dîn
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/1rightarrow.png/15px-1rightarrow.png)
Bilêvkirin
[biguhêre]Bilêvkirin
[biguhêre]Navdêr
[biguhêre]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Religions_4x5.png/250px-Religions_4x5.png)
Zayenda nêr a binavkirî | ||
---|---|---|
Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
Navkî | dîn | dîn |
Îzafe | dînê | dînên |
Çemandî | dînî | dînan |
Nîşandera çemandî | wî dînî | wan dînan |
Bangkirin | dîno | dînino |
Zayenda nêr a nebinavkirî | ||
Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
Navkî | dînek | dînin |
Îzafe | dînekî | dînine |
Çemandî | dînekî | dîninan |
dîn nêr
- Bîr û baweriyên mirovan li ser hindê ka dinya û mirov çawan çêbûye û Xwedê yan xweda çawan in û têkiliyên Wî yan wan û mirovan çawan in
- Hevmane: ayîn, bawerî, ol, peristkarî, diyanet
- Dînê îslamê, dînê fileyan, dînê êzidiyan, dînê zerdeştiyan, dînê cihûyan.
- Dîn û îman nan e, nan ku tune be, bende îro êzdî ye sibe misilman e
- Daye me mîrasa Qur'ana Kerîm
Dînê me kir kamil û ni'met-temam — (Mela Hesenê Bateyî, Mewlûda Kurdî, ~1720)
Bi alfabeyên din
[biguhêre]Jê
[biguhêre]Têkildar
[biguhêre]Etîmolojî
[biguhêre]Peyveke hevpar ya Rojhilata Navîn e., hevreha farisî دین, farisiya navîn dên, avestayî deêna û belkî sanskrîtî धर्म (dherme-). Peyva "dîn" bi hezaran sal e ku hem di zimanên îranî û hem jî yên samî de heye: avestayî "deêna", pehlewî "dên", akadî "dînu" (di wî zimanî de bi maneya "qanûn"ê). Bi ihtimalek mezin rehê peyvê samî ye lê ji akadî (ku zimanek samî ye) bi rêya zimanek din (belkî elamî) ketiye avestayî û ji avestayî jî ketiye pehlewî û taliyê dîsa li erebî vegeriye. Forma niha ya kurdî/farisî bi ihtimalek mezin bi rêya îslamê ji erebî hatiye wergirtin lê dîroka wê gelek dirêj û hêja ye. Bo peyvek din jî ku pêşî ji zimanên îranî ketiye zimanê erebî û paşî bi forma xwe ya erebî li zimanên îranî vegeriye, binere: birc.
Idiaya Beghyani, ku dibêje "dîn" peyveke hindûewropî ye, bêbingeh e ji ber ku ji bilî zimanên îranî ev peyv di zimanên din yên hindûewropî de peyda nabe. Zimanên îranî jî ew ji zimanên rojhilatî wergirtiye.[çavkanî hewce ye] Gelek berî avestayî ew peyv di zimanên samî de - wek akadî - hatiye bikaranîn.[çavkanî hewce ye]
Werger
[biguhêre]- Abxazî: адин (ādin)
- Adîgeyî: дин (din)
- Albanî: fe → sq m, din → sq n
- Almanî: Religion → de m
- Amharî: ሃይማኖት (haymanot)
- Aragonî: relichión m
- Aromanî: pisti m
- Asamî: ধৰ্ম (dhormo)
- Astûrî: relixón → ast m
- Atong (Hindistan): thorom
- Avarî: дин (din)
- Avestayî: 𐬛𐬀𐬉𐬥𐬁 (daēnā)
- Azerî: din → az, məzhəb → az
- Baskî: erlijio
- Başkîrî: дин (din)
- Belarusî: рэлі́гія m (relíhija)
- Bengalî: ধর্ম → bn (dhôrm), দ্বীন (dbin)
- Bulgarî: рели́гия m (relígija), вероизповеда́ние nt (veroizpovedánie)
- Burmayî: အယူဝါဒ → my (a.yuwada.)
