Jorge Manrique
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Jorge_Manrique_portrait.jpg/220px-Jorge_Manrique_portrait.jpg)
Jorge Manrique (ur. w Paredes de Nava, prowincja Palencia, 1440?, zm. w Santa María del Campo, Cuenca (prowincja), 1479) – poeta hiszpański. Jest autorem Strof na śmierć ojca (Coplas por la muerte de su padre), jednego z klasycznych tekstów literatury hiszpańskiej wszech czasów.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Generalnie przypuszcza się, że urodził się w Paredes de Nava (prowincja Palencia), chociaż jest również możliwe, że przyszedł na świat w Segura de la Sierra (prowincja Jaén), siedzibie rodu Manrique i centrum posiadłości, którymi administrował jego ojciec Rodrigo Manrique. Także przyjmuje się, że urodził się pomiędzy drugą połową roku 1439 a pierwszą 1440, ale jedyne pewne jest, że nie urodził się przed 1432, kiedy zawarte zostało małżeństwo jego rodziców, ani po 1444, kiedy Rodrigo Manrique poprosił o dyspensę, aby ożenić się ponownie.
Ojciec, któremu Jorge poświęcił swój najważniejszy poemat, Rodrigo Manrique, hrabia Paredes de Nava, był wielkim mistrzem Zakonu Santiago (chociaż nigdy nie został oficjalnie nim uznany) i jednym z najpotężniejszych ludzi swoich czasów. Walczył zarówno przeciwko muzułmanom, jak i przeciwnikom politycznym – należał do stronnictwa przeciwstawiającego się Janowi II Kastylijskiemu i jego faworytowi Alvarowi de Luna. Próbował także swoich sił w poezji – zachowało się kilka jego utworów. W 1476 roku, mając siedemdziesiąt lat, zmarł na raka, który zniekształcił jego twarz[1]. Matka, Mencía de Figueroa, zmarła kiedy Jorge Manrique był dzieckiem. Jego wuj, Gómez Manrique, był również wybitnym poetą i dramaturgiem, w rodzinie było mnóstwo wojskowych i pisarzy. Ród Manrique de Lara był jednym z najstarszych szlacheckich rodów Hiszpanii i posiadał niektóre z najważniejszych tytułów Kastylii, jak tytuły: książę Nájera, hrabia Treviño i markiz Aguilar de Campo, a także różne stanowiska kościelne.
Niewiele wiadomo na temat dzieciństwa Jorgego Manrique, które być może spędził w Segura de la Sierra, ani o młodości do 1465 roku, w którym pewien dokument po raz pierwszy o nim wspomina. Pewne jest natomiast, że brał czynny udział w działalności politycznej swego kastylijskiego rodu: jak jego liczni krewni, był zwolennikiem walki przeciw muzułmanom i uczestniczył również w walkach i intrygach, skierowanych przeciwko Henrykowi IV Bezsilnemu czy związanych z wstąpieniem na tron Królów Katolickich. Studiował nauki humanistyczne i ćwiczył się w rzemiośle żołnierskim. Ożenił się w 1470 z siostrą swojej macochy doñą Guiomar de Castañeda. W 1479 zginął oblegając zamek markiza de Villena, jednego z głównych przeciwników Izabeli Kastylijskiej[2].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Jego twórczość poetycka nie jest bardzo obfita, liczy zaledwie 40 kompozycji. Przyjęło się dzielić ją na trzy grupy: poezja miłosna, satyryczna i doktrynalna. Są to w większości utwory satyryczne i miłosne o charakterze konwencjonalnej poezji dworskiej, pozostające nadal pod wpływem prowansalskiej pieśni. Tematyka erotyczna wyrażona jest w nich najczęściej za pomocą subtelnych alegorii, militarnych lub religijnych.
Bez wątpienia wśród jego utworów wyróżniają się poprzez połączenie tradycji i oryginalności Coplas por la muerte de su padre. W nich Jorge Manrique składa pośmiertny hołd swojemu ojcu, Rodrigo Manrique, wskazując go jako wzór bohaterstwa, cnót i spokoju przed śmiercią, a zarazem snuje rozważania nad nietrwałością ziemskich dóbr i ulotnością ludzkiego życia (motyw Ubi sunt). Doczesną egzystencję opisuje metaforami drogi ku wieczności oraz – w najczęściej przywoływanej strofie – jako rzekę dążącą do rozpłynięcia się w morzu śmierci. Charakterystyczne jest także stosowane przez niego metrum, tzw. strofa kulejąca (hiszp. copla de pie quebrado)[3]. Lope de Vega powiedział o Coplas, że «zasługiwały, na to, aby zostać zapisane złotymi literami»[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Dane biograficzne podaje m.in. Fernán del Pulgar w swej kronice Claros varones de Castilla. Zob. Augusto Cortina, Jorge Manrique y el despuntar renacentista, w: Jorge Manrique, Obra completa, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
- ↑ Domingo Ynduráin, Los poetas mayores del XV (Santillana, Mena, Manrique), Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
- ↑ Dosłownie „strofa ze złamaną stopą”. Sześciowersowe strofy rymujące się abcabc, w których trzeci i szósty wers są złamane, czyli liczą cztery sylaby, podczas gdy pozostałe – osiem. Zob. D. Ynduráin, ibidem.
- ↑ Jesus M. Vallarino. Leer hoy a Jorge Manrique. „Razón y Fe. Revista Hispanoamericana de Cultura”, no 236 (nov. 1997), s. 350.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jorge Manrique, Obra completa w Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
- Maria Strzałkowa, Literatura hiszpańska, w: Dzieje literatur europejskich, p. red. W. Floryana, Warszawa 1979, t. I, cz. 2, s. 891.
- ISNI: 0000000109002174
- VIAF: 51692805
- LCCN: n79066679
- GND: 11878160X
- NDL: 01241187
- BnF: 11914308m
- SUDOC: 027006484
- SBN: CFIV055774
- NKC: jn19990005370
- DBNL: manr002
- BNE: XX1021804
- NTA: 068639279
- CiNii: DA04844536
- Open Library: OL122820A
- PLWABN: 9810648145005606
- NUKAT: n2005012373
- J9U: 987007271072805171
- PTBNP: 71074
- CONOR: 26526819