Tabassaraans: verschil tussen versies
k r2.7.3) (Robot: gewijzigd: lez:Къабгъан чӀал |
k Linkfix ivm sjabloonnaamgeving / parameterfix |
||
(13 tussenliggende versies door 6 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
{{Infobox taal |
|||
Het '''Tabasaraans''' is een [[Nach-Dagestaanse talen|Nach-Dagestaanse]] (Noordoost-Kaukasische) taal die vooral in Zuid-Rusland ([[Dagestan]]) en in bepaalde delen van de [[Kaukasus (gebergte)|Kaukasus]] door de [[Tabasaranen]] wordt gesproken. |
|||
| naam in Nederlands = Tabassaraans |
|||
| naam in taal = табасаран чIал |
|||
| gesproken = {{RU}} |
|||
| vitaliteit = potentieel bedreigd |
|||
| uitgestorven = |
|||
| sprekers = 95.000 |
|||
| rang = |
|||
| taalfamilie = * [[Noordoost-Kaukasische talen|Nach-Dagestaans]] |
|||
** [[Noordoost-Kaukasische_talen#Dagestaanse talen|Dagestaans]] |
|||
*** [[Noordoost-Kaukasische_talen#Lezgi-talen|Lezgisch]] |
|||
**** Tabassaraans |
|||
| dialecten = |
|||
| creolen = |
|||
| dochtertaal = |
|||
| alfabet = [[Cyrillisch alfabet|cyrillisch]] |
|||
| officieelin = * {{RU}} |
|||
** [[Bestand:Flag_of_Dagestan.svg|border|20px]] [[Dagestan]] |
|||
| organisatie = |
|||
| 639-1 = – |
|||
| 639-2 = cau |
|||
| 639-3 = tab |
|||
| gebarentaal = |
|||
| afbeelding2 = |
|||
| onderschrift2 = |
|||
}} |
|||
Het '''Tabassaraans''' (табасаран чIал, ''tabasaran č’al'') is een [[Noordoost-Kaukasische talen|Nach-Dagestaanse]] taal, die wordt gesproken door de [[Tabassaranen]]. |
|||
De taal heeft een relatief eenvoudig [[woordenschat|lexicon]], maar heeft wel achtenveertig naamvallen. |
|||
==Verspreiding== |
|||
Er zijn twee hoofddialecten: het noordelijke dialect (Chanisch) en het Zuid-Tabasaraans. |
|||
Het Tabassaraans is een van de 14 bestuurstalen van de [[Rusland|Russische]] deelrepubliek [[Dagestan]]. De taal wordt voornamelijk gesproken in het zuidoosten van Dagestan. Veel Tabassaranen spreken behalve hun moedertaal dikwijls ook [[Lezgisch]], [[Azerbeidzjaans]] of [[Russisch]]. Niettemin spreekt nog 96 procent van de Tabassaranen hun eigen taal. |
|||
==Spraakkunst== |
|||
In 1993 waren er ongeveer 95.000 sprekers. Veel Tabasaranen zijn meertalig: ze spreken ook [[Lezgisch]], [[Azerbeidzjaans]] of [[Russisch]]. Niettemin is het aantal Tabasaranen dat de eigen taal nog spreekt hoog: 96% in 1989. |
|||
Het Tabassaraans is een [[ergatief-absolutieve taal|ergatieve]] taal met 48 [[naamval|naamvallen]]. De taal houdt daarmee het record van meeste naamvallen ter wereld. De meeste naamvallen zijn [[locatief|locatieven]]. De vervoeging van het [[werkwoord]] is relatief eenvoudig. |
|||
==Klankleer== |
|||
In 1932 werd voor het eerst een Tabasaraanse schrijftaal ontwikkeld, gebaseerd op het [[Latijnse alfabet]]. In 1938 ging men over op het [[cyrillisch alfabet|cyrillische]]. |
|||
{| class="wikitable IPA" border="1" style=text-align:center |
|||
|+ Medeklinkers |
|||
|- |
|||
! colspan="2" rowspan="2"| |
|||
! rowspan="2"|[[labiaal]] |
|||
! colspan="2"|[[dentaal]] |
|||
! colspan="2"|[[alveo-palataal|postalveolaar]] |
|||
! rowspan="2"|[[velaar]] |
|||
! rowspan="2"|[[uvulaar]] |
|||
! rowspan="2"|[[faryngaal|epiglottaal]] |
|||
! rowspan="2"|[[glottaal]] |
|||
|-class=small |
|||
! — |
|||
! [[sibilant|sib.]] |
|||
! — |
|||
! [[labialisatie|lab.]] |
|||
|- |
|||
! colspan="2" | [[Nasaal (medeklinker)|nasaal]] |
|||
| m |
|||
| n |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
! rowspan="4" | [[plosief]]/<br>[[affricaat]] |
|||
!<small> [[stemhebbend|stemh.]]</small> |
|||
