Polkowice
![Ziemia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
miasto w gminie miejsko-wiejskiej | |||||
![]() Ratusz i poewangelicki kościół, obecnie rzymskokatolicki, pw. św. Barbary | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||
Powiat | |||||
Gmina | |||||
Prawa miejskie |
1291–1945 i od 1967[1] | ||||
Burmistrz | |||||
Powierzchnia |
23,74 km² | ||||
Populacja (01.01.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Strefa numeracyjna |
76 | ||||
Kod pocztowy |
59-100 i 59-101 | ||||
Tablice rejestracyjne |
DPL | ||||
Położenie na mapie gminy Polkowice ![]() | |||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego ![]() | |||||
Położenie na mapie powiatu polkowickiego ![]() | |||||
![]() | |||||
TERC (TERYT) |
0216044 | ||||
SIMC |
0954165 | ||||
Hasło promocyjne: Serce Zagłębia Miedziowego[3] | |||||
Urząd miejski ul. Rynek 159-100 Polkowice | |||||
Strona internetowa | |||||
BIP |
Polkowice – miasto powiatowe leżące na Dolnym Śląsku, w województwie dolnośląskim, w powiecie polkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Polkowice. Położone przy drodze ekspresowej S3 (trasa międzynarodowa E65) i drodze wojewódzkiej nr 331, na południowo-wschodnim skraju Wzgórz Dalkowskich w kierunku Doliny Szprotawy. Stanowi jeden z głównych ośrodków przemysłowych Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego. Na terenie miasta znajduje się podstrefa Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, w której znajdują się m.in. zakłady: CCC, Volkswagen Motor Polska, Sitech, Sanden.
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 23,74 km²[4] (238. miejsce w kraju).
W latach 1946–1967 osiedle typu miejskiego, a od 1 stycznia 1967 roku ponownie miasto[1]. W latach 1954–1972 Polkowice były siedzibą, utworzonej w miejsce gminy, Gromady Polkowice, a w wyniku kolejnej reformy gminnej[5], od 1 stycznia 1973 roku ponownie siedzibą Gminy Polkowice[6]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. legnickiego. Z dniem 10 sierpnia 1998 roku Polkowice stały się siedzibą powiatu polkowickiego[7].
Toponimia
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Polskie-nazwy_%C5%9Bl%C4%85skich_miejscowosci_z_patentu_Fryderyka_II_1750.jpg/250px-Polskie-nazwy_%C5%9Bl%C4%85skich_miejscowosci_z_patentu_Fryderyka_II_1750.jpg)
Nazwa miejscowości pochodzi od imienia Bolko, które jest staropolskim derywatem słowiańskiego imienia męskiego Bolesław będącym imieniem dynastycznym w polskiej dynastii Piastów oraz czeskiej Przemyślidów.
Według pierwszych zapisków Bolesław I Wysoki z dynastii Piastów wybudował w lesie na miejscu dzisiejszego miasta dwór myśliwski zwany Bolkowicami. Miano to ulegało z biegiem czasu modyfikacjom – Bolkewice, Pulkowice, Polkowice, by dostosować się do wymowy niemieckiej poprzez formę Bolckowitz i ostatecznie Polkwitz. Miejscowość została zapisana w łacińskim dokumencie wydanym w 1333 roku we Wrocławiu w zlatynizowanej staropolskiej formie Polcovicz[9]. W 1475 roku w łacińskich statutach Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Polkewicze oraz Polkowice[10].
W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Polcovitium[11]. W dziele Matthäusa Meriana pt. „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae” z 1650 roku miasto zanotowane jest pod dwiema nazwami Bolkowitz oraz Polckwitz[12].
Polską nazwę Bolkowice oraz niemiecką Polkwitz w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[13]. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX podaje dwie polskie nazwy miejscowości – Polkwice i jako starszą – Bolkowice oraz niemieckie Polkwitz, Pulkwitz, Bolkowitz, Bolkwitz[14].
