Benedykt z Nursji
święty mnich opat patron Europy Klucz do mądrości | |
![]() Fresk Fra Angelico przedstawiający św. Benedykta z Nursji | |
Data i miejsce urodzenia |
ok. 480 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
21 marca 543 albo 547 |
Czczony przez | |
Wspomnienie | |
Atrybuty |
anioł, bicz, hostia, kielich z wężem, pęknięty kubek, kruk z chlebem w dziobie, pastorał, pies, wiązka rózg, rozbity puchar, infuła u nóg, księga reguły w ręce[1] |
Patron |
Europy, zakonów, architektów, górników, inżynierów, nauczycieli, speleologów, uczniów, wydawców, rolników |
Benedykt z Nursji (łac. Benedictus Nursinus; ur. ok. 480 w Nursji, zm. 21 marca 543 albo 547 w Monte Cassino) – włoski mnich, eremita i opat, któremu przypisuje się autorstwo reguły benedyktyńskiej. Jeden z ojców Kościoła, główny patron Europy, uważany za duchowego ojca wszystkich mnichów Zachodu. Święty Kościołów katolickiego, starokatolickiego, anglikańskiego, luterańskiego oraz ormiańskiego i prawosławnego.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Na temat życia Benedykta zachowało się niewiele danych. Pochodzą one głównie z drugiej części Dialogów papieża Grzegorza Wielkiego[2].
Urodził się około 480 roku w Nursji w religijnej, zamożnej rodzinie[2]. Jego siostrą bliźniaczką była Scholastyka, która została mniszką[3]. W młodości Benedykt otrzymał podstawowe wykształcenie w domu, a następnie został wysłany na studia do Rzymu[4]. Studiował sztuki wyzwolone, jednak po krótkim czasie porzucił naukę, obawiając się popadnięcia w rozwiązłe życie[5]. Przez pewien czas przebywał w okołorzymskich wioskach, a następnie udał się do Subiaco[6]. Początkowo zatrzymał się w kościele św. Piotra w Effide, a następnie uciekł na pustkowie nad sztucznym jeziorem, gdzie poznał eremitę Romana z Subiaco[7]. Roman przekazał Benedyktowi habit, a ten następnie zamieszkał w grocie, gdzie mieszkał przez trzy lata[8]. W tym czasie Benedykt głosił Ewangelię mieszkającym w pobliżu pasterzom[9].
Gdy opat pobliskiego klasztoru zmarł, tamtejsi mnisi, poprosili Benedykta, by został następnym przełożonym klasztoru[10]. Początkowo nie chciał się zgodzić, ale ostatecznie uległ namowom[10]. Jako opat surowo przestrzegał własnej reguły zakonnej (bardziej wymagającej niż dotychczasowa reguła Mistrza) i wymagał tego od mnichów, którzy nie chcieli się podporządkować[11]. Podjęli próbę zabicia Benedykta poprzez podanie mu zatrutego wina[12]. Według tradycji chrześcijańskiej Benedykt miał odmówić modlitwę nad czarą, która się roztrzaskała[12]. Wówczas przebaczył swoim współbraciom, zrezygnował z funkcji opata i powrócił do groty[13].
Do Benedykta zaczęli przybywać nowi uczniowie, dla których ten wybudował dwanaście małych klasztorów, dla dwunastu mnichów w każdym[14]. W każdym z nich znajdował się jeden ojciec przełożony[14]. Mieszkający w pobliżu kapłan Florencjusz był nieprzychylny Benedyktowi i, podobnie jak mnisi z Vicovaro, usiłował go otruć[15]. Ponadto chciał wprowadzić zgorszenie w klasztorze Benedykta, przysyłając mnichom siedem dziewcząt, którym kazał tańczyć nago przed zakonnikami[15].