- Buryatî: шажан (šažan)
- Çeçenî: дин (din)
- Çekî: náboženství → cs nt
- Çerokî: ᏗᏁᎸᏙᏗ (dinelvdodi)
- Çînî:
- Çuvaşî: тӗн (tĕn)
- Danmarkî: religion → da g
- Divehî: ދީން (dīn̊)
- Endonezyayî: agama → id, din → id
- Erebî: دِين → ar n (dīn)
- Erebiya misrî: دين n (dīn)
- Ermenî: կրոն → hy (kron)
- Esperantoyî: religio
- Estonî: religioon
- Farisiya navîn: dyn' (dēn)
- Farisî: دین → fa (din), مذهب → fa (mazhab), کیش → fa (kiš), آیین → fa (âyin)
- Ferî: átrúnaður n
- Fînî: uskonto → fi
- Fransî: religion → fr m
- Frîsî: religy → fy g
- Gaelîka skotî: creideamh n, diadhachd m
- Galîsî: relixión → gl m
- Gujaratî: ધર્મ (dharma)
- Gurcî: რელიგია (religia), აღმსარებლობა (aɣmsarebloba), სარწმუნოება (sarc̣munoeba)
- Guwaranî: tupãrape
- Haîtî: relijyon
- Hawsayî: addini
- Hindî: धर्म → hi n (dharma), दीन → hi n (dīn), मज़हब n (mazhab)
- Hîlîgaynonî: relihiyon
- Holendî: godsdienst → nl n, geloofsovertuiging → nl m, religie → nl m
- Hunsrikî: Rëlighion m
- Îbranî: דָּת m (dat)
- Îdoyî: religio → io
- Îngilîziya kevn: ġelēafa n, ǣfæstnes m
- Îngilîzî: religion → en
- Îngûşî: ди (di)
- Înterlîngua: religion
- Îrlendî: creideamh n, reiligiún m
- Îtalî: religione → it m
- Îzlendî: trúarbrögð → is nt pj, átrúnaður → is n
- Japonî:
宗教 → ja (しゅうきょう, shūkyō) - Kalalîsûtî: religioni
- Kannadayî: ಧರ್ಮ → kn (dharma)
- Kapampanganî: kasalpantayanan, kesalpantayanan
- Katalanî: religió → ca m
- Keşmîrî: مَزہَب (mazab)
- Kirgizî: дин → ky (din)
- Kîngalî: ආගම → si (āgama)
- Konkanî: धर्म (dharma)
- Koreyî: 종교 → ko (jonggyo)
- Ladînoyî:
- Îbranî: ריליג׳ייון m
- Latînî: relijion m
- Latînî: religiō → la m
- Latviyayî: reliģija → lv m
- Lawsî: ສາດສະໜາ → lo (sāt sa nā)
- Lezgînî: дин (din)
- Lîtwanî: relìgija → lt m
- Lîvonî: relīgij
- Luksembûrgî: Relioun → lb m
- Makedonî: религија (religija)
- Malagasî: fivavahana → mg
- Malayalamî: മതം → ml (mataṃ)
- Malezî: agama → ms, kepercayaan → ms, anutan, din → ms
- Maltayî: reliġjon
- Manksî: craueeaght m
- Maratî: धर्म → mr n (dharma)
- Mecarî: vallás → hu
- Mîrandî: religion m
- Mongolî:
- Moreyî: wẽnd so-tũudum
- Navajoyî: nahaghá
- Nepalî: धर्म (dharma)
- Normandî: r'ligion m
- Norwecî:
- Norweciya bokmålî: religion → no n, trosretning n an m
- Norweciya nînorskî: religion → nn n
- Oksîtanî: religion → oc m