Po dojściu do władzy narodowych socjalistów zmieniono nazwę miasta w latach 1937–1945 na całkowicie niemiecką Heerwegen. W 1945 r. administracja polska wybrała jako polską nazwę miasta dawną formę Polkowice[15].
W łacinie występuje w formie Polkovitium[16].
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Polkowice_rynek_2.jpg/220px-Polkowice_rynek_2.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Polkowice_-_fotopolska.eu_%28270692%29.jpg/220px-Polkowice_-_fotopolska.eu_%28270692%29.jpg)
Losy ziemi polkowickiej były od wczesnego średniowiecza związane z losami politycznymi całego Śląska. W szczególności utworzonego w połowie XIII w. Księstwa głogowskiego.
Na długo przed uzyskaniem praw miejskich Polkowice były osadą targową – leżały na szlaku handlowym między grodem Dziadoszan – Głogowem a Trzebowian – Legnicą. Oprócz uprawy roli, mieszkańcy zajmowali się też handlem i obsługą karawan kupieckich. W 1180 znajdował się tu dwór myśliwski księcia wrocławskiego Bolesława Wysokiego. Gdy w 1223 r. książę Henryk Brodaty oddał Sychową opatowi Cystersów z Lubiąża; Guntherowi, mieszkańców jako łazęków[17] poddał pod jurysdykcję starosty Bogdana z Polkowic wymienionym po łacinie jako Bogdan de Polkovic[17]. Prawa miejskie nadał Polkowicom książę głogowski Konrad I przed 1272 r. prawdopodobnie w 1265 r. Pierwsza wzmianka jako o „civitas” z 1291 r. Od lokacji miasta na prawie niemieckim do końca XIV w. w imieniu księcia miastem rządzili dziedziczni wójtowie. W 1406 r. mieszczanie powołali Radę Miejską, a w 1407 miasto wykupiło dziedziczne wójtostwo, a władzę w mieście przejęła Rada Miejska z burmistrzem na czele. W 1457 r. miasto doszczętnie spłonęło. Ponowne zniszczenia i wyludnienie miasta nastąpiło w czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) oraz epidemii dżumy w 1680 r.
W wyniku wojen śląskich (1740–1763) Polkowice wraz z całym księstwem głogowskim przeszły z monarchii Habsburgów austriackich we władanie Prus (w 1741 r.). Wraz z nową państwowością, wprowadzono na Śląsku zmiany administracyjne: Śląsk podzielono na dwa departamenty i ich władze administracyjne w postaci kamer wojenno-dominalnych, z siedzibą we Wrocławiu (dla Śląska Środkowego i Górnego) oraz w Głogowie (dla Śląska Dolnego), oraz na powiaty – departament kamery głogowskiej obejmował 16 powiatów, wrocławskiej – 32, na ich czele stali starostowie. Rada Miejska przestała mieć wpływ na miejskie wydatki, na które zgodę wydawała Królewska Izba Skarbowa w Głogowie. Urzędników miejskich mianowali urzędnicy królewscy. Wybory do Rady Miejskiej odbyły się dopiero w 1809 r., po ogłoszonych w 1808 r. reformach w organizacji samorządów miejskich (w ramach wielkich reform państwa pruskiego, po klęskach w wojnach z napoleońską Francją). Mieszkańcy wybierali Radę, która wybierała członków magistratu i burmistrza. Wybory musiały być zatwierdzone przez króla. Wojny napoleońskie doprowadziły miasto do ruiny gospodarczej. W XVIII-XIX w. przybyli tu osadnicy holenderscy, którzy budowali liczne wiatraki, rozwinęło się również płóciennictwo i garncarstwo. W 1807 w Polkowicach przebywał Napoleon, a rok później legion polski udający się do Hiszpanii[18].
