Jan Kossakowski (lekarz)
Data i miejsce urodzenia |
6 maja 1900 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
14 marca 1979 |
profesor nauk medycznych | |
Specjalność: chirurgia dziecięca | |
Alma Mater | |
Uczelnia |
Warszawski Uniwersytet Medyczny |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Jan Kossakowski (ur. 6 maja 1900 w Warszawie, zm. 14 marca 1979 tamże) – polski lekarz chirurg, specjalista chirurgii dziecięcej, malarz i rzeźbiarz.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Jan Eustachy Karol hr. Korwin-Kossakowski urodził się w rodzinie Stanisława Kazimierza Aleksandra hr. Korwin-Kossakowskiego h. Ślepowron (1837–1905), heraldyka, mecenasa sztuki, i Zofii Bower-St. Clair de Saint Clair (1869–1911)[1]. Chrzest święty przyjął w kościele pw. św. Aleksandra, przy Placu Trzech Krzyży. Po śmierci ojca, później matki oraz jedynej rodzonej siostry Jadwigi Marii (1894–1912), wychowywał się u swego brata przyrodniego Michała Stanisława Nikodema (1883–1962)[1] w Nidokach na Litwie. Jako ochotnik 5 pułku Ułanów Zasławskich brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1927 ukończył rozpoczęte w 1920 studia medyczne na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1928 uzyskał dyplom doktora wszech nauk lekarskich[2].
Po ojcu odziedziczył dobra w głębi Rosji, które przepadły w czasie rewolucji październikowej oraz majątek Wojtkuszki k. Wiłkomierza (obecnie Ukmerge). Ponieważ nie chciał zrezygnować z obywatelstwa polskiego, majątek został rozparcelowany i przeszedł na własność państwa litewskiego. Po reformie rolnej na Litwie w 1922 pozostał jedynie pałac z parkiem i 100 ha ziemi. W czasie I wojny światowej pałac został splądrowany i ograbiony, a w czasie II wojny światowej umieszczono tam internowanych żołnierzy polskich, później zaś getto żydowskie. Po wojnie pałac popadł w ostateczną ruinę. W latach 60. rozebrano go na cegłę, pozostała tylko ogołocona wieża.
Zmobilizowany w 1939 roku, brał udział w kampanii wrześniowej, w walkach pod Terespolem. Pracował jako lekarz wojskowy w szpitalu polowym w Kowlu, gdzie został uwięziony przez władze sowieckie, a następnie ze szpitala dla jeńców w Białokrynicy przekazany Niemcom, po czym przebywał w niemieckim obozie w Małoszewicach. Po powrocie do Warszawy w 1940 został aresztowany przez Gestapo i uwięziony na Pawiaku przez kilka tygodni, po zwolnieniu podjął pracę w szpitalu dziecięcym przy ulicy Kopernika. W czasie okupacji niemieckiej organizował (wraz z profesorem Ludwikiem Hirszfeldem) pomoc dla ciężko chorych dzieci żydowskich. Wiele z nich ukrywał w swym oddziale wystawiając im później karty wypisowe na fałszywe nazwiska. Wykładał na tajnym uniwersytecie w tzw. Szkole Jana Zaorskiego. W czasie powstania warszawskiego niósł pomoc rannym w szpitalu na ulicy Śliskiej (został odznaczony Krzyżem Walecznych).
W 1950 został mianowany pierwszym profesorem chirurgii dziecięcej w Akademii Medycznej w Warszawie. W 1966 był założycielem Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych. Wychował wielu doskonałych lekarzy (20 jego wychowanków zostało profesorami). Był członkiem licznych towarzystw naukowych w kraju i za granicą. Był wyróżniany szeregiem odznaczeń państwowych i instytucji społecznych, choć nigdy nie był członkiem ugrupowań politycznych.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu leśnym w Laskach, gdzie spoczywa również jego żona.
Przebieg kariery zawodowej
[edytuj | edytuj kod]Po studiach przez pewien czas pracował na Oddziale Gruźliczym szpitala na Woli, następnie był asystentem II Kliniki Chirurgicznej Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego (kierowanej przez Zygmunta Radlińskiego). Odbył kilka naukowych podróży zagranicznych. W 1937 objął kierownictwo Oddziału Chirurgicznego Kliniki Pediatrycznej w Warszawie.
W 1947 obronił pracę habilitacyjną „Wskazania do zabiegów chirurgicznych u noworodków i niemowląt w świetle spostrzeżeń własnych”. Rok później odbył – jako stypendysta Fundacji Rockefellera – podróż naukową do klinik francuskich i szwajcarskich. W 1950 został kierownikiem pierwszej w Polsce Kliniki Chirurgii Dziecięcej w Warszawie. W 1951 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, w 1959 – profesora zwyczajnego. Był również specjalistą krajowym w zakresie chirurgii dziecięcej.
