Krakowiacy
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Krakowiacy.jpg/220px-Krakowiacy.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Z_krakowskie.jpg/220px-Z_krakowskie.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/99/Hafty_na_pelerynie_sukmany_krakowskiej_w_okolicach_Proszowic_z_Muzeum_Przemyslu_i_Rolnictwa_w_Warszawie._ok._1900_%28106898428%29.jpg/220px-Hafty_na_pelerynie_sukmany_krakowskiej_w_okolicach_Proszowic_z_Muzeum_Przemyslu_i_Rolnictwa_w_Warszawie._ok._1900_%28106898428%29.jpg)
Krakowiacy – najliczniejsza grupa etnograficzna Małopolski, zamieszkująca na obszarze historycznego województwa krakowskiego oraz częściowo na terenie historycznego województwa sandomierskiego.
Na południu od górali oddziela ich linia Bielsko-Biała–Wadowice–Kalwaria Zebrzydowska–Myślenice–Lipnica Murowana–Tarnów, na wschodzie nieprecyzyjna granica ze Sandomierzanami biegnąca za Tarnowem. Na zachodzie sąsiadują ze Ślązakami, a granicę wyznacza linia Oświęcim–Jaworzno–Częstochowa. Na północy granicę wyznacza linia Częstochowa–Kielce.
Podział
[edytuj | edytuj kod]Krakowiacy dzielą się na:
- Krakowiaków Wschodnich
Zasięg terytorialny to obszar sięgający: na zachodzie linii Jędrzejów–Miechów–Proszowice–Koszyce–Brzesko, na wschodzie dochodzi do rzeki Czarnej, Połańca i Tarnowa, na północy Jędrzejowa i Chmielnika i na południu linii Tarnów–Brzesko. Powyższy obszar znajduje się w województwie świętokrzyskim i małopolskim.
- Krakowiaków Zachodnich
Zasięg terytorialny to obszar sięgający na zachodzie po rzekę Przemszę, na północy po Szczekociny, na wschodzie po Jędrzejów, Miechów, Proszowice, Koszyce i Brzesko, na południu po Myślenice, Kalwarię Zebrzydowską i Wadowice. Główne miastem tego obszaru stanowi Kraków. Strój ludowy Krakowiaków Zachodnich jest synonimem stroju krakowskiego w ogóle.
W węższym znaczeniu termin „Krakowiacy” oznacza mieszkańców najbliższych okolic Krakowa, w tym przypadku dzieli się ich na grupy: bronowicką, zabierzowską, lisiecką, flisacką, mogilską i tzw. Ogrodników ze wsi podmiejskich.
Folklor Krakowiaków wcześnie stał się obiektem zainteresowania ludoznawców, a w okresie Młodej Polski – także artystów (Stanisława Wyspiańskiego, Lucjana Rydla, Włodzimierza Tetmajera).
Jednym z najważniejszych dzieł poruszający folklor Krakowiaków jest „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale” – opera Wojciecha Bogusławskiego z muzyką Jana Stefaniego wystawiona w niedzielę 1 marca 1794 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Uważana za pierwszą operę narodową.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Encyklopedia Polski. wyd. Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński, Kraków 1996.