Fiteny arabo
Fiteny arabo العربية | |
Isan'ny mpiteny | 480 tapitrisa |
Faritany | Tontolo arabo (Afrika Avaratra, Azia Andrefana) |
Sata | Teny ôfisialy:![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() Fikambanana iraisam-pirenena Endrika:Liga Arabo, Endrika:Firenena Mikambana |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Arabic_Dispersion.svg/272px-Arabic_Dispersion.svg.png)
Ny fiteny arabo dia fiteny semitika tenenina ao Afrika Avaratra sy any Azia Andrefana. Amin' ny teny arabo izy dia atao hoe العربية / al-ʿarabīyah. Io fiteny io dia anisan' ny fiteny ôfisialin' ny Firenena Mikambana sy fiteny ôfisialy tokan' ny Liga Arabo. Raha atambatra ny olona miteny arabo eo amin' ny firenena rehetra izay lazaina fa miteny arabo amin' ny fomba ôfisialy, dia eo amin' ny 240 tapitrisa eo ho eo.
Noho ny fisian' ny mpiteny arabo miisa eo anelanelan' ny 448 825 973 sy 480 000 000 ao anatin' ny Tontolo Arabo sy ny zanaka ampielezana arabo, ny fiteny arabo no fiteny semitika be mpampiasa indrindra, alohan' ny fiteny amharika (fiteny semitika faharoa be mpampiasa).
Ny fielezan' ny fiteny arabo ankehitriny dia avy amin' ny hery ara-tafiky ny Mozilmana izay tonga nampiely ny fivavahana silamo sy ny finiavan' ny kalifa (izay mibaiko ny mpino) ary ny mpino mampiely ny finoana silamo eran-tany. Ny boky masin' ny silamo, atao hoe Kor'any, izay nosoratana tamin' ny fiteny arabo, no manome lanja ny fiteny arabo eo anivon' ny vahoaka mozilmana eran-tany.
Tany amin’ ny Saikinosin' i Arabia no niavian’ ny teny arabo, ka tamin’ ny taonjato faha-7 dia lasa fitenin’ny Kor'any sy fiteny litorjika amin’ ny finoana silamo izy. Ny fanitarana ny faritry ny Empira Arabo tamin' ny Andro Antenatenany dia nitarika ny fampanjakana ny kolontsaina arabo, amin' ny ampahany fara fahakeliny, nandritra ny vanim-potoana lava kokoa na latsaka tany Afovoany Atsinanana, tao Afrika Avaratra ary tamin' ny faritra sasany tany Eorôpa (Saikanosy Iberika, Sisilia, Kreta, Sipra, faritany izay tsy ahitana azy intsony, ary any Malta, izay mahaforona fanitarana manokana azy ao amin' ny fiteny maltey). Ny Arabo aloha no nampiasa ny fiteny arabo, izay miparitaka ara-jeôgrafika amin' ny kôntinanta maro, dia miitatra amin' ny vahoaka tsy Arabo, ary lasa anisan' ny fiteny be mpampiasa indrindra eran-tany ankehitriny. Fiteny ôfisialin' ny firenena maherin' ny roapolo sy fikambanana iraisam-pirenena maromaro izy io, anisan' ny iray amin' ny fiteny ôfisialy enina an' ny Firenena Mikambana.
Ny teny arabo dia isongadinan' ny diglôsia lehibe eo amin' ny fiteny arabon' ny haisoratra, izay fiteny ifaneraserana an-tsoratra indrindra, sy ny fitenim-paritra arabo, fiteny am-bava indrindraindrindra. Ny fiteny arabon' ny haisoratra dia ahitana fiteny arabo klasika (talohan' ny Kor'any sy an' ny Kor'any ary taorian' ny Kor'any) ary fiteny arabo mahazatra môderina. Ny fitenim-paritra arabo dia ahitana karazany maro isam-paritra, izay tsy azon' ny rehetra ifanakaran-kevitra. Ny atao hoe fiteny arabo tenenina na fiteny arabo isan-toerana dia ny fitenim-paritra arabo rehetra.
