Jan Drzeżdżon
Data i miejsce urodzenia |
16 maja 1937 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
22 sierpnia 1992 |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
Nagrody | |
Jan Drzeżdżon (kaszb: Jón Drzéżdżón) (ur. 16 maja 1937 w Domatowie, zm. 22 sierpnia 1992 w Gdańsku)[2] – polski pisarz i poeta regionalny, krytyk, badacz, redaktor i wydawca kaszubski, tworzący również w języku polskim. Uważany za jednego z czołowych pisarzy w literaturze kaszubskiej[3].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jan Drzeżdżon urodził się 16 maja 1937 r. w Domatowie w powiecie puckim. Tam też rozpoczął swą edukację[4], kończąc cztery szkoły podstawowej. Do kolejnych klas uczęszczał w Leśniewie i Starzynie[5]. W 1955 r. ukończył Liceum Pedagogiczne w Wejherowie[4], następnie pracował jako nauczyciel w szkołach podstawowych, m.in. w Domatowie, Łebczu, Tyłowie i Żelistrzewie)[5]. W latach 1960–65 studiował polonistykę w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku. W latach 1968–76 pracował jako adiunkt w słupskiej Wyższej Szkole Nauczycielskiej. W 1970 r. uzyskał stopień doktora na podstawie pracy o literaturze kaszubskiej lat 1920–39, wydanej w 1973 r. jako Piętno Smętka. Promotorem był jego przełożony w WSP prof. Andrzej Bukowski, krytyczny wobec Kaszub, jak i samej pracy Drzeżdżona. W latach 1973–74 przebywał w Kanadzie, gdzie poznawał życie tamtejszych potomków Kaszubów. Od 1976 r. wykładał literaturę na Uniwersytecie Gdańskim. W tym samym roku został członkiem ZLP. Mieszkał we Władysławowie i Żelistrzewie. Z żoną Urszulą miał syna Adama i córkę Joannę. Publikował w pismach regionalnych i ogólnopolskich, jak Pomerania, Litery, Punkt, Miesięcznik Literacki, Regiony, Twórczość czy Nowy Wyraz. Kontynuował badania nad literaturą kaszubską i opublikował zarys jej powojennych dziejów, acz z licznymi nawiązaniami do historii. Zajmował się też edycją i redakcją utworów pisarzy kaszubskich, m.in. Agnieszki Browarczyk, Alojzego Budzisza, Augustyna Dominika i Stanisława Okonia. Współredagował m.in. antologię Modra struna (1973). Zasług Jana Drzeżdżona dla kaszubskiej literatury nie da się przecenić; to dzięki niemu ujrzało światło dzienne wiele kaszubskich utworów. W 1983 r. otrzymał Medal Stolema[6]. Zmarł 22 sierpnia 1992 r. w Gdańsku po ciężkiej chorobie, pochowano go w Mechowie.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Jan_Drze%C5%BCd%C5%BCon_%28fot.Janusz_Drzewucki%29.jpg/220px-Jan_Drze%C5%BCd%C5%BCon_%28fot.Janusz_Drzewucki%29.jpg)
Jan Drzeżdżon debiutował literacko w 1965 r. artykułami o piśmiennictwie kaszubskim. Od 1972 r. regularnie publikował w piśmie literackim Pomerania. W 1974 r. ukazał się jego debiutancki tomik wierszy kaszubskich Sklaniané pôcorë (Szklane paciorki). Melancholijna poezja Drzeżdżona, pisana przeważnie w tzw. dialekcie belockim, zdobyła sobie uznanie wśród znawców i jest nadal czytana. Dwadzieścia lat po jego śmierci wyszedł tomik Łąka wiecznego istnienia. Wybór wierszy z lat 1973–1990, opatrzony posłowiem Marii Jentys-Borelowskiej, zawierający utwory pisane współczesną literacką polszczyzną[7]. Prawdziwym żywiołem Drzeżdżona była jednak proza; stał się jednym z najważniejszych przedstawicieli proklamowanej przez Henryka Berezę rewolucji artystycznej[8]. Po ukazaniu się w 1977 r. powieści Leśna Dąbrowa Bereza stwierdził m.in., że Jan Drzeżdżon jako autor tylko do roku 1977 włącznie opublikowanych utworów jest pisarzem wybitniejszym niż Llosa, Cortázar razem wzięci z Borgesem na przyczepkę, i nigdy się z tej opinii nie wycofał. (Krytyczny wobec zdania Berezy był m.in. Stanisław Lem.) Pozycję Drzeżdżona ugruntowały następne powieści, w tym monumentalna trylogia Karamoro (1983). Polskojęzyczne pisarstwo Drzeżdżona uchodzi wśród krytyków literackich za zjawisko unikatowe i trudne do gatunkowego zaklasyfikowania; wskazuje się m.in. na wielką rolę wyobraźni narracyjnej i nawiązania do powieści gotyckiej. Osobnym rozdziałem w twórczości Drzeżdżona są jego książki dla dzieci, a zwłaszcza nietypowa baśń Kraina Patalonków i jej kontynuacje (Poszukiwania, Wśród ludzi). Po śmierci pisarza wydano kilka pozycji z pozostawionych rękopisów, ukazały się też kontynuacje i przedruki, głównie prasowe.