Około 530 roku Benedykt opuścił Subiaco i udał się na górę, gdzie znajdowało się miasteczko Cassinum[16]. Zniszczył tam ołtarz Apolla, podpalił gaje i zbudował kościół św. Marcina z Tours w miejscu dawnej świątyni Apolla[16]. Po pewnym czasie powstał tam także drugi kościół pod wezwaniem Jana Chrzciciela[17]. Nie jest jasne, czy kiedykolwiek przyjął sakrament święceń, czy przestrzegał reguły zakonnej jako świecki[17]. Na Monte Cassino ewangelizował pobliskich wieśniaków oraz zajął się pisaniem własnej reguły[16]. Papież Grzegorz I w Dialogach przypisuje Benedyktowi liczne uzdrowienia, wskrzeszanie zmarłych i wypędzanie złych duchów[18]. W tym okresie Benedykt miał spotkać władcę Ostrogotów, Totilę, któremu przepowiedział rychły koniec panowania[18]. Ponadto miał przewidzieć zniszczenie Rzymu, zburzenie własnego klasztoru, swoje późniejsze kontakty z siostrą oraz własną śmierć[19].
Na sześć dni przed swoją śmiercią, Benedykt poprosił swoich uczniów by otworzyli jego grobowiec[20]. W ciągu następnych dni dostał silnej gorączki i jego stan ciągle się pogarszał[20]. 21 marca 543 albo 547 roku przyjął Eucharystię i po krótkiej modlitwie zmarł[21]. Według tradycji chrześcijańskiej zmarł w postawie stojącej, będąc podtrzymywanym przez swoich uczniów[21]. Pochowano go we wspólnym grobie z jego siostrą Scholastyką w oratorium św. Jana Chrzciciela[22]. Relikwie świętego po kilkakrotnych przeniesieniach ostatecznie wywieziono 11 lipca do Fleury we Francji na przełomie VII i VIII wieku[22].
Patronat
[edytuj | edytuj kod]W 1964 roku w trakcie soboru watykańskiego II Paweł VI ogłosił świętego Benedykta Patronem Europy, podkreślając w ten sposób rolę, jaką zakony oparte na jego regule odegrały w łączeniu tradycji Wschodu i Zachodu oraz cywilizowaniu Europy. Tradycja nadała mu też tytuł patriarchy monastycyzmu Zachodu.
W tradycji zachodniej uważany jest za patrona wielu zakonów, architektów, górników, rolników, inżynierów, nauczycieli, speleologów, uczniów, wydawców; jest też orędownikiem osób otrutych[23].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/St._Benedict_delivering_his_rule_to_the_monks_of_his_order.jpg/200px-St._Benedict_delivering_his_rule_to_the_monks_of_his_order.jpg)
Ikonografia
[edytuj | edytuj kod]W ikonografii przedstawiany jest w czarnym habicie benedyktyńskim, w kukulli, z krzyżem w dłoni[24]. Ukazywany jest z siwą, niedługą brodą i łysiną czołową (niekiedy na większej łysinie znajduje się mały kosmyk włosów). W obu rękach najczęściej trzyma zwinięty zwój.
W tradycji zachodniej przypisuje się mu wiele atrybutów, m.in. anioła, bicz, hostię, kielich z wężem, rozbity puchar, kruka z chlebem w dziobie, pastorał, psa. Istnieje także infuła u nóg z napisem Ausculta fili – Synu, bądź posłuszny[24].
Dzień obchodów
[edytuj | edytuj kod]Jego święto liturgiczne obchodzone jest w Kościele katolickim, anglikańskim i ewangelicznym 11 lipca na pamiątkę przeniesienia relikwii z Monte Cassino do opactwa Fleury (11 lipca 673). To doroczne święto ustanowił Paweł VI[24].
Uroczystość u benedyktynów, cystersów i trapistów obchodzona jest w dzień śmierci św. Benedykta – 21 marca, natomiast dzień pamięci poświęcenia klasztoru Monte Cassino przypada na 1 października[25].
Cerkiew prawosławna wspomina świętego mnicha 14/27 marca[d], tj. 27 marca według kalendarza gregoriańskiego.