Ny fototry fielezana ara-kolontsain' ny fiteny arabo dia ny fivavahana silamo sy ny literatiora amin' ny teny arabo ary ny haino aman-jery amin' izao fotoana izao ao anatin' izany ny fahitalavitra sy ny Internet. Ny fototra ara-tantara manan-danja amin' ny fielezan' io fiteny io dia ny findraman' ny fiteny vahiny voambolana avy amin' ny fiteny arabo, anisan' izany ny fiteny rômana toy ny fiteny frantsay.
Ny fanononana ny teny arabo dia misy renifeo be dia be (28 amin' ny teny arabon' ny haisoratra) sy zanapeo vitsivitsy (loko telo sy halavana voalohany roa amin' ny fitenin' ny haisoratra, betsaka kokoa amin' ny fitenim-paritra). Ny fiteny arabo dia soratana amin' ny fampiasana ny abidy arabo.
Amin' ny fitsipi-pitenenany, ny fiteny arabo dia mampiasa be dia be ny filefitra anatiny. Ny fandrafetana fehezanteny dia manaraka ao amin' ny fehezankevitra dia manaraka ny filaharana fototra matoanteny-lazaina-iharana, ary ny mpamaritra dia manaraka ny voafaritra ao amin' ny andiana entin' anarana.
Ny siansan' ny haiteny izay mifameno amin' ny fandalinana ny fitsipi-pitenenana, dia ny semantika sy ny stilistika ampiharina amin' ny fiteny arabo, ary koa ny leksikôgrafia izay mandalina ny voambolana sy ahafahabna mampandroso ny rakibolana.
Fiaviany
Ny niandohan' ny fiteny arabo dia tamin' ny taonjato faha-2, tany amin' ny Saikanosin' i Arabia. Ny lovantsofina ihany koa dia manolotra ny fiaviana taloha kokoa: ny mpanjakavavin' i Sebà, Iemena fahiny sy ny fokom-pirenena arabo efa lany tamingana, izay voatonona indrindra amin' izy ireo dia ny fokom-pirenena ʿĀd (arabo: عاد) sy Thamūd (arabo: ثمود); izay mety ho anisan' ny taranak' i Irama, izay iray amin' ny zanakalahin' i Sema, zanakalahin' i Nôa; ary izay niteny an' io fiteny io tamin' ny endrika tranainy kokoa (jereo ireo fiteny arabo atsimo taloha). Ny soratsokitra arabo tranainy indrindra talohan' ny silamo dia tamin' ny taona 267. Ny Abd Daghm dia mponina tao Taif ary izy ireo no voalohany namorona ny soratra arabo.
Faritra itenenana azy
Ny fiteny arabo dia tenenina any amin' ny firenena arabo any Atsinanana Afovoany, any Iràna (faritany Khuzestan), any Torkia (sisintany tiorka-siriana), any Israely, any amin' ny firenen' i Afrika Avaratra, any Sahara, any Sahel ary amin' ny morontsiraky ny Tandrok' i Afrika. Ny zanaka am-pielezana arabo ihany koa dia miteny arabo.
Fiteny ôfisialy
Ny fiteny arabo ankehitriny dia fiteny ôfisialy amin' ny fanjakana miisa 25, izany dia mametraka io fiteny io ho amin' ny laharana fahatelo aorian' ny fiteny anglisy sy ny fiteny frantsay:
- firenena 22 ao amin' ny Ligy Arabo: Alzeria, Arabia Saodita, Bareina, Kômôro, Jiboty, Ejipta, Emirata Arabo Mitambatra, Iràka, Jôrdania, Kôety, Libàna, Libia, Marôka, Maoritania, Ômana, Palestina, Katara, Sômalia, Sodàna, Siria, Tonizia, Iemena;
- Eritrea;
- Tsady;
- Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika (ankatoavin' ny firenena sasany).
I Sômalilandy, izay tsy eken' ny fianakaviambe iraisam-pirenena, dia mampiasa ny fiteny arabo ho fiteny ôfisialykoa, ankoatry ny fiteny sômaly.