Opracował program szkolenia i specjalizacji w zakresie chirurgii dziecięcej, przyczynił się do powstania nowych oddziałów specjalistycznych w Polsce. Zainicjował działalność Polskiego Towarzystwa Chirurgii Dziecięcej, od 1967 był jego członkiem honorowym, był również członkiem honorowym Towarzystwa Chirurgów Polskich. Przyczynił się do rozwoju badań nad chirurgią klatki piersiowej u dzieci (m.in. operacji wad wrodzonych serca).
Działalność artystyczna
[edytuj | edytuj kod]Dziesięć ostatnich lat swojego życia poświęcił twórczości malarskiej. Stworzył własny styl niewielkich obrazów malowanych przy pomocy kredek Caran d'che na papierze fotograficznym pokrytym werniksem. Był także autorem niewielkich polichromowanych rzeźb o tematyce sakralnej, które wielokrotnie zyskały uznanie miłośników sztuki, m.in. nagrodę główną na Festiwalu Artystycznym w Turynie w 1976. Jego twórczość znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Wielokrotnie była pokazywana w Polsce i za granicą, ostatnio m.in. na wystawie monograficzne w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.
Życie osobiste
[edytuj | edytuj kod]Od 20 września 1924 był mężem Stanisławy z Rynkowskich (1897–1981), która była także chirurgiem dziecięcym. Mieli troje dzieci[1]:
- hr. Eustachy Kazimierz (ur. 27 września 1925 w Warszawie, zm. 25 listopada 2001 w Paryżu), fotograf, studiował architekturę. Od 1970 r. osiadł we Francji w Paryżu, pochowany w Broku;
- Zofia Maria (ur. 8 września 1927, zm. 27 sierpnia 2010), historyk sztuki, matka malarza hr. Pawła Szanajcy-Kossakowskiego, pochowana w Laskach pod Warszawą, w grobie ojca;
- Barbara Gabriela (ur. 9 lutego 1929, zm. 16 września 2007), architekt, zmarła bezdzietnie pochowana w Laskach pod Warszawą w grobie matki.
Ordery i odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1949)[3]
- Krzyż Walecznych
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (13 stycznia 1955)[4]
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Nagroda Państwowa III stopnia za osiągnięcia w zakresie chirurgii wieku dziecięcego (1952)[5]
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W 1984 jego uczniowie ufundowali tablicę-pomnik jego pamięci z napisem „twórca polskiej chirurgii dziecięcej” w kościele pw. Najświętszego Zbawiciela w Warszawie. W 1992 uchwalono medal kapituły Polskiego Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych im. prof. J. Kossakowskiego z napisem „co zasiejesz, to zbierzesz”. Nazwano też jego imieniem ulicę w Warszawie-Międzylesiu.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Jan Eustachy Karol hr. Korwin-Kossakowski z Kossaków h. Ślepowron M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-05-23].
- ↑ Klinika Kardiochirurgii Dziecięcej w Krakowie [online], www.kardiochirurgiadziecieca.cm-uj.krakow.pl [dostęp 2024-05-23] .
- ↑ M.P. z 1949 r. nr 49, poz. 679 „za wybitne zasługi w dziedzinie służby zdrowia”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 99, poz. 1387 - Uchwała Rady Państwa z dnia 13 stycznia 1955 r. nr 0/114 - na wniosek Ministra Zdrowia.
- ↑ Uchwała Prezydium Rządu w sprawie przyznania nagród za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki za rok 1952. „Trybuna Ludu”. Rok V, NR 203 (1265), s. 6, 23 lipca 1952. Warszawa: KC PZPR. [dostęp 2024-07-23].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Nielubowicz, Andrzej Karwowski, Jan Kossakowski, [w:] Sylwetki chirurgów polskich (pod redakcją Józefa Bogusza i Witolda Rudnickiego), Ossolineum, Wrocław 1983.
- strona Fundacji Kossakowskiego.
- Archiwum rodzinne Kossakowskich w Wojtkuszkach.
- 2009 Muzeum Archidiecezji Warszawskiej wernisaż.
- Jan Kossakowski – szkic do portretu / film.
- Absolwenci Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego
- Członkowie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego
- Kossakowscy herbu Ślepowron
- Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe)
- Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej
- Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa)
- Odznaczeni Krzyżem Walecznych
- Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej
- Pochowani na Cmentarzu leśnym w Laskach
- Polscy chirurdzy dziecięcy
- Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska)
- Urodzeni w 1900
- Więźniowie Pawiaka (okupacja niemiecka)
- Wykładowcy Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
- Zmarli w 1979