Alfabet etrusc
L’alfabet etrusc èra l'alfabet utilizat pels Etruscs per notar la lor lenga. Compòrta 26 letras (dins lo modèl d'alfabet) que quatre son jamai utilizada en etrusc (B C D O).
Istoric
[modificar | Modificar lo còdi]Origina
[modificar | Modificar lo còdi]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Marsiliana_tablet.svg/220px-Marsiliana_tablet.svg.png)
L'alfabet etrusc a la seuna origina dins l'alfabet grèc, mas se sap pas se l'adaptacion se faguèt dins las colonias grègas d'Itàlia o en Grècia, veire en Asia Minora. Es possible que s'agís de la colonia grèga d'Ischia (alara Pithékuses), en fàcia de Cumes, al mitan del sègle VII AbC[1]. Dins totes los cases, s'agissiá d'un alfabet grèc occidental, que « X » èra prononciat [ks] e «
Los tèxtes etruscs mai ancians son d'abecedaris. L'exemple mai conegut es l'alfabet de Marsiliana d'Albegna (prèp de Grosseto, (sègle VII), comportant 26 letras que 5 vocalas, 22 letras grègas d'origina feniciana e 4 letras pròprias a à l'alfabet grèc. La san e la koppa son conservada, mas l'omega i pareis pas encara. L'abecedari es escrich de drecha a esquèra e fa pareisser las letras seguents:
Etrusc classic
[modificar | Modificar lo còdi]Fins a 600 AbC., la forma arquaïca de l'alfabet etrusc demorèt practicament incambiada e lo sens d'escritura èra liure. A partir del sègle VI AbC, d'evolutions se faguèron, guidadas per la fonologia de l'etrusca, e las letras representant de fonèms inexistents en etrusc foguèron abandonadas.
En -400, sembla que tota l'Etruria utilisava un alfabet etrusc classic de 20 letras, escrich subretot d'esquèrra a drecha:
- ACEVZH
Θ ILMNPŚRSTUΦ Ψ F
Las modificacions seguentas foguèron aportadas:
- B e D foguèron abandonadas, los sons correspondents n'existissián pas en etrusc qu'ignorava las consonantas sonoras (tornèron èsser utilizadas pels Romans que n'avián besonh per transcriure lis sons del latin) ;
- K tanben foguèt abandonat, levat devant A, coma dins lo latin « KALENDAE » (calendas), e dins las ciutats septentrionalas d'Etruria;
- O dispareis, remplaçat per U/Y (prononce o) ;
- las letras
Χ e Ϻ son pas mai utilizada; - un grafèm addidional, que la forme sembla al chifra 8 actual, es utilizat per la consonanta F.
Aquel alfabet classic demorèt d'actualitat fins a que lo sègle -II ont comencèt a èsser concurrenciat per l'alfabet latin. L'etrusc s'atudèt pauc aprèp.
Alfabet
[modificar | Modificar lo còdi]La taula en dejós presenta los alfabets etrusces arquaïc e classic, e las las letras equivalentas dins los alfabets grèc e latin (quand existisson) e la prononciacion reconstituida:
Pontuation
[modificar | Modificar lo còdi]L'alfabet etrusc utilizavan doas menas de pontuations :
- la pontuation extèrna: servís a separar las frasas e los mots ;
- la pontuacion intèrna se trobant, coma son nom l'indica, a l'interior dels mots. Sa significacion es pas encara clarament definida.
Traças dins las arts
[modificar | Modificar lo còdi]De pechons vases (encrièrs ?) comportan l'alfabet entièr ordonat, sus lor torn[2].
Nòtas e referéncias
[modificar | Modificar lo còdi]- ↑ punt de vista diferent sus la question del "quand" e "d'ont" aquela origina grèga, que fa pas de dobte, dins la sintèsi pasmens ja anciana mas totjorn d'actualitat (fr)A.Grenier, « L’alpabet de Marsiliana et les origines de l’écriture à Rome », Mescla d’arqueologia e d’istòria, 1924, vol 41, pp 3-41
- ↑ (fr)Les Etrusques et l'Italie avant Rome : De la Protohistoire à la guerre sociale de Ranuccio Bianchi bandinelli, Antonio Giuliano, et Jean-Paul Thuillier, p. 165
Vejatz tanben
[modificar | Modificar lo còdi]Articles connèxes
[modificar | Modificar lo còdi]Ligams extèrnes
[modificar | Modificar lo còdi]- (fr) L'alphabet et la langue étrusques (Jean-Paul Thuillier, professor a l’École normale supérieure)
- (it) Alfabet etrusc sonor