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]Na podstawie materiału źródłowego[9]
- Nagroda im. Wilhelma Macha (1975);
- Nagroda im. Stanisława Piętaka (1976);
- Nagroda Związku Literatów Polskich (1977);
- Medal Stolema (1983);
- Nagroda Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (1991).
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W Wejherowie zorganizowano Konkurs Literacki im. Jana Drzeżdżona, promujący literaturę regionalną w j. polskim i kaszubskim. Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku zorganizowało w 2007 r. konferencję nt. życia i twórczości Drzeżdżona. Jej materiały opublikowano w książce Twarze Drzeżdżona. W 2013 r. Biblioteka Publiczna Gminy Wejherowo w Bolszewie zorganizowała plener malarski na podst. powieści Twarz Smętka.
Dzieła
[edytuj | edytuj kod]Proza w języku polskim
[edytuj | edytuj kod]- Upiory 1975
- Oczy diabła 1976
- Leśna Dąbrowa 1977
- Okrucieństwo czasu 1977
- Wieczność i miłość 1977
- Rozkosze miłości 1981[10]
- Karamoro 1983[11]
- Miasto automatów 1984[12]
- Twarz Boga 1984[13]
- Twarz lodowca 1986[14]
- Złoty pałacyk 1990[15]
- Czerwony Dwór 1992[16]
- Szary człowiek 1993[17]
- Michał Drzymała albo tragedia narodowa 2007[18]
Proza w języku kaszubskim
[edytuj | edytuj kod]- W niedzelni wieczór 1974[19]
- Dzwónnik 1979[20]
- Na niwach 1991[21]
- Kòl Biélawë 1991
- Twarz Smętka 1993[22]
Książki dla dzieci
[edytuj | edytuj kod]- Tajemnica bursztynowej szkatułki 1977
- Kraina Patalonków 1978
- Poszukiwania 1980[23]
- Wśród ludzi 1981[24]
Poezja
[edytuj | edytuj kod]Inne
[edytuj | edytuj kod]- Wędrówki Remusowe po Kaszubach 1971[27]
- Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939 1973[28]
- Współczesna literatura kaszubska 1945-1980 1986[29]
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Jerzy Samp. Gdziekolwiek jestem lub będę. „Pomerania”. 6 (122), s. 9, 1983-06.
- ↑ Izba Regionalna [online], izba.szkolastarzyno.eu [dostęp 2022-07-19] .
- ↑ Drzeżdżon Jan, [w:] Tadeusz Bolduan , Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk: Polnord, 1997, s. 73-77, ISBN 83-86181-34-6, OCLC 39273847 [dostęp 2022-07-19] .
- ↑ a b Drzeżdżon Jan, [w:] Tadeusz Bolduan , Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk: Polnord, 1997, s. 74, ISBN 83-86181-34-6, OCLC 39273847 [dostęp 2022-07-19] .
- ↑ a b PATRON SZKOŁY Jan Drzeżdżon ( ). - ppt pobierz [online], slideplayer.pl [dostęp 2022-07-19] .
- ↑ Medal Stolema [online], Klub Studencki "Pomorania", 16 marca 2017 [dostęp 2021-01-16] (pol.).
- ↑ Jana Drzeżdżona kosmos spraw codziennych, [w:] Janusz Drzewucki, Stan skupienia. Teksty o prozie, Szczecin: Wydawnictwo Forma, 2014, ISBN 978-83-63316-79-2 .
- ↑ W świecie wyobraźni (Jan Drzeżdżon), [w:] Leszek Bugajski, Pozy prozy, Warszawa: Czytelnik, 1986, ISBN 83-07-01365-8 .
