Ben Feringa
![]() | ||||
---|---|---|---|---|
18 mei 1951 - | ||||
![]() | ||||
Geboorteland | ![]() | |||
Geboorteplaats | Barger-Compascuum | |||
Nobelprijs | Scheikunde | |||
Jaar | 5 oktober 2016 | |||
Reden | Voor onderzoek naar moleculaire nanomachines. | |||
Samen met | Jean-Pierre Sauvage James Fraser Stoddart | |||
Voorganger(s) | Tomas Lindahl Paul Modrich Aziz Sancar | |||
Opvolger(s) | Jacques Dubochet Joachim Frank Richard Henderson | |||
|
Bernard Lucas (Ben) Feringa (Barger-Compascuum, 18 mei 1951) is een Nederlands chemicus, werkzaam als hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2016 ontving Feringa de Nobelprijs voor de Scheikunde, die hij deelde met Jean-Pierre Sauvage en James Fraser Stoddart, voor hun gezamenlijke onderzoek naar moleculaire nanomachines.[1]
Biografie
[bewerken | brontekst bewerken]Feringa, de tweede van in totaal tien kinderen, werd geboren in een katholiek gezin van boer Geert Feringa (1918-1993) en zijn vrouw Lies Feringa-Hake (1924-2013).[2][3] Hij groeide op op de familieboerderij in het Bourtangermoeras, dicht bij de grens met Duitsland, en heeft Nederlandse en Duitse voorouders, waaronder Johann Gerhard Bekel, die in het veen werkte.[4][5] Met zijn vrouw Betty heeft hij drie dochters en woont in Paterswolde.[6]
In 1978 promoveerde Feringa aan de Rijksuniversiteit Groningen op het onderzoek naar asymmetrische oxidatie van fenolen, met de dissertatie Asymmetric oxidation of phenols. Atropisomerism and optical activity, onder leiding van Hans Wijnberg. Hierna werkte hij enkele jaren bij Shell. In 1988 werd hij benoemd tot hoogleraar organische chemie aan dezelfde universiteit, waar hij ook voorzitter werd van de basiseenheid Synthetisch organische chemie. In 2003 kreeg hij de titel Jacobus van't Hoff Distinguished Professor of Molecular Science. Feringa ontving de Spinozapremie in 2004 en werd in 2006 lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Van 2008 tot 2013 diende hij als Akademiehoogleraar. In 2008 werd hij geridderd in de Orde van de Nederlandse Leeuw.
Op 23 november 2016 werd Feringa door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Jet Bussemaker, bevorderd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw.[7] Deze onderscheiding ontving hij vanwege zijn opname dat jaar in de lijst van Nederlandse Nobelprijswinnaars. Vanaf 1901 tot en met 2022 bevat deze lijst 22 namen van Nobelprijswinnaars geboren in Nederland.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Ben_Feringa_-_april_2017_04.jpg/260px-Ben_Feringa_-_april_2017_04.jpg)
Feringa is vice-president van het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en voorzitter van de afdeling Natuurkunde.[8] Daarnaast is hij verkozen tot buitenlands erelid van de American Academy of Arts and Sciences (de Noord-Amerikaanse Academie van Kunsten en Wetenschappen).
In 2016 won hij de Nobelprijs voor de Scheikunde, die hij deelde met Jean-Pierre Sauvage en Sir James Fraser Stoddart voor hun baanbrekende onderzoek naar moleculaire nanomachines.[1][9][10]
Na zijn Nobelprijswinst werd een plein in zijn geboortedorp Barger-Compascuum naar hem vernoemd.[11]
Tevens is het nieuwe natuur- en scheikundegebouw op het Zernikecomplex van de Rijksuniversiteit Groningen naar Feringa vernoemd.[12]
Onderzoek
[bewerken | brontekst bewerken]Het onderzoek van Feringa omvat onder meer gebieden zoals asymmetrische katalyse, fotofarmacologie, moleculaire schakelaars en motoren, zelfassemblage, stereochemie, organische synthese, en moleculaire nanosystemen. Voortbouwend op het pionierswerk van Stoddart en Sauvage, heeft Feringa zich toegelegd op de ontwikkeling en het synthetiseren van nanomoleculaire machines.
In 2011 was Feringa de eerste ter wereld die moleculaire motoren synthetiseerde die onder invloed van ultraviolet licht continu draaien. Dit wordt wereldwijd door zijn vakgenoten beschouwd als een van de hoogtepunten van de moderne scheikunde.[13] Met zijn onderzoeksgroep slaagde Feringa er ook in om een 'nano-auto' te ontwikkelen, een molecuul dat zich over een metaaloppervlak kan verplaatsen. Dit minuscule voertuig bestaat uit een langwerpig molecuul met aan elk uiteinde moleculaire motoren die als wielen dienen. Om de beweging vast te leggen, werd een rastertunnelmicroscoop of STM gebruikt. Het voertuig legde in tien stappen een afstand af van ongeveer zes nanometer in een vrijwel rechte lijn. In de toekomst opent dit perspectieven voor talloze toepassingen, zoals gerichte medicijnafgifte in het lichaam.
