Dapenghua
Dapenghua | ||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Naam (taalvarianten) | ||||||||||||||||||||||||
Vereenvoudigd | ||||||||||||||||||||||||
Traditioneel | ||||||||||||||||||||||||
Pinyin | Dàpénghuà | |||||||||||||||||||||||
|
Het Dapenghua is een Chinees dialect, dat door ongeveer een anderhalf miljoen mensen op de wereld wordt gesproken. Het heeft veel sprekers in New York, Portsmouth, Den Haag, Limburg, Longgang (met name de streek Dapeng Bandao) en Hongkong. Jongeren kunnen het meestal alleen verstaan. Het woord Dapenghua wordt in het eigen dialect uitgesproken als [ tʰaːi pʰuŋ waː ] (IPA)) en in het Standaardkantonees uitgesproken als [ taːi pʰaːŋ waː ].
Classificatie
[bewerken | brontekst bewerken]Het Dapeng is volgens Chinese linguïsten een uniek dialect binnen de Chinese talen en wordt beschouwd als een Junjiahua. Doordat er geen ander dialect is dat bestaat uit twee grote Han-Chinese talen. Het dialect bestaat namelijk uit een mengelmoes van Hakka en Kantonees.
of
- Sino-Tibetaanse talen
- Chinese talen
- Hakka
- Bao'an-Hakka
- Dapenghua
- Bao'an-Hakka
- Hakka
- Chinese talen
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Dapenghua | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Naam (taalvarianten) | ||||||||||
Vereenvoudigd | 军营 |
|||||||||
Traditioneel | ||||||||||
Pinyin | jūnyíng lǐ de pǔtōnghuà | |||||||||
|
In Chinese geschiedenisboeken wordt het ook wel Junying li de putonghua genoemd, omdat in het begin het dialect alleen werd gebruikt door soldaten van de legerkampen Laifu en Liufu.
Doordat vroeger Standaardmandarijn niet door iedere Chinees als hoofdtaal werd beschouwd, waren er veel problemen in communicatie. Het Dapeng werd door de soldaten als lingua franca gebruikt in Longgang, want de soldaten kwamen van verschillende gebieden in Guangdong.
Later gebruikte de Hakka in Longgang steeds meer het Dapeng. Waardoor het dialect nu een mengelmoes is van Kantonese en Hakka woorden en klanken.
Ook is het dialect sterk verwant met het Weitouhua, dat de Waitau spreken.
Dapengsprekers
[bewerken | brontekst bewerken]Alle mensen die uit het gebied Longgang vandaan komen kunnen het dialect verstaan en spreken. De meeste sprekers wonen in New York, Longgang en Hongkong. Het dialect wordt steeds minder gesproken omdat de meeste jongeren het niet hebben geleerd en omdat Standaardkantonees steeds populairder wordt.
Op het Hongkongse Ping Chau/
Nederland heeft ongeveer duizend Chinezen die het Dapeng en het dialect Pingchau spreken en nog eens duizenden die het verstaan. Voor Kantonezen is het Dapeng makkelijk te verstaan doordat het verschil tussen Kantonees en Dapeng alleen de intonatie van woorden betreft.
Uitspraak
[bewerken | brontekst bewerken]Alle Chinese woorden behalve de tweede Mandarijnse woorden moeten op z'n Nederlands uitgesproken worden. De "uh" van "uh" van "huh?". De "ur" van "Turk". De "aauw" van de "auw" van "miauw. De "ôow" van de "oo" van "boog". De "oe" van "doen". De "j" van "Janssen". De "dj" van het Engelse "jeans". De letters waar een accent grave op staat betekent dat de klank naar boven verheven wordt. Voorbeeld: de "a" van "maken" wordt bij á de ' "aa" van "maar?" bij een vraag '
woorden in vergelijking | ||||||
Nederlands | Dapenghua | Dapenghua (IPA) | Standaardkantonees | Standaardkantonees (IPA) | Standaardmandarijn/pinyin | |
---|---|---|---|---|---|---|
één | Yát |
[jɐt] | Yāt |
[jɐt] | Ie/yi | |
twee | Ngie |
[ŋiː] | Yie |
[jiː] | Ur/er | |
drie | Sam |
[saːm] | Saam |