- ↑ Drzeżdżon Jan - Wydawnictwo FORMA [online], wforma.eu [dostęp 2022-07-19] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Rozkosze miłości, Lódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1981, ISBN 83-218-0123-4, OCLC 8433140 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Karamoro, wyd. 1, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983, ISBN 83-205-3457-7, OCLC 10290879 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Miasto automatów, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1984, ISBN 83-218-0369-5, OCLC 11426973 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Twarz Boga, wyd. 1, Warszawa: Czytelnik, 1984, ISBN 83-07-00814-X, OCLC 11826394 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Twarz lodowca, wyd. 1, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1986, ISBN 83-218-0530-2, OCLC 15287494 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Drzeżdżon Jan (Drzéżdżón Jan) Złoty Pałacyk [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Czerwony Dwór, Gdańsk: Wydawnictwo "Arkona", 1992, ISBN 83-900759-0-3, OCLC 30113224 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Szary czlowiek, Gdańsk: Wydawnictwo "Arkona", 1993, ISBN 83-900759-2-X, OCLC 502476191 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Józef Borzyszkowski , Tomasz Rembalski , Nasze korzenie : wokół poszukiwań genealogicznych rodzin pomorskich, Gdańsk: Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2006, ISBN 978-83-89079-58-9, OCLC 700041510 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ W niedzelni wieczór [online], nakanapie.pl [dostęp 2021-01-20] (pol.).
- ↑ Drzeżdżon Jan (Drzéżdżón Jan) Dzwónnik [online], www.biblionetka.pl [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Teresa Burzycka , Wojciech Kiedrowski , Jerzy Treder , Na niwach, wyd. pierwsze, Gdynia, ISBN 83-85011-96-X, OCLC 1075010075 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Twarz Smętka, wyd. 1, Gdańsk: Wydawn. Arkona, 1993, ISBN 83-900759-1-1, OCLC 243811146 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Poszukiwania, wyd. 1, Warszawa: Iskry, 1980, ISBN 83-207-0324-7, OCLC 7345174 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Wanda Orlińska , Wśród ludzi, Warszawa: "Iskry", 1981, ISBN 83-207-0389-1, OCLC 830307214 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Dreżdżon , Przëszlë do mie, Gduńsk: Czec, 1995, ISBN 83-902904-2-1, OCLC 750807578 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Łąka wiecznego istnienia : wybór wierszy z lat 1973-1990, wyd. 1, Szczecin: Wyd. Forma, 2012, ISBN 978-83-60881-92-7, OCLC 815730331 [dostęp 2021-01-20] .
- ↑ Wędrówki Remusowe po Kaszubach, [w:] Biblioteka Narodowa [online] .
- ↑ Piętno Smętka, [w:] Biblioteka Narodowa [online] .
- ↑ Jan Drzeżdżon , Współczesna literatura kaszubska 1945-1980, wyd. 1, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1986, ISBN 83-205-3749-5, OCLC 14345833 [dostęp 2021-01-20] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- R. Ostrowska, I. Trojanowska, Bedeker kaszubski, Gdańsk 1962, 1974, 1979
- F. Neureiter, Geschichte der kaschubischen Literatur. Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, München 1978, 1991, tłum. pol.: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu, Gdańsk 1982
- H. Popowska-Taborska, Kaszubszczyzna. Zarys dziejów, Warszawa 1980
- Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 3, Gdańsk 1994, 1997 (hasło Drzeżdżon, autor: J. Borzyszkowski)
- T. Bolduan, Nowy bedeker kaszubski, Gdańsk 1997, 2002
- R. Osowicka, Bedeker wejherowski, Gdańsk-Wejherowo 1997, 2002, Wejherowo 2006 (życiorys)
- J. Treder i in., Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów, Gdańsk 1999 (życiorys)
- R. Mistarz (red.), Twarze Drzeżdżona, Gdańsk 2008
- R. Osowicka, Leksykon wejherowian, Wejherowo 2008 (krótki życiorys)
- J. Kirkowska, Słynni Kaszubi – synowie Ziemi Puckiej, Wierzchucino-Bydgoszcz 2011
- M. Jentys-Borelowska, Ogrody zamyśleń, marzeń i symboli. Rzecz o Janie Drzeżdżonie, Gdańsk 2014
- Absolwenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku
- Polscy pisarze współcześni
- Polscy poeci XX wieku
- Polscy prozaicy XX wieku
- Polscy twórcy literatury dziecięcej i młodzieżowej
- Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa)
- Kaszubscy dziennikarze
- Kaszubscy pisarze
- Kaszubscy poeci
- Pisarze postmoderniści
- Pisarze związani z Gdańskiem
- Wykładowcy Uniwersytetu Gdańskiego
- Ludzie związani z Władysławowem
- Urodzeni w 1937
- Zmarli w 1992
- Laureaci Nagrody im. Stanisława Piętaka
- Laureaci Nagrody im. Wilhelma Macha