Ettore Majorana
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
5 sierpnia 1906 |
---|---|
Data śmierci |
po 1959 |
Zawód, zajęcie |
Ettore Hektor Majorana (ur. 5 sierpnia 1906 w Katanii, zm. po 1959) – włoski fizyk teoretyk, jeden z najwybitniejszych fizyków XX wieku[1].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 5 sierpnia 1906 r. w Katanii i zgodnie z legendą rodzinną miał się wywodzić od cesarza rzymskiego Majoriana. Jego stryj Quirino Majorana był profesorem fizyki na uniwersytecie w Bolonii[2]. Już jako dziecko posiadał duże zdolności matematyczne[3]. Początkowo uczył się w domu, ale po przeniesieniu się rodziny do Rzymu, podjął naukę w gimnazjum jezuitów, pomijając jedną klasę[2]. Po maturze rozpoczął studia na wydziale inżynierii, ale nie ukończył ich, gdyż postanowił przenieść się na studia fizyczne[3]. Namówił go do tego kroku Emilio Segrè, kolega z roku, który kilka miesięcy wcześniej również przeniósł się na studia fizyczne[2].
Był studentem Enrica Fermiego[4] i szybko zyskał duży szacunek innych studentów. Dzięki wyjątkowej dociekliwości zyskał przezwisko wielkiego inkwizytora, podczas gdy samego Fermiego nazywano papieżem[2]. 6 lipca 1929 r. obronił z wyróżnieniem pracę doktorską dotyczącą reakcji rozpadu jądrowego i stał się prekursorem w dziedzinie badań nad jądrem atomu[3]. W kolejnych latach opublikował 5 prac dotyczących ważnych problemów spektroskopii atomowej i opisu kwantowego cząsteczek chemicznych[2]. Od 1931 r. zapraszano go wielokrotnie do odwiedzenia innych ośrodków w ZSRR, USA (Yale) i Wielkiej Brytanii (Cambridge), jednak wszystkie zaproszenia konsekwentnie odrzucał[2], jedynie pod naciskiem Fermiego pojechał na początku 1933 r. do Lipska, spotkać Wernera Heisenberga[2].
W 1932 podał opis kwantowy spinów w zmiennym polu magnetycznym; opierając się na wynikach prac Ireny i Frédérica Joliot-Curie, a także sugerował istnienie nowej neutralnej cząstki – neutronu (odkrytej w tym samym roku przez Jamesa Chadwicka)[4] i zaproponował model, w którym neutrony i protony tworzyły jądro[3]. Pomimo namów Fermiego, odmówił opublikowania tych rozważań, uznając je za niekompletne[2]. Podał także formalizm relatywistyczny opisu cząstek o dowolnych spinach. W roku 1933 rozwinął teorię budowy jądra (teoria sił wymiany), a w 1937 przedstawił teorię neutrin, identycznych ze swoimi antycząstkami[4].
Po powrocie z Lipska, w którym unikał kontaktów z innymi fizykami, zaczął izolować się od włoskich znajomych, a w 1936 r. niemal nie wychodził już z domu i dopiero w 1937 r. pojawił się w rzymskim Instytucie Fizyki, startując w konkursie na trzy stanowiska profesorskie[2]. Od początku 1938 był profesorem uniwersytetu w Neapolu[5]. W Neapolu utrzymywał bliższe kontakty jedynie z dyrektorem Instytutu Fizyki, Antonio Carrellim, i dalej prowadził życie samotnika[2]. Po raz ostatni widziano go 25 marca 1938 r. na pokładzie statku Tirrenia płynąc w rejsie z Palermo do Neapolu, kilka dni po podjęciu środków ze spadku po ojcu[3].
Po tajemniczym zniknięciu poprzedzonym zapowiedzią samobójstwa (i jej odwołaniem) stał się bohaterem licznych książek, m.in. Leonardo Sciascii Zniknięcie Majorany (Scomparsa di Majorana), filmu i sztuk teatralnych jako symbol obaw uczonego przed konsekwencjami swoich odkryć. W wyniku śledztwa w sprawie jego zniknięcia, zakończonego w 2015, stwierdzono, że żył jeszcze w 1959[5], a w latach 1955–1959 mieszkał pod przybranym nazwiskiem w Wenezueli[3].
W ocenie Enrico Fermiego był geniuszem na miarę Galileusza i Newtona[2].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Fiałkowski 2010 ↓, s. 8, 14.
- ↑ a b c d e f g h i j k Krzysztof Fiałkowski , Setna rocznica urodzin Ettore Majorany, „Foton”, 94, Instytut Fizyki UJ, 2006 [dostęp 2024-04-09] (pol.).
- ↑ a b c d e f Geniusz porównywany z Einsteinem. W 1938 r. zaginął bez śladu [online], www.onet.pl [dostęp 2024-04-09] (pol.).
- ↑ a b c Majorana Ettore, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-29] .
- ↑ a b Ettore Majorana: The Mystery Might Be Solved
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Krzysztof Fiałkowski. Życie Ettore Majorany. „Prace Komisji Historii Nauki P
AU ”. X, 2010. Polska Akademia Umiejętności. ISSN 1731-6715.
- ISNI: 0000000108848231
- VIAF: 32030934
- LCCN: n83826173
- GND: 119062720
- NDL: 001139592
- BnF: 121320283
- SUDOC: 113259050
- SBN: MILV060127
- NKC: js20090820004
- BNE: XX1224196
- NTA: 068715455
- BIBSYS: 90939611
- CiNii: DA17393699
- Open Library: OL966182A
- PLWABN: 9810606408305606
- NUKAT: n2009094441
- J9U: 987007277348105171
- CANTIC: a17255685
Ε Β Ε : 80212