Fanampin' izany, ny fiteny ôfisialin' i Malta, ny fiteny maltey, dia fiteny avy amin' ny fiteny arabo sisiliana tamin' ny Andro Antenatenany.
Fikambanana iraisam-pirenena maro no manao ny fiteny arabo ho fiteny ôfisialy:
- ny Ligy Arabo;
- ny Fikambananam-Piarahamiasa Islamika (frantsay: Organisation de la coopération islamique);
- ny Firenena Mikambana;
- ny Vondrona Afrikana;
- ny Vondron' i Magreba Arabo.
Abidy arabo
Ny abidy arabo dia abjady, izany hoe abidy tsy ahitana afa-tsy renisoratra, natao hanoratana ny fiteny arabo sy fiteny hafa koa, ka soratana avy ankavana miankavia. Misy litera miisa 28 ity abidy ity mba hanoratana ny fiteny arabo. Tsy manana zanatsoratra hanoratana zanapeo ny abidy arabo fa mari-tsoratra sahala amin' ny teboka na faingo apetraka eo ambony na ambany na aloha na aorian' ny renisoratra no misolo izany. Amin' ny teny arabo dia atao hoe الْأَبْجَدِيَّة الْعَرَبِيَّة / al-ʾabjadīyah al-ʿarabīyah, ("abjady arabo") na الْحُرُوف الْعَرَبِيَّة / al-ḥurūf al-ʿarabīyah ny abidy arabo.
Miovaova arakaraka ny toerana misy azy ao amin' ny voanteny soratana ny endriky ny litera arabo (aloha, anatiny, aoriana), miova koa izy raha soratana mitokana ilay litera. Ny ankamaroan' ny litera anefa tsy miseho afa-tsy amin' ny endrika roa ka ny voalohany raha soratana mitokana na eo aorian' ny teny, ny faharoa raha eo aloha na afovoan' ny teny. Misy litera telo izay manana endrika efatra miavaka, dia ny ع (ʿayn) sy ny غ (ġayn), ary ny ه (hāʾ).
Mitokana | Laharany | Anarany | Sandan' isa | Aoriana, anatiny, aloha | DIN-31635[1] | EI[2] | Feo[3] |
ا | 1 | Alif | 1 | اـــــا | ā na â | ā na â | aː |
ب | 2 | Bā | 2 | بـــــبـــــب | b | b | b |
ت | 3 | Tā | 400 | تـــــتـــــة | t | t | t |
ث | 4 | Thā | 500 | ثـــــثـــــث | ṯ | th | |
ج | 5 | Jīm | 3 | جـــــجـــــج | ǧ | dj | dʒ |
ح | 6 | Ḥā | 8 | حـــــحـــــح | ḥ | ḥ | ħ |
خ | 7 | Khā | 600 | خـــــخـــــخ | ḫ na ẖ | kh | x |
د | 8 | Dāl | 4 | دـــــــد | d | d | d |
ذ | 9 | Dhāl | 700 | ذـــــــذ | ḏ | dh | ð |
ر | 10 | Rā | 200 | رــــــر | r | r | r |
ز | 11 | Zāy | 7 | زـــــــز | z | z | z |
س | 12 | Sīn | 60 | ســـــســـــس | s | s | s |
ش | 13 | Shīn | 300 | شـــــشـــــش | š | sh | ʃ |
ص | 14 | Ṣād | 90 | صـــــصـــــص | ṣ | ṣ | sˁ |
ض | 15 | Ḍād | 800 | ضـــــضـــــض | ḍ | ḍ | dˁ |
ط | 16 | Ṭā | 9 | طـــــطـــــط | ṭ | ṭ | tˁ |
ظ | 17 | Ẓā | 900 | ظـــــظـــــظ | ẓ | ẓ | ðˁ |
ع | 18 | Ayn | 70 | عـــــعـــــع | ʿ na ‘ | ʿ na ‘ | ʕ |
ء | hamza | أ, إ, ؤ, ئ | ʾ | ’ | ʔ | ||
غ | 19 | Rhayn | 1000 | غـــــغـــــغ | ġ | gh | ɣ |
ف | 20 | Fā | 80 | فـــــفـــــف | f | f | f |
ق | 21 | Qāf | 100 | قـــــقـــــق | q | ḳ | q |
ك | 22 | Kāf | 20 | كـــــكـــــك | k | k | k |
ل | 23 | Lem | 30 | لـــــلـــــل | l | l | l |
م | 24 | Mīm | 40 | مـــــمـــــم | m | m | m |