Druga połowa XIX w. była okresem wzmożonego rozwoju miasta, Polkowice były wówczas dużym ośrodkiem polonijnym. W latach 1852–1853 zbudowano nowy ratusz (do dziś istniejący). W 1900 r. Polkowice uzyskały połączenie kolejowe z resztą kraju, w 1901 – połączenie telefoniczne, 1907 – elektryczne oświetlenie ulic. W latach 1937–1945 miasto nosiło nazwę Heerwegen.
Pod koniec 1939 r. w mieście znaleźli się pierwsi robotnicy przymusowi z Polski, pracujący głównie w gospodarstwach rolnych. W roku następnym powstał też obóz jeniecki dla żołnierzy francuskich. W wyniku II wojny światowej i zmiany granic miejscowość znalazła się w 1945 pod polską administracją i uzyskała nazwą Polkowice. Tutejsza niemiecka ludność została wysiedlona w nowe granice Niemiec. Na jej miejsce przybyli polscy osadnicy z Poznańskiego i Łódzkiego oraz ekspatrianci z Kresów Wschodnich[19]. Ze względu na niewielkie rozmiary Polkowice po wojnie nie zostały zakwalifikowane do rzędu miast. 1 stycznia 1967 r. Polkowice ponownie otrzymały prawa miejskie. 1 stycznia 2005 do miejscowości została dołączona pobliska wieś – Polkowice Dolne.
Najważniejsze wydarzenia w historii Polkowic:
- 1265 – nadanie praw miejskich
- 1291 – nadanie herbu
- 1406 – pierwsza Rada Miejska
- 1490 – przejście pod panowanie Czech
- 1741 – przejście pod panowanie Prus
- 1937 – zmieniono nazwę na Heerwegen
- 1945 – włączenie miasta do Polski pod nazwą Polkowice
- 1946 – odebrano Polkowicom prawa miejskie
- 1967 – ponowne nadanie praw miejskich
- 1998 – Polkowice uzyskały status miasta powiatowego
- 2005 – do Polkowic została przyłączona pobliska wieś – Polkowice Dolne
- 2007 – nadanie pierwszych honorowych obywatelstw oraz premiera hejnału miasta – kompozycja Jana Kantego Pawluśkiewicza
- 2021 - odsłonięto pomnik "Golgota Wschodu", zrealizowany przez Stowarzyszenie Patriotyczne Polkowice[20].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Polkowice_-_Ruiny_wiatraka._%28zetem%29.jpg/170px-Polkowice_-_Ruiny_wiatraka._%28zetem%29.jpg)
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[21]:
- obręb Starego Miasta – Rynek polkowicki, z 1265 r.
- kościół par. pw. św. Michała Archanioła, z XV/XVI w., XVII w., XX w.
- kościół ewangelicki, obecnie rzym.kat. pw. św. Barbary, Rynek, z k. XIX w.
- ratusz (stary i nowy), z XV w., XVIII w., XX w.
- młyn – wiatrak holender, ul. Głogowska, z k. XIX w.
Polkowice Dolne
- park, z k. XIX w.
inne zabytki w Polkowicach:
- willa Morgenrothów, obecnie pozostałości na strychu budynku Straży Miejskiej
- lokomotywa Graf Recke Vollmerstein, obecnie nie istnieje.
Podział
[edytuj | edytuj kod]Miasto dzieli się na[22]:
- Osiedle Sienkiewicza
- Osiedle Krupińskiego
- Osiedle Gwarków
- Osiedle Centrum
- Osiedle Rynek
- Osiedle Dąbrowskiego
- Osiedle Hubala
- Osiedle Polanka
- Osiedle Staszica
- Osiedle Polkowice Dolne
Demografia
[edytuj | edytuj kod]Liczba ludności Polkowic na przestrzeni lat 1885–2023.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/8xonnzybqsjt8904si0bg6im7zgm6z5.png)
Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto miało 21 505 mieszkańców[2] (197. miejsce w kraju). Gęstość zaludnienia wynosi 905,9 osób/1 km² (26. miejsce w województwie).