Feringa geeft aan dat zijn inspiratie voor het maken van moleculaire motoren voortkomt uit zijn jeugd op het platteland, waar hij door de natuur en het rurale leven werd geïnspireerd.[14]
Lidmaatschappen van academies
[bewerken | brontekst bewerken]- Buitenlands erelid van de American Academy of Arts and Sciences, USA[15]
- Lid van de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschap (KNAW), sectie scheikunde[16]
- Lid van de Netherlands Academy for Technology and Innovation (ACTI)[17]
- Lid van de Academia Europaea, sectie scheikunde[18]
- Lid van de American Chemical Society
- Erelid van de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging[19]
- Fellow van de Royal Society of Chemistry UK
Prijzen
[bewerken | brontekst bewerken]Feringa's onderzoek is erkend met een aantal prijzen en gastdocentschappen, waaronder
- de Pino Gold Medal van de Italian Chemical Society (1997)
- de Novartis Chemistry Lectureship Award 2000-2001
- de Körber European Science Award (2003)[20]
- de Arun Guthikonda Memorial Lecture & Award[21] (Columbia University) (2003)
- de Spinozapremie (2004)[22]
- de Prelog gouden medaille (2005)[23]
- de Solvias Ligand contest award (Zwitserland, 2005)
- de James Flack Norris Award van de American Chemical Society (ACS) (2007)[24]
- de Paracelsus medaille van de Swiss Chemical Society (SCS) (2008 )[25]
- ERC Advanced Grant (subsidie van de Europese onderzoeksraad (ERC) 2008)[26]
- de Chirality medaille van de Societa Chimica Italiana (SCI)(2009)[27]
- het Organic Stereochemistry Award van de Royal Society of Chemistry (RSC)(2011)[28]
- de Alexander von Humboldt Prijs (2012)[29]
- de Grand Prix Scientifique Cino del Duca (Franse Academie van Wetenschappen 2012)[30]
- Lily European Distinguished Science Award (2013)
- RSC Award for distinguished service (Royal Society of Chemistry, 2013)
- de Maria Sklodowska-Curie Medaille en de Jedrzej Sniadecki Medaille (Polish Chemical Society 2013)[31]
- Yamada-Koga Award,[32] Tokio, Japan, 2013
- de Nagoya Gold Medal (2013)[33][34]
- de Arthur C. Cope Scholar Award van de American Chemical Society (ACS) (2015)[35][36]
- de Netherlands Catalysis and Chemistry Award 2015 van de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging (de beroepsvereniging voor chemie, life sciences, procestechnologie en (bio)moleculaire wetenschap)[37]
- Chemistry for the Future Solvay Prize 2015[38][39]
- ERC Advanced Grant, een subsidie van 2,5 miljoen voor zijn onderzoek naar door licht aangedreven moleculaire motoren.[40]
- Tetrahedron Prijs 2016[41]
- Nobelprijs voor de Scheikunde, 2016
- Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 2016[7]
- Centenary Prize 2017 van de Royal Society of Chemistry (Engeland).[42]
Publicaties
[bewerken | brontekst bewerken]- 2011 - (en) Molecular switches. Wiley-VCH, Weinheim, Germany (2011). ISBN 978-3-527-63440-8.
Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- B’ART 2018. Huus van de Taol; Het Drentse boek (2017), "Onbekommerd opgroeien in Barger-Compascuum". ISBN 978-90-6509-613-5.
- Jim Jansen (2019). Eureka! : Nederlandse topwetenschappers over hun belangrijkste moment van inzicht. Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, Amsterdam. ISBN 978-90-245-8803-9.
Externe links
[bewerken | brontekst bewerken]- Persoonlijke pagina van B.L. Feringa op de website van de Rijksuniversiteit Groningen
- Website van Ben Feringa
- ↑ a b Nederlander krijgt Nobelprijs voor Scheikunde. NOS (5 oktober 2016). Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Familie van Nobelprijswinnaar zag dit niet aankomen. RTV Drenthe (10 oktober 2016). Gearchiveerd op 10 januari 2022. Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Overlijdensbericht Maria Elizabeth (Lies) Feringa - Hake. Dagblad van het Noorden. Gearchiveerd op 18 april 2021. Geraadpleegd op 10 januari 2022 – via Mensenlinq.
- ↑ Voorouders van Bernard Lucas Feringa. Veenkoloniale Genealogien, 19 December 2016
- ↑ Eemslandboekweitboerenimmigratie » Geert Feringa. GenealogieOnline.nl, geraadpleegd op 10 oktober 2016. Gearchiveerd op 6 oktober 2016.
