Kurland
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/08/Kurzemes_un_Zemgales_hercogiste_1740_locator.svg/220px-Kurzemes_un_Zemgales_hercogiste_1740_locator.svg.png)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Rundale_Pilsrundale_Eingangsportal.jpg/220px-Rundale_Pilsrundale_Eingangsportal.jpg)
Kurland (latvisk Kurzeme; litauisk Kuršas; estisk Kuramaa; polsk Kurlandia; russisk Курляндия, Kurljandija) er eit av dei fire historiske landskapa i Latvia. Det ligg sørvest for Rigabukta, og er kalla opp etter det baltiske folket kurane. Det strekte seg i mellomalderen heilt ned til dagens nordvestre del av Kaliningrad (Königsberg) og omfatta heile det noverande litauiske kystområdet.
Kurland høyrte under den Den tyske riddarordenen i staten Livland (om lag 1200–1560). Kurland var eit hertugdøme som var ein del av Den polsk-litauiske realunionen frå 1560 til 1795 og hadde på 1600-talet koloniar på Tobago og i Gambia. For å tene skipa i kolonitrafikken gjekk hertug Jekabs (1610–1682) inn i ein leigeavtale om bruk av Flekkerøy utanfor Kristiansand. I 1664 sikra hertugen gjennom ein avtale med Fredrik III av Danmark-Noreg rettane for for Kurland til å utvinne sølv, bly, kopar og jern med særs gunstige vilkår. Kurland etablerte gruver på Eidsvoll og Kongsberg, og i periodar var opptil 300 kurlendarar i arbeid i Noreg.
Etter delinga av Polen og Litauen i 1795 gjekk området over til Det russiske keisardømet (1795–1918).
I tillegg til latviarar og tyskarar budde det òg svenskar her, i nyare tid òg russarar. Den nordlegaste delen er tynt folkesett og er for det meste busett av livarar.
Grunneigarane og byborgarskapet, og dermed dei danna klassane, var i all hovudsak tyskspråklege, den tyske folkegruppa vart evakuert av styresmaktene til Posenområdet under den andre verdskrigen, og derfrå drive vidare bort av Stalin og polakkane.
Byar i Kurland
[endre | endre wikiteksten]- Liepaja (Libau)
- Ventspils (Windau)
- Grobina (Grobin)
- Aižpute (Hasenpoth)
- Kuldiga (Goldingen)
- Saldus (Frauenburg)
- Piltene (Pilten)
- Tukums (Tuckum)
- Talsi (Talsen)
Hertugar av Kurland
[endre | endre wikiteksten]- 1562-1587 Gotthard Kettler
- 1587-1642 Friedrich Kettler
- 1587-1616 saman med Wilhelm Kettler (delt 1596-1616)
- 1642-1681 Jakob Kettler
- 1681-1698 Friedrich Kasimir Kettler
- 1698-1711 Friedrich Wilhelm Kettler
- 1711-1737 forskjellige rivaliserande regentar, m.a. den seinare russiske tsarina Anna
- 1737-1758 og 1758-1763 Ernst Johann von Biron
- 1763-1795 Peter von Biron
Kjelde
[endre | endre wikiteksten]- Denne artikkelen bygger på «Kurland» frå Wikipedia på bokmål, den 20. januar 2008.