Piramida wieku mieszkańców Polkowic w 2017 roku[23].
Edukacja
[edytuj | edytuj kod]Żłobki
- Żłobek miejski nr 1 "Krasnal"
Przedszkola
- Przedszkole miejskie nr 2 "Słoneczko"
- Przedszkole miejskie nr 3
- Przedszkole miejskie nr 4 im. Misia Uszatka
- Przedszkole miejskie nr 5
- Przedszkole miejskie nr 6 z oddziałami integracyjnymi
Szkoły podstawowe
- Katolicka Publiczna Szkoła Podstawowa
- Szkoła podstawowa nr 1 im. Jana Wyżykowskiego
- Szkoła podstawowa nr 2 im. Kornela Makuszyńskiego
- Szkoła podstawowa nr 3 im. Arkadego Fiedlera
- Szkoła podstawowa nr 4 im. Marii Skłodowskiej - Curie
Szkoły ponadpodstawowe
- Zespół Szkół im. Narodów Zjednoczonej Europy
- Katolickie Publiczne Liceum Ogólnokształcące
Szkoły Wyższe
Kultura
[edytuj | edytuj kod]Imprezy kulturalne w mieście organizuje Polkowickie Centrum Animacji. Najważniejsze z nich to:
- Oblicza Teatru (do 2011 r. pod nazwą "Polkowickie Dni Teatru")[24]
- Dni Polkowic
- Polkowickie Lato Kulturalne
- Festiwal Muzyki Organowej
- W kręgu CUltur – miedziowe spotkania z kulturą...
Oprócz wyżej wymienionych wydarzeń kulturalnych odbywają się różne wystawy, konkursy, przeglądy itp. (Występy Grupy Teatralnej „Antrakt”, występy Grupy Teatralnej „A-DE-TE” działających na terenie PCA)
Wspólnoty wyznaniowe
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/%27Polkowice_--_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_%28zetem%29.jpg/220px-%27Polkowice_--_Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_%C5%9Bw._Micha%C5%82a_Archanio%C5%82a_%28zetem%29.jpg)
Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:
- Kościół rzymskokatolicki:
- parafia św. Michała Archanioła (kościół pw. św. Michała Archanioła i kościół filialny pw. św. Barbary)
- parafia Matki Boskiej Łaskawej
- parafia Matki Bożej Królowej Polski
- Kościół Chrystusowy w Rzeczypospolitej Polskiej
- Świadkowie Jehowy:
- zbór Polkowice-Wschód
- zbór Polkowice-Zachód (Sala Królestwa ul. Sucharskiego 9)[25][26]
Administracja
[edytuj | edytuj kod]Burmistrzowie miasta:
- Józef Trzmielewski[27] (1945–1946)
- Przemysław Walczak (1989–1992)
- Henryk Krawczyszyn (1992–1994)
- Emilian Stańczyszyn (1994–2001, 2003–2006)
- Stanisława Bocian (2001–2003)
- Wiesław Wabik (2006–2018, od 2024)
- Łukasz Puźniecki (2018–2024)
Sport i rekreacja
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/POL_Polkowice%2C_Aquapark.jpg/220px-POL_Polkowice%2C_Aquapark.jpg)
Polkowickie zespoły sportowe:
- Górnik Polkowice – piłka nożna
- LKS Polkowice – lekkoatletyka
- CCC Polkowice – koszykówka
- CCC Sprandi Polkowice – kolarstwo
- MKSTS Polkowice – tenis stołowy
- KPC Górnik Polkowice – podnoszenie ciężarów
- Cuprum Polkowice – piłka nożna halowa
- MKS Płetval Polkowice – pływanie
- STZ Polkowice – tenis ziemny
W mieście zlokalizowany jest Aquapark Polkowice, który składa się z zespołu basenów oraz pływalnię, 5 zjeżdżalń (w tym jednej wewnętrznej), spa, sauny, siłownię, kręgielnię, stoły bilardowe, salę fitness, jaskinię solną, solarium, kriokomorę. Znajdują się tam też dwa inne baseny – Niekryty basen Grzybek, otwierany tylko w okresie letnim i kryty basen sportowy przy Szkole Podstawowej nr 3. Niedawno został zbudowany stadion lekkoatletyczny, na którym trenować będzie LKS Polkowice.