- ↑ (2003). Profile Ben Feringa. Organic & Biomolecular Chemistry (1). DOI:10.1039/B211994N.
- ↑ a b Nobelprijswinnaar Feringa nu ook Commandeur. NOS (23 november 2016). Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Functies van Ben Feringa bij de KNAW. Gearchiveerd op 22 december 2015. Geraadpleegd op 1 juni 2023.
- ↑ Martijn van Calmthout, Nobelprijswinnaar Feringa: 'Ik ben vereerd en emotioneel'. de Volkskrant (5 oktober 2016). Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ The 2016 Nobel Prize in Chemistry - Press Release. www.nobelprize.org. Geraadpleegd op 5 oktober 2016.
- ↑ Frank Jeuring, Dam Barger-Compas vernoemd naar Ben Feringa. Dagblad van het Noorden (6 april 2017). Gearchiveerd op 7 april 2017. Geraadpleegd op 6 april 2017.
- ↑ Ben Feringa geeft eerste college in 'zijn' gebouw: "Prachtige plek om nieuwe ontdekkingen te doen". OOG Groningen (2024-02).
- ↑ Ben Feringa synthetiseert als eerste ter wereld een moleculaire motor. Gearchiveerd op 24 januari 2022. Geraadpleegd op 1 juni 2023.
- ↑ Kim Verhaeghe, Nobelprijswinnaar Ben Feringa: 'Nanorobots kunnen in ons lichaam herstellingen uitvoeren'. EOS Wetenschap (5 oktober 2016). Gearchiveerd op 10 januari 2022. Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Ben Feringa is buitenlands erelid van de American Academy of Arts and Sciences. Gearchiveerd op 19 april 2017.
- ↑ Ben Feringa is lid van de KNAW, sectie scheikunde
- ↑ Ben Feringa is lid van de Netherlands Academy for Technology and Innovation. Gearchiveerd op 30 september 2015.
- ↑ Ben Feringa is lid van Academia Europaea, sectie scheikunde
- ↑ Ben Feringa benoemd tot erelid KNCV. KNCV (14 oktober 2016). Gearchiveerd op 10 januari 2022. Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Jury rapport Körber European Science Award over het onderzoek van Feringa. Gearchiveerd op 23 mei 2022.
- ↑ Ben Feringa geeft Guthikonda Lecture. Gearchiveerd op 16 mei 2022.
- ↑ Ben Feringa ontvangt Spinozapremie
- ↑ Ben Feringa ontvangt de Prolog Gouden Medaille
- ↑ Ben Feringa ontvangt de James Flack Norris Prijs. Gearchiveerd op 2 november 2021.
- ↑ Ben Feringa ontvangt de Paracelsusprijs
- ↑ Ben Feringa ontvangt de ERC grant (Persbericht Rijksuniversiteit Groningen). Gearchiveerd op 24 september 2015.
- ↑ Ben Feringa ontvangt de Chirality medaille
- ↑ Ben Feringa ontvangt Organische Stereochemie Prijs. Gearchiveerd op 22 april 2019.
- ↑ Ben Feringa ontvangt de Alexander von Humboldt prijs
- ↑ Ben Feringa ontvangt Grand Prix Scientifique Cino del Duca. Gearchiveerd op 11 februari 2015.
- ↑ Ben Feringa ontvangt Maria Sklodowska-Curie Medaille. Gearchiveerd op 26 oktober 2021.
- ↑ Ben Feringa ontvangt Yamada-Koga Award
- ↑ Ben Feringa ontvangt de Nagoya Gold Medal (bericht Nagoya Universiteit)
- ↑ (en) Jonathan Faiz, Nagoya Medals Awarded. ChemViews Magazine (7 november 2013). Gearchiveerd op 12 november 2021. Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Ben Feringa ontvangt Arthur C. Cole Scholar Prijs. Gearchiveerd op 21 september 2021.
- ↑ Prof. dr. Ben Feringa ontvangt Cope Scholar Award. Rijksuniversiteit Groningen (1 september 2014). Gearchiveerd op 10 januari 2022. Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Ben Feringa ontvangt de NCCA 2015. Gearchiveerd op 2 april 2015.
- ↑ Ben Feringa ontvangt Chemistry for the Future Solvay Prize. Rijksuniversiteit Groningen (17 november 2015). Gearchiveerd op 10 januari 2022. Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Professor Ben Feringa, Laureate 2015 “Chemistry for the Future Solvay Prize”
- ↑ Ben Feringa - ERC Advanced Grant 2016. Gearchiveerd op 5 oktober 2016.
- ↑ (en) Tetrahedron prize 2016 for creativity organic chemistry awarded to Prof. dr. Ben L. Feringa. Elsevier (2016). Geraadpleegd op 10 januari 2022.
- ↑ Ben Feringa ontvang de Centenary Prize 2017 van de Royal Society of Chemistry. Gearchiveerd op 8 augustus 2020.