| b |
|||
| d |
|||
| d͡z |
|||
| d͡ʒ |
|||
| d͡ʒʷ |
|||
| ɡ |
|||
| ɢ |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
!<small> [[stemloos|steml.]]</small> |
|||
| p |
|||
| t |
|||
| t͡s |
|||
| t͡ʃ |
|||
| t͡ʃʷ |
|||
| k |
|||
| q |
|||
| |
|||
| ʔ |
|||
|- |
|||
!<small>[[geminaat|gem.]]</small> |
|||
| pː |
|||
| tː |
|||
| t͡sː |
|||
| t͡ʃː |
|||
| t͡ʃːʷ |
|||
| kː |
|||
| qː |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
! <small>[[ejectief]]</small> |
|||
| pʼ |
|||
| tʼ |
|||
| t͡sʼ |
|||
| t͡ʃʼ |
|||
| t͡ʃʷʼ |
|||
| kʼ |
|||
| qʼ |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
! rowspan="3" | [[fricatief]] |
|||
!<small>[[stemloos|steml.]]</small> |
|||
| f |
|||
| |
|||
| s |
|||
| ʃ |
|||
| ʃʷ |
|||
| x |
|||
| |
|||
| ʜ |
|||
| |
|||
|- |
|||
!<small>[[geminaat|gem.]]</small> |
|||
| fː |
|||
| |
|||
| sː |
|||
| ʃː |
|||
| ʃːʷ |
|||
| xː |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
!<small> [[stemhebbend|stemh.]]</small> |
|||
| v |
|||
| |
|||
| z |
|||
| ʒ |
|||
| ʒʷ |
|||
| ɣ |
|||
| |
|||
| ʢ |
|||
| ɦ |
|||
|- |
|||
! colspan="2" | [[approximant]] |
|||
| |
|||
| l |
|||
| |
|||
| j |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|- |
|||
! colspan="2" | [[vibrant]] |
|||
| |
|||
| r |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
| |
|||
|} |
|||
{| class="wikitable" style="text-align: center;" |
|||
|+ Klinkers |
|||
|- |
|||
! rowspan="2" | |
|||
! colspan="2" | [[Voorklinker|voor]] |
|||
! rowspan="2" | [[Achterklinker|achter]] |
|||
|- |
|||
! <small>[[Klinkerronding|ongerond]]</small> |
|||
! <small>[[Klinkerronding|gerond]]</small> |
|||
|- |
|||
! [[Gesloten klinker|gesloten]] |
|||
| i || y |
|||
| u |
|||
|- |
|||
! [[Middenklinker|midden]] |
|||
| ɛ || |
|||
| |
|||
|- |
|||
! [[open klinker|open]] |
|||
| æ || |
|||
| ɑ |
|||
|} |
|||
==Schrift== |
|||
[[categorie:Nach-Dagestaanse taalfamilie]] |
|||
Sinds [[1938]] wordt het Tabassaraans geschreven in het [[cyrillisch alfabet|cyrillisch]], ter vervanging van het [[Latijns schrift|Latijnse alfabet]] dat sinds [[1932]] in gebruik was. Daarvoor werd het [[Arabisch schrift]] gebruikt. |
|||
[[categorie:Dagestan]] |
|||
{| class="wikitable" style=text-align:center |
|||
[[Categorie:Taal in de Kaukasus]] |
|||
|+Cyrillisch alfabet |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Аь аь |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Гъ гъ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Гь гь |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д |
|||
|- |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Къ къ |
|||
|- |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Кь кь |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | КӀ кӀ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ПӀ пӀ |
|||
|- |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ТӀ тӀ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Уь уь |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х |
|||
|- |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Хъ хъ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Хь хь |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ЦӀ цӀ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ЧӀ чӀ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ |
|||
|- |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ъ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ы |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ь |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӏ |
|||
