Nina Niovilla
![]() | |
Prawdziwe imię i nazwisko |
Antonina Elżbieta Petrykiewicz |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
1874 |
Data i miejsce śmierci |
1966 |
Zawód |
reżyserka, scenarzystka, tłumaczka |
Nina Niovilla, właśc. Antonina Elżbieta Petrykiewicz, pseud. Nina von Petry (ur. 1874 we Lwowie, zm. 1966 w Paryżu) – polska reżyserka, scenarzystka, aktorka, tłumaczka i pedagożka. Pierwsza Polka, która została reżyserką filmową i jedyna polska reżyserka ery niemego kina.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodziła się w 1874 roku we Lwowie[1] jako Antonina Elżbieta Petrykiewicz[2]. W okresie I wojny światowej utrzymywała się jako śpiewaczka i aktorka w Warszawie i Berlinie[1].
Niovilla była pierwszą Polką, która została reżyserką filmową i jednocześnie jedyną polską reżyserką niemego kina[2][3]. W tej roli zadebiutowała w 1918 roku w Berlinie, gdzie jeszcze pod pseudonimem Nina von Petry wyreżyserowała film Die Heiratsannonce[2]. Jej pierwszym obrazem po przyjeździe do Polski[2] była Tamara, znana także pod nazwą Obrońcy Lwowa (1919)[2][3]. Film, któremu za tło posłużyła historia walk o Lwów, wpisał się w popularny w tym okresie nurt kina patriotycznego[3]. Tak jak i w przypadku kolejnych obrazów, które wyreżyserowała, Niovilla sama napisała scenariusz do Tamary[1][2].
Jej drugim polskim filmem był melodramat Czaty – adaptacja ballady Adama Mickiewicza[2] o podejrzliwym wobec swojej żony wojewodzie. Premiera odbyła się 20 listopada 1920 roku[4], sprzedano także prawa do wyświetlania filmu za zachodnią granicą[5]. W tym samym okresie Niovilla występowała także jako aktorka w kabarecie Qui Pro Quo[2]. W kolejnym obrazie, który wyreżyserowała – Idziem do ciebie, Polsko, matko nasza (1921) – powróciła do konwencji kina patriotycznego[2]. W swoim ostatnim ukończonym filmie, melodramacie Młodość zwycięża (1923), łączyła role reżyserki, scenarzystki i producentki[2][6]. Żaden z jej filmów nie zachował się do współczesności[7]. W 1926 roku prasa donosiła, że Niovilla miała objąć reżyserię obrazu W szponach szakali, na podstawie scenariusza Kazimierza Krzyżanowskiego[8][9].
W 1926 roku Niovilla została jednym z pierwszym międzynarodowych delegatów ZAIKS-u, gdy wraz z Kazimierzem Wroczyńskim, Janem Stanisławem Marem, Stanisławem Ossorya-Brochockim i Gustawem Beylinem reprezentowała organizację podczas XXXV Kongresu ALAI[10].
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/M%C5%82odo%C5%9B%C4%87_zwyci%C4%99%C5%BCa_-_film_advert.png/220px-M%C5%82odo%C5%9B%C4%87_zwyci%C4%99%C5%BCa_-_film_advert.png)
Pod koniec lat dwudziestych wystąpiła w rolach teatralnych i filmowych u Danny’ego Kadena (Niebezpieczny pocałunek), Edwarda Puchalskiego (Ludzie dzisiejsi) oraz Adama Augustynowicza i Ryszarda Biske (9.25. Przygoda jednej nocy)[2]. Uczyła także warsztatu aktorskiego. Już w 1919 roku założyła Warszawską Szkołę Gry Sceniczno-Filmowej[1][2], w której kształcił się m.in. Aleksander Żabczyński[11]. Później otworzyła filie szkoły w Poznaniu, Wilnie, Lwowie i Krakowie[2][7].
Poza pracą filmową i pedagogiczną, zajmowała się również tłumaczeniem sztuk teatralnych z języka angielskiego i francuskiego, które wystawiano m.in. w Teatrze Polskim i Teatrze Narodowym w Warszawie, w Teatrze Nowym im. Heleny Modrzejewskiej w Poznaniu oraz we lwowskim Teatrze Rozmaitości[12]. Pełniła także rolę redaktorki w prasie filmowej, m.in. w periodykach „Sztuka i Film” i „Rewia Filmowa”[2].