- Oriyayî: ଧର୍ମ → or (dhôrmô)
- Osetî: дин (din)
- Oygurî: دىن → ug (din)
- Ozbekî: din → uz, mazhab → uz
- Palî: धम्म, dhamma n
- Peştûyî: مذهب → ps n (mazháb), دين → ps n (din)
- Piedmontîsî: religion m
- Pîtkarnî-norfolkî: rilijin
- Plodîşî: Gloowe n, Reljoon m
- Polonî: religia → pl m
- Portugalî: religião → pt m
- Puncabiya rojavayî: دھرم → pnb n (dharm)
- Puncabî: ਧਰਮ n (dharam)
- Qazaxî: дін (dın)
- Qiptî: ⲙⲉⲧⲁⲥⲉⲃⲏⲥ m (metasebēs)
- Romancî: religiun m
- Romanyayî: religie → ro m
- Rusî: рели́гия m (relígija), ве́ра m (véra), вероиспове́дание nt (veroispovédanije)
- Rusînî: релі́ґія m (relígija)
- Samogîtî: viera m
- Sanskrîtî: धर्म → sa n (dharma)
- Santalî: ᱫᱤᱱ (din), ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (dhôrôm)
- Sindhî: مذهب
- Sirboxirwatî:
- Kirîlî: рѐлӣгија m, ве̏ра m, вје̏ра m, вероѝспове̄ст m, вјероѝсповије̄ст m
- Latînî: rèlīgija → sh m, vȅra → sh m, vjȅra → sh m, veroìspovēst → sh m, vjeroìspovijēst → sh m
- Sîlhetî: ꠗꠞ꠆ꠝꠧ (dórmo)
- Skotî: releegion
- Slovakî: náboženstvo → sk nt, relígia m
- Slovenî: vera → sl m, veroizpoved m, religija → sl m
- Somalî: diin
- Sorbî:
- Spanî: religión → es m
- Swahîlî: dini → sw
- Swêdî: religion → sv g
- Tacikî: дин → tg (din), мазҳаб (mazhab)
- Tagalogî: relihiyon
- Tamîlî: சமயம் → ta (camayam), மதம் → ta (matam)
- Tayî: ศาสนา → th
- Telûgûyî: మతము → te (matamu)
- Teteriya krîmî: din
- Teterî: дин → tt (din)
- Tirkî: din → tr, inanç → tr, bağlanç → tr, mezhep → tr
- Tirkmenî: din
- Tîbetî: ཆོས་ལུགས (chos lugs)
- Tuvanî: шажын (şajın)
- Urdûyî: دین n (dīn), دھرم n (dharm), مذہب n (mazhab)
- Ûkraynî: релі́гія m (relíhija)
- Venîsî: rełijon
- Viyetnamî: tôn giáo → vi
- Walonî: rilidjon → wa m
- Weylsî: crefydd → cy
- Wutunhuayî: quilek
- Ximêrî: សាសនា → km (saahniə)
- Yakutî: итэҕэл (iteğel)
- Yidîşî: רעליגיע m (religye)
- Yûnanî: θρησκεία → el m (thriskeía)
- Kevn: θρησκεία m (thrēskeía)
- Ev qismê Wergerê ji agahiyên naveroka vê guhertoya gotara wekhev a li ser Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.
Rengdêr
[biguhêre]Pozîtîv | Komparatîv | Sûperlatîv |
---|---|---|
dîn | dîntir | herî dîn dîntirîn |
dîn
Herwiha
[biguhêre]Hevmane
[biguhêre]Jê
[biguhêre]Etîmolojî
[biguhêre]Kurtkirina dêwîn, hevreha farisî دیوانه (dîvanê) ji dêw (“bi maneya cin”) + -ane. Bide ber mecnûn.
