun da China utiliza por primeira vez mercurio líquido no canto de auga para alimentar o mecanismo de escape que xira unha esfera armilar, xa que o mercurio líquido non se conxela facilmente como a auga durante o inverno e non oxida as pezas metálicas.
Este artigo sobre efemérides é, polo de agora, só un bosquexo. Traballa nel para axudar a contribuír a que a Galipedia mellore e medre.
Existen igualmente outros artigos relacionados con este tema nos que tamén podes contribuír. |