[saːm] | San/san | |
vier | Sie |
[siː] | Seej |
[sei] | Ss/Si | |
vijf | MM |
[m̩] | MM |
[m̩] | Woe/wu | |
zes | Lók |
[lʊk] | Lok |
[lʊk] | Ljuw/liu | |
zeven | Chat |
[tsʰɐt] | Chat |
[tsʰɐt] | Chie/qi | |
acht | Páat |
[paːt] | Paat |
[paːt] | Baa/ba | |
negen | Kauw |
[kɐu] | Kauw |
[kɐu] | Djuw/jiu | |
tien | Sáp |
[sɐp] | Sap |
[sɐp] | Sj/shi | |
honderd miljoen | Jak |
[jɐk] | Jik |
[jɪk] | Ie/yi | |
kleur | Sak |
[sɐk] | Sik |
[sɪk] | Suh/se | |
groen | Lók |
[lʊk] | Lok |
[lʊk] | Luu/lü | |
dankuwel | Toh Chéh |
[tɔː tsʰɛː] | Toh Cheh |
[tɔː tsɛː] | Sjeh Sjeh/xiexie | |
alstublieft | MM K'oei 唔該 | [m̩ kʰuːi] | MM Kooi 唔該 | [m̩ kɔːi] | Sjeh Sjeh/xiexie | |
ruilen | Óen |
[uːn] | Woen |
[wuːn] | Goewan/huan | |
groot | T'áai |
[tʰaːi] | Taai |
[taːi] | Daa/da | |
goed | Haauw |
[haːu] | Hoow |
[hou] | Haauw/hao | |
boven | Sôong |
[sɔːŋ] | Seung |
[sœːŋ] | Sjang/shang | |
geen | Maauw 冇 | [maːu] | Moow 冇 | [mou] | Boe/bu | |
ook | Taauw |
[taːu] | Toow |
[tou] | Daauw/dao | |
door | [jɐu jiː] | [jɐu jyː] | ||||
weten | Sák 識 | [sɐk] | Sik 識 | [sɪk] | Dj daauw/zhi dao | |
komen | [lɵy] | [lɔːi] | ||||
weten | T'íe |
[tʰiː] | Chie |
[tsiː] | Dj daauw/zhi dao | |
zitten | Chōh |
[tsʰɔː] | Choh |
Dzwo/zuo | ||
maken | Chǎng |
[tsɐŋ] | Chǐng |
[tsɪŋ] | Djwo/zuò 做 | |
begrijpen | Mang Pák |
[mɐŋ pɐk] | Ming Paak |
[mɪŋ paːk] | Ming Baj/ming bai | |
roepen/commanderen | 喊 | [ha:m] | [ki:u] | |||
de deur openen | Foej Moen |
[fuːi muːn] | Hooj Moen |
[hɔːi muːn] | Káaj Men/kai men | |
China | Chòng Kók |
[tsʊŋ kwɔːk] | Chóng Kwôk |
Djong Gwoh/zhongguo | ||
Shanghai |
Sôong Foej |
[sɔːŋ fuːi] | Seung Hooj |
Sjang Haaj/Shanghai | ||
hij |
Hǐe 佢 | [hiː] | Heui 佢 | [kʰɵy] | Taa/ta | |
oma van vaderskant | Aa Maa | [a: ma:] | Aa Maa |
Naai Naai/nainai奶奶 | ||
oma van moederskant | 姊婆 | [tsɛ: pʰɔ:] | Laauw Laauw/laolao | |||
moeder | [aː naːi] | [aː maː] | ||||
de was ophangen | 灑乾 | [saːi kuːn] | 晾杉 | [lɔːŋ saːm] | ||
gisteren | [tsʰɔːŋ jɐt] | 沉日 | [tsʰɐm jɐt] | Djwoh T'jen/zuotian | ||
lange tijd | [kɐu] | [lɔ:i] | Djuw/jiu | |||
dik persoon | [fiː laːu] | [fei lou] | ||||
chinese achternaam Zhang,Cheung |
Chôong |
[tsɔːŋ] | Cheung |
[tsœːŋ] | Djang/zhang | |
vroeg (ochtend) | Chaauw |
[tsaːu] | Choow |
[tsou] | Chaauw/zao | |
de hele dag | [saːŋ jɐt] | [sɪŋ jɐt] | ||||
alles | Tsien |
[tsʰiːn] | Tsuun |
[tsʰyːn] | Tsjwen/chuan |
|
het weer | T'íen Híe |
[tʰiːn hiː] | T'ǐen Heej |
[tʰiːn hei] | T-jen Ch'ie/tiānqì | |
modern | Sien Chan |
[siːn tsɐn] | Sien Chun |
[siːn tsɵn] | Ssjen Djin/xiānjìn | |
stage | Sak Chap |
[sɐk tsɐp] | Sat Chaap |
[sɐt tsaːp] | ||
afstuderen | Pát Niep 畢業 | [pɐt niːp] | Pat Yiep 畢業 | [pɐt jiːp] | Bie Yeh/bìyè 畢業 | |
nieuwe zaak openen | Fóei Chôong | [fuːi tsɔːŋ] | Hooi Chéung | K'aj Djang/kaizhang | ||
zak | Teuj |
[tɵy] | Tooi |
[tɔːi] | Daai/dài | |
retour | Leuj Woei |
[lɵy wuːi] | Lóoi Woei |
Laai GGweej/laihui | ||
keuken | Ch'uu Fong 廚房 | [tsʰiː fɔːŋ] | Ch'uu Fôong 廚房 | [tsʰyː fɔːŋ] | Ch'oe Fang/chúfáng 廚房 | |
oranje pompoen | [kɐm kwaː] | [wɔːŋ kwaː] | [nɐn kwaː] | |||
weg/pad | Loe |
[luː] | Loow |
[lou] | Loe/lu | |
acountant | Wóei Kaj |
[wuːi kɐi] | Woei Kaj |
GGweej Djie | ||
huisarts | Kaa T'ang Ngie Saang |
[kaː tʰɐŋ ŋiː saːŋ] | Kaa T'ing Yie Sang |
[kaː tʰɪŋ jiː sɐŋ] | Djaa Tieng Ie Sjung/jiatingyisheng | |
tafel | 隤 | [tʰɵy] | [tʰɔːi] | Djwoh/zuo 桌 | ||
auto, kar | [tsʰaː] | [tsʰɛ] | Ch'uh/Che | |||
offeren bij de vooroudergraven | [kaː tsʰiː] | [paːi saːn] | ||||
contract | Háap T'ong |
[haːp tʰʊŋ] | Hap T'ong |
[hɐp tʰʊŋ] |