Werger
[biguhêre]- Albanî: i çmendur → sq
- Almanî: verrückt → de
- Amharî: እብድ (ʾəbd)
- Azerî: dəli → az
- Baskî: zoro, ero
- Belarusî: шалёны (šaljóny), бязу́мны (bjazúmny)
- Bengalî: দেওয়ানা → bn (deoẏana), পাগল → bn (pagôl), মজনু → bn (môjnu)
- Bulgarî: луд → bg (lud), побъ́ркан (pobǎ́rkan)
- Burmayî: နှမ်း → my (hnam:)
- Çekî: šílený → cs, pominutý, trhlý, potrhlý, zbavený rozumu, ztřeštěný, bláznivý → cs
- Çîkasawî: haksi
- Çînî:
- Danmarkî: skør, sindssyg → da, sindsforvirret, gal → da, gakgak
- Endonezyayî: gila → id
- Erebî: مَجْنُون (majnūn), مَخْبُول (maḵbūl), مَسْعُور → ar (masʿūr), أَحْمَق → ar (ʔaḥmaq)
- Ermenî: խենթ → hy (xentʿ), խելագար → hy (xelagar), գիժ → hy (giž)
- Esperantoyî: freneza → eo
- Estonî: hull → et
- Farisî: دیوانه → fa (divâne), مجنون → fa (majnun)
- Fînî: hullu → fi, mieletön → fi, järjetön → fi, kaheli → fi
- Fransî: fou → fr, insensé → fr, avoir une araignée au plafond → fr, chtarbé → fr, dérangé → fr, dingo → fr, taré → fr
- Gaelîka skotî: craicte, às a chiall
- Galîsî: tolo → gl n, doudo n, louco → gl n
- Gurcî: შეშლილი (šešlili), გადარეული (gadareuli), გიჟი (giži), არანორმალური (aranormaluri), შეურაცხადი (šeuracxadi)
- Hawayî: pupule
- Higaononî: buang
- Hindî: पागल → hi (pāgal), दीवाना → hi (dīvānā)
- Holendî: zot → nl, gek → nl, getikt → nl, gestoord → nl, krankjorum → nl, geschift → nl
- Îbranî: מְטוֹרָף (metoráf), מְשׁוּגָע (meshugá)
- Îlokanoyî: bagtit, balla, antutit, ambagel, agmuyot, ammangaw, kuwatit, mauyong, alloy, attit, talpeng, appat, allot, tiwel, alintaweng, ambreng, ullog, murtit, ketit, bultik
- Îngilîzî: crazy → en, insane → en, mad → en, demented → en
- Îtalî: pazzo → it, matto → it, folle → it
- Îzlendî: brjálaður → is
- Japonî:
気 が狂 った (きがくるった, ki ga kurutta),頭 がおかしい (あたまがおかしい, atama ga okashii) - Kapampanganî: murit, moret
- Katalanî: boig → ca, foll → ca
- Kirgizî: жинди → ky (cindi)
- Koreyî: 미치다 → ko (michida)
- Kreyoliya fransî ya Louisiana: fou n, fòl m, pa tou la, takala
- Ladînoyî: loko, budala
- Latgalî: troks
- Latînî: dēlīrus, vēcors, insānus → la
- Latviyayî: traks, ārprātīgs, vājprātīgs
- Lîtwanî: pamišęs
- Makedonî: луд (lud)
- Malagasî: adala → mg
- Malezî: gila
- Maltayî: miġnun n
- Maorî: pōrewharewha, heahea, rorirori, wairangi, pōrangi, pōrewarewa
- Mecarî: bolond → hu, őrült → hu, kattant → hu
- Mongolî:
- Norwecî:
- Oksîtanî: baug → oc, fòl → oc
- Ozbekî: jinni → uz
- Peştûyî: لېونی → ps (lewanay), مجنون → ps (majnǔn)
- Plodîşî: domm, errsennich
- Polonî: szalony → pl, obłąkany → pl
- Portugalî: louco → pt, maluco → pt, doido → pt
