Eisleben
![Ziemia](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Kraj związkowy | |||||
Powiat | |||||
Zarządzający |
Carsten Staub↗ | ||||
Powierzchnia |
143,81 km² | ||||
Wysokość |
114 m n.p.m. | ||||
Populacja (31 grudnia 2009) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy |
03475, 034773, 034776 | ||||
Kod pocztowy |
06295 | ||||
Tablice rejestracyjne |
MSH, EIL, HET, ML, SGH | ||||
![]() | |||||
Położenie na mapie Saksonii-Anhaltu ![]() | |||||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
Eisleben, Lutherstadt Eisleben (pol. Miasto Lutra Eisleben) – miasto w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, w powiecie Mansfeld-Südharz. Znane jako rodzinne miasto Marcina Lutra, stąd oficjalna nazwa miasta. Drugie co do wielkości miasto powiatu. Była stolica dawnego powiatu Mansfelder Land.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Eisleben_Alte_Waage.jpg/250px-Eisleben_Alte_Waage.jpg)
Historia miasta jest ściśle związana z wydobyciem i obróbką rud miedzi, które przyczyniły się do rozkwitu gospodarczego i kulturalnego miasta w XV–XVI wieku. Górnictwo było główną gałęzią przemysłu w Eisleben aż do połowy XX wieku. Obecnie gospodarka miasta opiera się na turystyce. Ponadto w mieście rozwinął się przemysł maszynowy, precyzyjny, chemiczny oraz odzieżowy[1].
Domy Marcina Lutra w Eisleben – narodzin przy Lutherstraße i śmierci przy Andreaskirchplatz oraz zabytki związane z pobytem Lutra w Wittenberdze zostały wpisane w 1996 na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Geografia fizyczna
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Klimadiagramm-deutsch-Eisleben-Helfta_%28ST%29-Deutschland.png/200px-Klimadiagramm-deutsch-Eisleben-Helfta_%28ST%29-Deutschland.png)
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Eisleben położone jest w pagórkowatej kotlinie mansfeldzkiej u wschodnich podnóży gór Harzu, na peryferiach aglomeracji Lipsk-Halle.
Klimat
[edytuj | edytuj kod]Średnia roczna temperatura powietrza w Eisleben wynosi 8.5˚C. Całkowita roczna suma opadów to ok. 509 mm. Najcieplejszymi miesiącami są czerwiec, lipiec i sierpień (średnia temp. 16.1˚C-17.6˚C), a najchłodniejszymi grudzień, styczeń i luty (średnia temp. -0.5˚C-0.7˚C). Najobfitsze opady występują pomiędzy majem a lipcem (51-61 mm) a najmniejsze w lutym (32 mm).
Geografia społeczno-ekonomiczna
[edytuj | edytuj kod]Podział administracyjny i zagospodarowanie przestrzenne
[edytuj | edytuj kod]W obrębie Eisleben wyróżnia się następujące dzielnice: Neckendorf, Oberhütte oraz dawne gminy samodzielne: Helfta[2], Volkstedt[3], Rothenschirmbach[4], Wolferode[4], Unterrißdorf[4], Polleben[4], Bischofrode[5], Osterhausen[5], Schmalzerode[5].
