Persaveldi
Persaveldi, einnig nefnt Akkamenídaríkið (persneska: هخامنشیان, unipers: Haxâmanešiyan, IPA: [ha
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Map_achaemenid_empire_en.png/250px-Map_achaemenid_empire_en.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Achaemenid_Empire_~480_BC.png/250px-Achaemenid_Empire_~480_BC.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Locator_map_Iran_Fars_Province.png/250px-Locator_map_Iran_Fars_Province.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Olympic_Park_Cyrus-2.png/250px-Olympic_Park_Cyrus-2.png)
Saga
breytaPersar áttu uppruna sinn í suðvesturhluta írönsku hásléttanna, austur af Tígris-fljóti og norðan Persaflóa. Þeir nefndu sig Parsa og upphaflegt yfirráðasvæði sitt Parsua en í dag heitir það Fars. Frá þessu svæði kom Kýros mikli, sem sigraði Meda, Lýdíuveldið og Babýlóna og greiddi þannig götuna fyrir frekari landvinninga í Egyptalandi og Litlu Asíu. Hann stofnaði ríkið árið 550 f.Kr.
Persar komust í kynni við Grikki undir lok 6. aldar f.Kr. þegar þeir sigruðu Lýdíuríki og náðu í kjölfarið yfirráðum yfir grískum borgríkjum í Jóníu við strönd Eyjahafs. Grísku borgríkin gerðu uppreisn árið 499 f.Kr. Stuðningur grískra borgríkja á meginlandi Grikklands við uppreisnarríkin í Jóníu leiddi til Persastríðanna, sem stöðvuðu útþenslu Persa í vestri. Árið 490 f.Kr. gerði Dareios Persakonungur tilraun til að leggja meginland Grikklands undir sig en beið ósigur fyrir töluvert fámennara liði Grikkja í orrustunni við Maraþon. Tíu árum síðar reyndi Xerxes sonur hans, sem tekið hafði við ríki Persa að föður sínum látnum, að gera öflugri innrás á meginland Grikklands. Lítill flokkur spartverskra hermanna auk annarra Grikkja tafði framsókn Persa suður við Laugaskörð en beið á endanum ósigur. Persar biðu hins vegar mikinn ósigur í sjóorrustu við Salamis árið 480 f.Kr. og aftur á landi í orrustunni við Plataju ári síðar. Þar með var tilraun Xerxesar til landvinninga í Grikklandi hrundið.
Konungar Akkæmenída
breytaÓstaðfestir
breyta- Vitnisburð í áletrunum fyrir þessa konunga er ekki hægt að staðfesta og eru þeir stundum taldir uppspuni Dareiosar I
- Ariaramnes frá Persíu, sonur Teispesar og samkonungur Kýrosar I
- Arsames frá Persíu, sonur Ariaramnesar og samkonungur Kambýsesar I
Staðfestir
breytaKonungur | Valdatíð (f.Kr.) | Maki | Athugasemdir |
---|---|---|---|
Teispes frá Anshan | 7. öld | sonur Akkæmenesar, konungur í Anshan | |
Kýros I | Síðari hluti 7. / fyrri hluti 6. aldar | sonur Teispesar, konungur í Anshan | |
Kambýses I frá Anshan | Fyrri hluti 6. aldar | Mandana frá Medíu | sonur Kýrosar I, konungur í Anshan |
Kýros II mikli | um 550 – 530 | Kassandana frá Persíu | sonur Kambýsesar I og Mandönu — sigraði veldi Meda 550 f.Kr., konungur í Medíu, Babýlon, Lýdíu, Persíu, Anshan og Súmer. Stofnaði Persaveldi Akkæmenída. |
Konungur | Valdatíð (f.Kr.) | Maki | Athugasemdir |
---|---|---|---|
Kambýses II | 529 – 522 | sonur Kýrosar mikla og Kassandönu. Sigraði Egypta. | |
Bardíya (Smerdis) | 522 | Fædýmía | Sonur Kýrosar mikla. (Svikahrappurinn Gaumata stjórnaði í hans stað) |
Dareios I mikli | 521 – 486 | Atossa Artystóna Parmýs Fratagúna |
mágur Smerdiss (Bardíya), sonur Hystapess, sonarsonur Arsamesar. |
Xerxes I mikli | 485 – 465 | Amestris | sonur Dareiosar I og Atossu |
Artaxerxes I | 465 – 424 | Damaspía Kosmartidena Alogýna Andía |
sonur Xerxesar I og Amestrisar |
Xerxes II | 424 | sonur Artaxerxess I og Damaspíu | |
Sogdianos | 424 – 423 | Sonur Artaxerxess I og Alogýnu; hálfbróðir og keppinautur Xerxess II | |
Dareios II frá Persíu | 423 – 405 | Parýsatis | Sonur Artaxerxess I og Kosmartidenu; hálfbróðir og keppinautur Xerxess II |
Artaxerxes II Mnemon | 404 – 359 | Strateira | sonur Dareiosar II |
Snemma á valdatíð Artaxerxess II (árið 399 f.Kr.) misstu Persar yfirráðin yfir Egyptalandi en náðu aftur yfirráðunum 57 árum síðar — árið 342 f.Kr. — þegar Artaxerxes III sigrar Egypta.
Konungur | Valdatíð (f.Kr.) | Maki | Athugasemdir |
---|---|---|---|
Artaxerxes III | 358 – 338 | sonur Artaxerxess II og Stateiru | |
Artaxerxes IV Arses | 338 – 336 | sonur Artaxerxess III og Atossu | |
Dareios III | 336 – 330 | Stateira I | langafabarn Dareiosar II |
Neðanmálsgreinar
breyta- ↑ David Sacks, Oswyn Murray, Lisa R. Brody (2005). Encyclopedia of the ancient Greek world. Infobase Publishing. bls. 256 (á hægri hlið blaðsíðunnar).