Kościoły ormiańskie, posługujące się w liturgii kalendarzem juliańskim, wspominają św. Benedykta 21 marca/3 kwietnia, tj. 3 kwietnia według obowiązującego kalendarza gregoriańskiego.
Znaczenie
[edytuj | edytuj kod]Sformułowana idea życia monastycznego utrwaliła się nie tylko w założonej przez św. Benedykta rodzinie zakonnej, ale wywarła silny wpływ na inne instytucje zakonne: celestynów, cystersów, humiliatów, kamedułów, kartuzów, norbertanów, sylwestrynów, trapistów, wallombrozjanów i innych[22]. Św. Benedykt określany jest mianem wielkiego organizatora życia zakonnego, a zakony oparte na regule przez niego ułożonej wyniosły na ołtarze około 5500 świętych i błogosławionych, zaprowadziły na tron papieski 24 papieży i doprowadziły do otrzymania sakry 5000 biskupów[22].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- klasztor św. Benedykta w Norcii
- wstawiennictwo świętych
- święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- święci prawosławni
- krzyż św. Benedykta
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Liturgia katolicka
- ↑ Liturgia prawosławna według kalendarza juliańskiego
- ↑ Liturgia prawosławna według kalendarza gregoriańskiego
- ↑ Podwójne datowanie
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Niewęgłowski 2006 ↓, s. 111-112.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 12.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 13-14.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 15-16.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 24-25.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 27.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 27-28.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 28.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 29.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 33.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 34.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 35.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 36.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 37.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 39.
- ↑ a b c Dąbek 2004 ↓, s. 43.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 44.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 45.
- ↑ Dąbek 2004 ↓, s. 46.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 64.
- ↑ a b Dąbek 2004 ↓, s. 64-65.
- ↑ a b c d Fros i Sowa 1997 ↓, s. 394-397.
- ↑ Hoever 1983 ↓, s. 252.
- ↑ a b c Święty Benedykt z Nursji, opat, patron Europy. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2022-08-14]. (pol.).
- ↑ Benedikt von Nursia. Ökumenisches Heiligenlexikon. [dostęp 2022-08-14]. (niem.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Hugo Hoever: Żywoty świętych Pańskich. (tłum. Zbigniew Pniewski). Olsztyn: Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, 1983. (pol.).
- Tomasz Maria Dąbek: Św. Benedykt z Nursji. Kraków: WAM, 2004. ISBN 83-7318-345-0. (pol.).
- Wiesław Aleksander Niewęgłowski: Leksykon świętych. Warszawa: Świat Książki, 2006. ISBN 978-83-247-0574-0. (pol.).
- Henryk Fros, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 1: A-C. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 1997. ISBN 83-7097-271-3. (pol.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Św. Benedykt na benedyktyni.pl
- Grzegorz Wielki, Żywot Ś. Benedykta Opata w Żywotach Świętych Piotra Skargi
- Dzieła Benedykta z Nursji w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000455425858
- VIAF: 100179656, 316420896, 159145856828922920032, 100179618, 305552235, 4506160667542303560005, 28147121748626392193, 243167803613617772939, 9790167807277218130002, 25144648301109328314, 5102167807364618130000
- ULAN: 500372052
- LCCN: n79034826
- GND: 118508911
- NDL: 00620349
- LIBRIS: xv8bbzfg0p49djx
- BnF: 118911827
- SUDOC: 027281264
- SBN: CFIV024830
- NLA: 35017288
- NKC: jn19990000660
- DBNL: bene018
- BNE: XX1719912, XX1766574
- NTA: 069532656
- BIBSYS: 90358236
- Open Library: OL112829A
- PLWABN: 9810671691505606
- NUKAT: n94004561
- J9U: 987007258433305171
- PTBNP: 12980
- CANTIC: a10475564
- LNB: 000196691
- NSK: 000140357
- BNA: 000066269
- CONOR: 40662627
- BNC: 000040179, 000695686
Ε Β Ε : 133289- KRNLK: KAC199701248
- LIH: LNB:V*73211;=BA