Eisleben tworzyło do 31 grudnia 2009 wspólnotę administracyjną Lutherstadt Eisleben, została ona rozwiązana gdy do miasta przyłączono gminy Burgsdorf i Hedersleben a rok wcześniej Bischofrode, Osterhausen i Schmalzerode.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Lucas_Cranach_%28I%29_workshop_-_Martin_Luther_%28Uffizi%29.jpg/180px-Lucas_Cranach_%28I%29_workshop_-_Martin_Luther_%28Uffizi%29.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Luther_Eisleben02.jpg/180px-Luther_Eisleben02.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Luthers_Sterbehaus_Eisleben.jpg/180px-Luthers_Sterbehaus_Eisleben.jpg)
Pochodzenie nazwy miasta
[edytuj | edytuj kod]W okresie wielkiej wędrówki ludów w III–V wieku plemiona Swebów: Anglowie oraz Warnowie ruszyły z terenów Holsztynu, Szlezwika i Meklembrugii na południe. Ślady tej wędrówki są widoczne w nazewnictwie miast i miejscowości na zachód od rzek Łaby i Soławy (niem. Saale), które często mają końcówkę “leben”. Pomiędzy Haldensleben a Erfurtem znajduje się ok. 100 miast i wsi posiadających taką końcówkę, która miała oznaczać dziedzictwo (niem. Erbe) lub spadek (niem. Erbgut). Przedni człon nazwy zaś miał być związany z pochodzeniem właściciela.
Średniowiecze
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza wzmianka o Eisleben pochodzi z 23 listopada 994, kiedy to późniejszy cesarz Otton III wymienia Eisleben w dokumencie jako jedną z sześciu miejscowości, która wcześniej otrzymała przywileje targowe, włącznie z prawem celnym i prawem do własnej monety[6]. Eisleben otrzymało prawa miejskie w XII w.
Rozkwit miasta
[edytuj | edytuj kod]Gospodarczy i kulturowy rozkwit miasta przypada na XV–XVI w., kiedy to wydobycie i obróbka rud miedzi i srebra uczyniła miasto najprężniejszym ośrodkiem przemysłowym i handlowym w regionie Mansfeldu.
W 1483 do Eisleben przybyli rodzice Marcina Lutra, Hans Luter i Małgorzata. Wkrótce (10 listopada 1483) urodził się ich syn, Marcin, późniejszy teoretyk i inicjator reformacji. Lutrowie wyprowadzili się do Mansfeld. Marcin kształcił się w Erfurcie, a później działał w Wittenberdze. Przez cały okres swojego życia był blisko związany z hrabstwem Mansfeld (niem. Grafschaft Mansfeld), odwiedzał często klasztor św. Anny, założył szkołę i przyjeżdżał na rozmowy z powstańcami chłopskimi. Tuż przed śmiercią przyjechał do Eisleben. Zmarł w 1546 w domu swojego przyjaciela, Dr. Drachstettena, przy Andreaskirchplatz.
Czasy współczesne
[edytuj | edytuj kod]Przez wieki miasto opiekowało się zabytkami związanymi z pobytem Lutra w Eisleben. W 1946 Eisleben otrzymało człon w nazwie Lutherstadt. Domy Marcina Lutra – dom narodzin przy Lutherstraße i dom śmierci przy Andreaskirchplatz oraz zabytki związane z pobytem Lutra w Wittenberdze zostały wpisane w 1996 na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]- dom narodzin Martina Lutra przy Lutherstraße (dawniej Lange Gasse)
- dom śmierci Martina Lutra przy Andreaskirchplatz
- kościół św. Andrzeja (St. Andreas)
- Klasztor Helfta
Współpraca
[edytuj | edytuj kod]- Herne, Nadrenia Północna-Westfalia od 1990
- Memmingen, Bawaria od 1990
- Raismes, Francja od 1962
- Weinheim, Badenia-Wirtembergia od 1990
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Eisleben, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-06-25] .
- ↑ Należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 1960.
- ↑ Należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 2004.
- ↑ a b c d należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 2006
- ↑ a b c należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 2009
- ↑ Gerlinde Schlenker (Wyd.): Protokollband zum Kolloquium anlässlich der ersten urkundlichen Erwähnung Eislebens am 23. November 994. Halle: Verlag Janos Stekovics, 1995. ISBN 3-929330-52-0.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- miasto Lutra Eisleben: oficjalna strona miasta. [dostęp 2009-02-24]. (niem. • ang.).
- lista światowego dziedzictwa UNESCO: Dziedzictwo Lutra w Eisleben i Wittenberdze. [dostęp 2009-02-24]. (ang. • fr.).