Droga świętego Jakuba
[edytuj | edytuj kod]Przez miasto przebiega Dolnośląska Droga św. Jakuba odcinek szlaku pielgrzymkowego do grobu św. Jakuba w Santiago de Compostela w Hiszpanii.
Miejscowości partnerskie
[edytuj | edytuj kod]Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Dz.U. z 1966 r. nr 47, poz. 294
- ↑ a b GUS, Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2023 roku [online], stat.gov.pl [dostęp 2023-07-23] (pol.).
- ↑ Polkowice chcą być Sercem Zagłębia Miedziowego. regionfan.pl, 2019-04-04. [dostęp 2019-04-04].
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507.
- ↑ Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312
- ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
- ↑ Dz.U. z 1998 r. nr 103, poz. 652
- ↑ Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
- ↑ Colmar Grünhagen 1854 ↓, s. 191.
- ↑ Franz Xaver Seppelt, „Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446”, Franz Goerlich, Breslau 1912, s. 19 oraz 97. – tekst łaciński statutów w wersji zdigitalizowanej.
- ↑ Detlef Haberland: Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld. Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka. Wrocław: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, 2011, s. 179. ISBN 978-83-910595-2-4.
- ↑ Matthäusa Meriana, „Topographia Bohemiae, Moraviae et Silesiae”, Frankfurt am Main 1650.
- ↑ Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 15.
- ↑ Polkwice – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
- ↑ OpenStreetMap Węzeł: Polkowice(598619294) [online], OpenStreetMap [dostęp 2016-09-03] .
- ↑ a b Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 118.
- ↑ Janusz Czerwiński , Ryszard Chanas , Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 408 .
- ↑ Historia Polkowic [online], Wiatrak Polkowicki [dostęp 2022-10-10] (pol.).
- ↑ Nasze Kresy, nasza tożsamość [online], Gmina Polkowice, 19 września 2021 [dostęp 2022-10-10] .
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 141. [dostęp 2012-09-28].
- ↑ Jednostki pomocnicze gminy Biuletyn Informacji Publicznej - Polkowice. bip.polkowice.eu, 2018-08-14. [dostęp 2018-09-02].
- ↑ Polkowice w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-06] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Uroczysta Gala Otwarcia XIV Festiwalu "Oblicza Teatru". pca.pl, 2012. [dostęp 2018-09-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-31)].
- ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14] .
- ↑ Encyklopedia Ziemi Głogowskiej – Zeszyt 11.
- ↑ Wojciech Machnicki: Historia Polkowic. Wyd. I. Polkowice: Projekt Print, 1998, s. 112. ISBN 8-39052-105-9.
- ↑ Strona Gminy Polkowice - Gmina Sickte. www.polkowice.eu. [dostęp 2018-09-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-02)].
- ↑ Strona Gminy Polkowice - Gmina Heumen. www.polkowice.eu. [dostęp 2018-09-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-02)].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Colmar Grünhagen: Codex Diplomaticus Silesiae T.22 Regesten zur schlesischen Geschichte 1327-1333. Breslau: E. Wohlfarth’s Buchhandlung, 1903.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Strona internetowa Polkowic
- Webiko Polkowice - Niezależny portal Powiatu Polkowickiego
- Internetowy Serwis Informacyjny Polkowic. polkowice.com.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-08-09)].
- Polkwice (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 598 .