Mordechaj Gur
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
6 maja 1930 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
16 lipca 1995 |
szef Sztabu Generalnego Sił Obronnych Izraela | |
Okres |
od 1974 |
Poprzednik | |
Następca | |
minister zdrowia w I rządzie Peresa | |
Okres |
od 13 września 1984 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Minister bez teki w II i III rządzie Szamira | |
Okres |
od 18 kwietnia 1988 |
Przynależność polityczna | |
Poseł do Knesetu | |
Okres |
od 20 lipca 1981 |
Przynależność polityczna |
Mordechaj Gur, pseud. Motta[1] (hebr.: מרדכי גור, ang.: Mordechai Gur, ur. 6 maja 1930 w Jerozolimie, zm. 16 lipca 1995 w Tel Awiwie) – izraelski wojskowy i polityk, generał, w latach 1974–1978 szef Sztabu Generalnego Sił Obronnych Izraela (raw alluf), w latach 1984–1986 minister zdrowia, w latach 1988–1990 minister bez teki, w latach 1981–1995 poseł do Knesetu z list Koalicji Pracy i Partii Pracy.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się 6 maja 1930 w Jerozolimie w Brytyjskim Mandacie Palestyny[2].
Jako nastolatek wstąpił do żydowskiej organizacji paramilitarnej Hagana. W czasie wojny o niepodległość Izraela walczył w Brygadzie Negew Palmachu. Następnie dwa lata był żołnierzem działającym w ramach programu w Nachal, łączącego służbę wojskową z pracą rolniczą, by następnie służyć w nowo powstałej Brygadzie Spadochronowej IDF. W 1955 został ranny w operacji antyterrorystycznej w Chan Junus w Strefie Gazy. Od 1957 był zastępcą dowódcy Brygady Spadochronowej i dowodził jej oddziałami podczas różnych operacji, m.in. podczas wojny sueskiej. W latach 1959–1960 studiował na elitarnej francuskiej École Militaire w Paryżu. Ukończył również studia bliskowschodnie na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie[2].
W 1961 został dowódcą Brygady Golani, a od 1963 był szefem Zarządzania Operacyjnego Sztabu Generalnego Sił Obronnych Izraela. W 1965 został szefem izraelskiej akademii wojskowej, a rok później dowódcą 55. Brygady Spadochronowej (rezerwowej)[2]. Podczas wojny sześciodniowej osobiście dowodził oddziałami, które odzyskały jerozolimskie Stare Miasto i Ścianę Płaczu z rąk jordańskich. W Izraelu był zapamiętany jako autor nadanej radiowo informacji o uzyskaniu kontroli nad Wzgórzem Świątynnym[1]. Następnie został dowódcą sił izraelskich w Strefie Gazy i na północnym Synaju[2].
W 1969 mianowany allufem (odpowiednik generała dywizji) oraz szefem Północnego Dowództwa, którą to funkcję pełnił do 1972. W latach 1972–1973 był attaché wojskowym w Waszyngtonie. Po wojnie Jom Kipur, w styczniu 1974 powrócił na stanowisko szefa Północnego Dowództwa[2].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/YomiHBEMotaGur.jpg/220px-YomiHBEMotaGur.jpg)
Trzy miesiące później – po odejściu na emeryturę generała Dawida Elazara – został szefem Sztabu Generalnego Sił Obronnych Izraela. Najważniejszą funkcję w izraelskim wojsku pełnił przez cztery lata, do 1978, kiedy po przeszło trzydziestu latach odszedł z wojska. W tym czasie miała miejsce między innymi brawurowa operacja Entebbe[2], podczas której Gur osobiście kierował planowaniem akcji oraz zabezpieczeniem dróg ewakuacji zakładników przetrzymywanych przez terrorystów na lotnisku w Entebbe. Powszechnie krytykowany był z kolei jego błąd w ocenie zamiarów Anwara as-Sadata – Gur niesłusznie ostrzegał izraelskiego premiera Menachema Begina, że ogłoszona wizyta egipskiego prezydenta w Izraelu to pułapka, która doprowadzi do wojny[1]. Tymczasem był to początek procesu pokojowego, który doprowadził do zawarcia porozumienia z Camp David, a następnie podpisania traktatu pokojowego w Waszyngtonie, a Sadatowi i Beginowi przyniósł nagrodę Pokojową Nagrodę Nobla za rok 1978[3].