ن | 25 | Nūn | 50 | نـــــنـــــن | n | n | n |
ه | 26 | Hā | 5 | هـــــهـــــه | h | h | h |
و | 27 | Wāw | 6 | وــــــو | w | w | w na uː |
ي | 28 | Yāʾ | 10 | يـــــيـــــي | y | y | j na iː |
Jereo koa
Boky
- T. F. Mitchell, Mpampianatra teny anglisy any amin'ny oniversiten'i Leeds, Colloquial Arabic, collection « Teach Yourself Books », Hodder and Stoughton Ltd, London 1962, fanontana faha 10 1980, (ISBN 0-340-26519-1)
- Boutros Hallaq, Agrégé de l'Université, L'arabe pour tous, collection « les langues pour tous », Presses Pocket, 1984, (ISBN 978-2-266-01340-8)
- Michel Neyreneuf et Ghalib Al-Hakkak, Grammaire active de l'arabe, collection « les langues modernes », Le Livre de Poche, Paris 1996.
- Thomas Bauer, Arabic Writing, article paru dans The World's Writing Systems, ouvrage collectif sous la direction de Peter T. Daniels et William Bright, Oxford University Press, 1996.
- Toufic Fahd, Études d'histoire et de civilisation arabes, Éditions Isis, 1997, (ISBN 975-428-106-8) version en ligne
- Mathieu Guidère, Arabe grammaticalement correct ! Grammaire alphabétique de l'arabe, Éditions Ellipses, Paris 2001, (ISBN 2-72980923-6)
- Ghani Alani, L'Écriture de l'écriture : Traité de calligraphie arabo-musulmane, éd. Dervy, 2002.
- Régis Blachère et Maurice Gaudefroy-Demombynes, Grammaire de l'arabe classique, Maisonneuve et Larose, cinquième édition, 2004.
- Kristen Brustad, Mahmoud Al-Batal, Abbas Al-Tonsi, A Textbook for Arabic: Part Two. Georgetown University, Washington, DC, 2005 (ISBN 978-1589010963), fanontana voalohany 1997, (ISBN 0-87840-350-7)
- Boutros Hallaq, Agrégé de l'Université, Professeur à l'université de la Sorbonne nouvelle Paris III, Quarante leçons pour parler arabe, collection « langues pour tous », Univers Poche, Pocket, Paris 2009, (ISBN 978-2-266-18910-1)
- Dictionnaire Mounged de poche (français arabe ─ ar), éditions Dar el-Machreq, dixième édition, Beyrouth.
Rohy ivelany
- Cours d'Arabe et autres ressources Archived Novambra 11, 2009 at the Wayback Machine
- Quelques points de grammaire
- ArabiCollege
- Exemples de prononciation en MP3
- Origine de l'écriture Arabe
- Association française des arabisants
Loharano sy fanamarihana
- ↑ Ny hoe DIN 31635 dia fanafohezana ny hoe "Deutsches Institut für Normung" izay namoaka fomba famadihana ny litera arabo amin'y litera latina. Tamin'ny taona 1982 no nampiasana azy io voalohany ary io no ampiasain'ny mpikaroka tandrefana indrindra.
- ↑ Ny hoe "EI" dia fanafohezana ny hoe "Encyclopedia of Islam" izay rakipahalalana namoaka fomba famadihana ny litera arabo amin'ny litera latina.
- ↑ Araka ny fanoratana omen'ny Abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena izay fantatra amin'ny hoe API amin'ny teny frantsay na IPA amin'ny teny anglisy.