| style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ' |
|||
|} |
|||
{{Appendix||2= |
|||
[[br:Tabasareg]] |
|||
== Referenties == |
|||
[[ca:Tabasaran]] |
|||
* {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=en|titel=Tabasaran language|oldid=1010569345|datum=20210404}} |
|||
[[de:Tabassaranische Sprache]] |
|||
}} |
|||
[[en:Tabasaran language]] |
|||
{{Bibliografische informatie}} |
|||
[[eu:Tabasaranera]] |
|||
[[fa:زبان تاباساری]] |
|||
[[Categorie:Nach-Dagestaanse taalfamilie]] |
|||
[[fi:Tabasaranin kieli]] |
|||
[[ |
[[Categorie:Dagestan]] |
||
[[Categorie:Taal in de Kaukasus]] |
|||
[[it:Lingua tabasarana]] |
|||
[[ka:თაბასარანული ენა]] |
|||
[[kv:Табасаран кыв]] |
|||
[[lez:Къабгъан чӀал]] |
|||
[[mhr:Табасаран йылме]] |
|||
[[mk:Табасарански јазик]] |
|||
[[os:Табасарайнаг æвзаг]] |
|||
[[pl:Język tabasarański]] |
|||
[[pms:Lenga Tabassaran]] |
|||
[[pt:Língua tabassarã]] |
|||
[[ru:Табасаранский язык]] |
|||
[[sl:Tabasaranščina]] |
|||
[[uk:Табасаранська мова]] |
Huidige versie van 28 feb 2024 om 07:34
Tabassaraans табасаран чIал | ||||
---|---|---|---|---|
Gesproken in | ![]() | |||
Vitaliteit | potentieel bedreigd | |||
Sprekers | 95.000 | |||
Taalfamilie |
| |||
Alfabet | cyrillisch | |||
Officiële status | ||||
Officieel in | ||||
Taalcodes | ||||
ISO 639-1 | – | |||
ISO 639-2 | cau | |||
ISO 639-3 | tab | |||
|
Het Tabassaraans (табасаран чIал, tabasaran č’al) is een Nach-Dagestaanse taal, die wordt gesproken door de Tabassaranen.
Verspreiding
[bewerken | brontekst bewerken]Het Tabassaraans is een van de 14 bestuurstalen van de Russische deelrepubliek Dagestan. De taal wordt voornamelijk gesproken in het zuidoosten van Dagestan. Veel Tabassaranen spreken behalve hun moedertaal dikwijls ook Lezgisch, Azerbeidzjaans of Russisch. Niettemin spreekt nog 96 procent van de Tabassaranen hun eigen taal.
Spraakkunst
[bewerken | brontekst bewerken]Het Tabassaraans is een ergatieve taal met 48 naamvallen. De taal houdt daarmee het record van meeste naamvallen ter wereld. De meeste naamvallen zijn locatieven. De vervoeging van het werkwoord is relatief eenvoudig.
Klankleer
[bewerken | brontekst bewerken]labiaal | dentaal | postalveolaar | velaar | uvulaar | epiglottaal | glottaal | ||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
— | sib. | — | lab. | |||||||
nasaal | m | n | ||||||||
plosief/ affricaat |
stemh. | b | d | d͡z | d͡ʒ | d͡ʒʷ | ɡ | ɢ | ||
steml. | p | t | t͡s | t͡ʃ | t͡ʃʷ | k | q | ʔ | ||
gem. | pː | tː | t͡sː | t͡ʃː | t͡ʃːʷ | kː | qː | |||
ejectief | pʼ | tʼ | t͡sʼ | t͡ʃʼ | t͡ʃʷʼ | kʼ | qʼ | |||
fricatief | steml. | f | s | ʃ | ʃʷ | x | ʜ | |||
gem. | fː | sː | ʃː | ʃːʷ | xː | |||||
stemh. | v | z | ʒ | ʒʷ | ɣ | ʢ | ɦ | |||
approximant | l | j | ||||||||
vibrant | r |
voor | achter | ||
---|---|---|---|
ongerond | gerond | ||
gesloten | i | y | u |
midden | ɛ | ||
open | æ | ɑ |
Schrift
[bewerken | brontekst bewerken]Sinds 1938 wordt het Tabassaraans geschreven in het cyrillisch, ter vervanging van het Latijnse alfabet dat sinds 1932 in gebruik was. Daarvoor werd het Arabisch schrift gebruikt.
А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Гь гь | Д д |
Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ |
Кь кь | КӀ кӀ | Л л | М м | Н н | О о | П п | ПӀ пӀ |
Р р | С с | Т т | ТӀ тӀ | У у | Уь уь | Ф ф | Х х |
Хъ хъ | Хь хь | Ц ц | ЦӀ цӀ | Ч ч | ЧӀ чӀ | Ш ш | Щ щ |
ъ | ы | ь | Э э | Ю ю | Я я | Ӏ | ' |
Referenties
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Tabasaran language op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.