W 1979 ukończył studia podyplomowe na Harvard Business School. W latach 1979–1984 był dyrektorem w Koor Industries – przedsiębiorstwie należącym do Histadrutu[2].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/%D7%99%D7%A9%D7%A7%D7%94_%D7%91%D7%A8_%D7%A7%D7%91%D7%9C%D7%AA_%D7%93%D7%A8%D7%92%D7%94.jpg/220px-%D7%99%D7%A9%D7%A7%D7%94_%D7%91%D7%A8_%D7%A7%D7%91%D7%9C%D7%AA_%D7%93%D7%A8%D7%92%D7%94.jpg)
Jak wielu izraelskich byłych wojskowych zaangażował się w politykę. Związał się z opozycyjną wówczas lewicową Koalicją Pracy[1], z listy której w wyborach parlamentarnych w 1981 po raz pierwszy dostał się do izraelskiego parlamentu[2]. Popierał osadnictwo żydowskie na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy[1]. W dziesiątym Knesecie zasiadał w komisji spraw zagranicznych i obrony. W kolejnych wyborach uzyskał reelekcję[2] i wszedł w skład zaprzysiężonego 13 września 1984 rządu zgody narodowej premiera Szimona Peresa jako minister zdrowia. Pozostał na stanowisku do końca urzędowania tego rządu 20 października 1986[4]. Nie zgodził się na wejście w skład, powołanego zgodnie z umową koalicyjną, nowego rządu Icchaka Szamira z Likudu. W latach 1986–1988 zasiadał w radzie nadzorczej przedsiębiorstwa Solel Bonech[2]. Ostatecznie znalazł się w rządzie Szamira, jako minister bez teki, 18 kwietnia 1988[5]. W wyborach w 1988 ponownie zdobył mandat poselski[2], pozostał również ministrem bez teki w kolejnym rządzie wielkiej koalicji kierowanym przez Szamira[6]. Zaangażował się wówczas w negocjacje pokojowe z Palestyńczykami i Syryjczykami[1]. 15 marca 1990 doszło do złamania umowy koalicyjnej przez Likud, a Gur – wraz z pozostałymi lewicowymi ministrami – podał się do dymisji[6]. W dwunastym Knesecie zasiadał w komisjach imigracji i absorpcji imigrantów; spraw zagranicznych i obrony oraz kontroli państwa. Kandydował na stanowisko przewodniczącego Partii Pracy, ostatecznie jednak – w związku z pogarszającym się zdrowiem – zrezygnował i wsparł Icchaka Rabina. W wyborach w 1992 po raz czwarty dostał się do parlamentu[2]. 4 sierpnia dołączył do rządu Icchaka Rabina, jako wiceminister obrony, w ministerstwie kierowanym przez samego premiera. Chorował na nieuleczalnego raka, co ostatecznie doprowadziło go do samobójczej śmierci 16 lipca 1995 w Tel Awiwie[1][2]. Mandat poselski objął po nim Awraham Kac-Oz[7].
Płynnie posługiwał się językami angielskim, francuskim i arabskim. Był autorem kilku publikacji książkowych[2].
W filmie Atak na Entebbe w reżyserii Irvina Kershnera w rolę Gura wcielił się Jack Warden[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Cancer drives Israeli deputy defense minister to end his life. jweekly.com, 21 czerwca 1995. [dostęp 2017-03-17]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Mordechaj Gur (ang.) – profil na stronie Knesetu.
- ↑ Geir Lundestad: The Nobel Peace Prize, 1901–2000. nobelprize.org. [dostęp 2017-03-19]. (ang.).
- ↑ All Governments of Israel. Eleventh Knesset: Government 21. knesset.gov.il. [dostęp 2017-03-17]. (ang.).
- ↑ All Governments of Israel. Eleventh Knesset: Government 22. knesset.gov.il. [dostęp 2017-03-17]. (ang.).
- ↑ a b All Governments of Israel. Twelfth Knesset: Government 23. knesset.gov.il. [dostęp 2017-03-17]. (ang.).
- ↑ Members of the Thirteenth Knesset. knesset.gov.il. [dostęp 2017-03-17]. (ang.).
- ↑ Atak na Entebbe w bazie IMDb (ang.)
- Absolwenci Uniwersytetu Harvarda
- Absolwenci uczelni we Francji
- Absolwenci Uniwersytetu Hebrajskiego
- Izraelscy pisarze
- Izraelscy generałowie
- Izraelscy ministrowie zdrowia
- Izraelscy wiceministrowie
- Ludzie urodzeni w Jerozolimie
- Ludzie związani z Tel Awiwem
- Politycy Izraelskiej Partii Pracy
- Politycy Koalicji Pracy
- Posłowie do Knesetu X kadencji
- Posłowie do Knesetu XI kadencji
- Posłowie do Knesetu XII kadencji
- Posłowie do Knesetu XIII kadencji
- Samobójcy
- Urodzeni w 1930
- Zmarli w 1995
- Członkowie Palmachu