W 1946 roku wyjechała do córki do Paryża. Tam w 1966 roku zmarła[1]. Została pochowana na Cimetière des Batignolles[13].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Filmy
[edytuj | edytuj kod]- 1918: Die Heiratsannonce – reżyseria[2]
- 1919: Tamara (także: Obrońcy Lwowa)[3] – scenariusz i reżyseria
- 1920: Czaty[1] – scenariusz i reżyseria
- 1921: Idziem do ciebie, Polsko, matko nasza[1] – scenariusz i reżyseria
- 1921: Z dni grozy – scenariusz i reżyseria[1]
- 1923: Młodość zwycięża[a] – scenariusz i reżyseria
- 1929: 9:25. Przygoda jednej nocy reż. Adam Augustynowicz i Ryszard Biske[15].
Tłumaczenia
[edytuj | edytuj kod]sztuki
[edytuj | edytuj kod]- Matka i córka (wystawienie: 1908); Gaston Armand de Caillavet, Robert de Flers[12]
- Familijka (1916, 1935); Eugene Holtai[12]
- Mandaryn Wu (1926, 1927); Harold Owen, Harry Maurice Vernon[12]
- Pociąg widmo (1926, 1928, 1956); Arnold Ridley[12]
- Nieuchwytny (1928, 1933); Edgar Wallace[16]
- Koniec pani Cheyney (1929); Frederick Lonsdale[17]
- Niebieski lis (1930); Ferenc Herczeg[18]
- Burza w domu panien (1941); Alex Breidhal[19].
powieści
[edytuj | edytuj kod]- 1939: Yang i Yin, Alice Tisdale Hobart; Towarzystwo Wydawnicze „Rój”[20]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g h i Roman Włodek , Niovilla, Nina, [w:] Tadeusz Lubelski (red.), Encyklopedia kina, wyd. 2., poszerzone, Kraków: Biały Kruk, 2010, s. 697–698, ISBN 978-83-7553-100-8 .
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p Grażyna Stachówna, A Wormwood Wreath: Polish Women's Cinema, [w:] Janina Falkowska, Marek Haltof (red.), The New Polish Cinema, Flicks Books, 2003, s. 99, ISBN 1-86236-002-2 .
- ↑ a b c d Marek Haltof , Polish Cinema: A History, wyd. drugie, zaktualizowane, Oxford: Berghahn Books, 2019, s. 22–23, ISBN 978-1-78533-973-8 .
- ↑ Czaty [online], FilmPolski [dostęp 2020-10-20] (pol.).
- ↑ Kronika kinematograficzna, „Kinema”, 2 (2), 8 stycznia 1921, s. 7 .
- ↑ a b Młodość zwycięża [online], FilmPolski [dostęp 2020-10-20] (pol.).
- ↑ a b c Krzysztof Tomasik , Polskie reżyserki filmowe 1919-2002, „Kultura i Historia”, 6, 2004, ISSN 1642-9826 [dostęp 2020-10-20] .
- ↑ Wielki nowy film produkcji krajowej, „Nasz Przegląd”, 4 (221), 11 sierpnia 1926, s. 7 .
- ↑ Halina Jordanówna , Nowy film polski: „W szponach szakali”, „Przegląd artystyczny”, II (3), 3 października 1926, s. 6 .
- ↑ Stowarzyszenie Autorów ZAiKS , Zagadnienia omawiane podczas spotkania Poniedziałki pod Królami w dniu 09.01.2017 [online], Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, 2017 [dostęp 2020-10-16] (pol.).
- ↑ Aleksander Żabczyński [online], FilmPolski [dostęp 2020-10-20] (pol.).
- ↑ a b c d e Nina Niovilla, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2020-10-16] .
- ↑ cimetière des BATIGNOLLES - Cimetières de France et d'ailleurs [online], www.landrucimetieres.fr [dostęp 2020-10-20] .
- ↑ ,,Młodość zwycięża", „Ekran i Scena: Tygodnik artystyczno-literacki dla spraw filmu i teatru”, 5 (12/13), 6 maja 1923, s. 5 .
- ↑ 9:25. Przygoda jednej nocy (1929) - IMDb. [dostęp 2020-11-11].
- ↑ Nieuchwytny, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia). [dostęp 2020-11-11] .
- ↑ Koniec pani Cheyney [online], FilmPolski [dostęp 2020-10-18] (pol.).
- ↑ Niebieski lis, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia). [dostęp 2020-11-11] .
- ↑ Burza w domu panien, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (przedstawienia). [dostęp 2020-11-11] .
- ↑ Yang i Yin [online], katalogi.bn.org.pl [dostęp 2020-10-18] (ang.).