- Qazaxî: ақылсыз (aqylsyz), есалаң (esalañ)
- Romanyayî: nebun → ro n, înnebunit → ro, tulburat → ro
- Rusî: сумасше́дший (sumasšédšij), безу́мный (bezúmnyj), умалишённый → ru (umališónnyj), поме́шанный (poméšannyj), чо́кнутый (čóknutyj), спя́тивший (spjátivšij), неадеква́тный (neadɛkvátnyj), ошале́вший (ošalévšij), ненорма́льный (nenormálʹnyj)
- Sebwanoyî: buang
- Sebwanoyî: buang
- Sirananî: law
- Sirboxirwatî:
- Slovakî: bláznivý, šialený
- Slovenî: blazen, trapast
- Somalî: xuuf
- Spanî: loco → es, colgado → es, sonado → es, trastornado → es, tronado → es, gagá → es, zumbado → es, orate → es, chalado → es, tarambana → es
- Sundanî: gélo
- Swêdî: galen → sv, tok → sv, tokig → sv, sinnessjuk → sv, vansinnig → sv
- Tacikî: девона → tg (devona), маҷнун (majnun), ҷиннӣ (jinnī)
- Tagalogî: baliw → tl, loko → tl
- Tayî: บ้า → th (bâa)
- Tirkî: aptal → tr, deli → tr, manyak → tr, kaçık → tr, üşütük → tr
- Tirkmenî: däli
- Urdûyî: پاگل (pāgal), دیوانہ (dīvānā)
- Ûkraynî: божеві́льний (boževílʹnyj), безу́мний (bezúmnyj), шале́ний (šalényj)
- Viyetnamî: điên → vi, điên rồ → vi, cuồng → vi, khùng → vi
- Volapûkî: lienetik → vo
- Weylsî: gwallgof → cy, ynfyd → cy, gorffwyll → cy, lloerig → cy
- Ximêrî: ឆ្កួត → km (chkuət), លលាតែ (lɔɔliətae), ឧម្មត្តកៈ (ʼŏmmôttâkaʼ)
- Yûnanî: τρελός → el n (trelós)
- Kevn: μανιώδης (maniṓdēs)
- Zhuangî: bag
- Ev qismê Wergerê ji agahiyên naveroka vê guhertoya gotara wekhev a li ser Wîkîferhenga îngilîzî pêk tê.
Navdêr 2
[biguhêre]Zayenda mê ya binavkirî | ||
---|---|---|
Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
Navkî | dîn | dîn |
Îzafe | dîna | dînên |
Çemandî | dînê | dînan |
Nîşandera çemandî | wê dînê | wan dînan |
Bangkirin | dînê | dînino |
Zayenda mê ya nebinavkirî | ||
Rewş | Yekjimar | Pirjimar |
Navkî | dînek | dînin |
Îzafe | dîneke | dînine |
Çemandî | dînekê | dîninan |
dîn mê
- dên, dêhn, dihn, bal, mereq, serinc, enteres
- Dîna xwe bide nik bayê barîn ey birader/ Sitêra sibê îro ji şerqê li me da der/ Rewşen kirî Kurdistan, bi carek wê seraser/ Nîşana sibê ye, fereca xêrê ne dûr e. — (Seydayê Tîrêj: Bilbilê Dilşadî)
Lêker
[biguhêre]dîn
- Guhartoyeke dîtin.
- Kurmancî
- Bilêvkirina IPAyê bi kurmancî
- Dengên kurmancî ji Bidlîsê
- Deng bi kurmancî
- Navdêr bi kurmancî
- Navdêrên nêr bi kurmancî
- Mînak bi kurmancî
- Ji wêjeya klasîk (kurmancî)
- Jêgirtin bi kurmancî
- Rojhilatî
- Çavkanî pêwîst
- Rengdêr bi kurmancî
- Peyvên kurmancî bi paşgira -ane
- Navdêrên mê bi kurmancî
- Lêker bi kurmancî
- Lêkerên bêcure (kurmancî)
- Lêkerên kurmancî bi paşgira -în