Nowotwory głowy i szyi
![]() Rak języka |
Nowotwory głowy i szyi (ang. head and neck cancer) – grupa chorób nowotworowych, które ze względu na zbliżoną etiopatogenezę, patomorfologię i podobny przebieg kliniczny ujmuje się w jedną grupę. Guzy wywodzące się z górnej części układu oddechowego i pokarmowego – są to nowotwory jamy ustnej, języka, gardła, krtani, ślinianek, jamy nosowej, zatok przynosowych, ucha, tarczycy. Do tej grupy zalicza się również chłoniaki i mięsaki. Histopatologiczne większość (90%) nowotworów głowy i szyi to rak płaskonabłonkowy[1] wywodzący się z błony śluzowej[2]. Nowotwory często zajmują węzły chłonne, których powiększenie często jest pierwszym objawem choroby. Większość nowotworów cechuje względnie małe ryzyko przerzutów odległych[3] (przerzutem odległym nie jest obecność nowotworu w lokalnym węźle).
Epidemiologia
[edytuj | edytuj kod]Nowotwory głowy i szyi w Polsce stanowią około 6% nowotworów i są przyczyną około 5% zgonów z powodu choroby nowotworowej[3]. Najczęstszym nowotworem tej grupy jest rak krtani[3]. Wszystkie nowotwory głowy i szyi kilkakrotnie częściej występują u mężczyzn (5-krotnie częściej). U 10% pacjentów jednocześnie lub po upływie min. 6 miesięcy rozwija się jednocześnie drugie ognisko nowotworowe. Jest to spowodowane wspólną etiopatogenezą i czynnikami ryzyka. U pacjentów z nowotworami głowy i szyi częściej występuje rak płuca i inne nowotwory tytoniozależne.
Czynniki ryzyka
[edytuj | edytuj kod]Nowotwory są silnie związane z czynnikami środowiskowymi i związanymi ze stylem życia, szczególnie z paleniem tytoniu, piciem alkoholu, promieniowaniem UV[4]. Pewne znaczenie mają takie czynniki jak: czynniki dietetyczne (brak witamin, owoców i warzyw), zakażenie wirusem EBV[5], HPV[6], polipy i przewlekłe stany zapalne zatok obocznych zatok (dla raka zatok obocznych).
Stany przedrakowe
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Leukoplakia02-04-06.jpg/250px-Leukoplakia02-04-06.jpg)
- rogowacenie białe (leukoplakia),
- erytroplakia – określenie kliniczne na "zmianę czerwoną" w jamie ustnej, gardle,
- hiperkeratoza,
- brodawczaki krtani,
- pachydermia krtani,
- dysplazja.
Objawy
[edytuj | edytuj kod]Objawy kliniczne różnią się w zależności od lokalizacji. Najczęstsze objawy to:
- ból,
- owrzodzenie,
- naciek nowotworowy,
- zaburzenia oddychania, połykania, mowy.
Często pierwszym objawem jest powiększenie szyjnych węzłów chłonnych.
Główne dolegliwości według lokalizacji zmian:
- jama ustna: ból podczas jedzenia, naciek, owrzodzenie, zaburzenie ruchomości języka;
- warga: owrzodzenie, stwardnienie;
- dziąsło: naciek z owrzodzeniem;
- policzki: zmiana podobna do leukoplakii, owrzodzenie, naciek;
- podniebienie: naciek, owrzodzenie;
- żuchwa i szczęka: ból, zniekształcenie twarzy, zaburzenia widzenia, objawy neurologiczne, niedrożność przewodów nosowych;
- gardło:
- część nosowa – ból głowy, guz w obrębie szyi, uczucie zatkania ucha, krwawienie z nosa, zaburzenie widzenia i objawy neurologiczne
- część ustna – ból promieniujący do ucha, uczucie obecności ciała obcego, owrzodzenie;
- część krtaniowa – ból i trudności w połykaniu, chrypka, duszność
- krtań: ból i trudności w połykaniu, chrypka, duszność.
Nowotwory
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Mouth_cancer_bionerd.jpg/200px-Mouth_cancer_bionerd.jpg)
- rak krtani,
- rak jamy nosowo-gardłowej,
- rak ustnej części gardła,
- rak krtaniowej części gardła,
- rak jamy ustnej,
- nowotwory szczęki,
- rak wargi,
- nowotwory gruczołów ślinowych,
- rak migdałka podniebiennego,
- nowotwory tarczycy,
Również:
- chłoniaki nieziarnicze,
- ziarnica złośliwa (choniak Hodgkina),
- mięsaki.
Diagnostyka
[edytuj | edytuj kod]Postępowanie diagnostyczne obejmuje wywiad i badanie przedmiotowe z oceną węzłów chłonnych. Dalsze postępowanie jest ściśle uzależnione od rodzaju nowotworu. Konieczne jest badanie laryngologiczne, często również endoskopowe. Stosowane są badania obrazowe: USG, rezonans magnetyczny, scyntygrafia kości. Ostateczne rozpoznanie jest stawiane na podstawie badanie histopatologiczne fragmentu tkankowego pobranego chirurgicznie ze zmiany.
Leczenie
[edytuj | edytuj kod]We wczesnym stopniu zaawansowania w leczeniu radykalnym stosuje się leczenie chirurgiczne oraz radioterapię. Chorzy zwykle wymagają zastosowanie tylko jednej z tych metod, wybór jest uzależniony typem i lokalizacją nowotworu. Bardziej zaawansowane stadia wymagają zabiegu operacyjnego uzupełnionego radioterapią lub wyłącznie radioterapię. W nowotworach o niskiej dojrzałości (G-3, raki typu nosogardłowego II i III WHO) wymagają skojarzenia radioterapii i chemioterapii.
Chemioterapia w nowotworach głowy i szyi ma niewielkie zastosowanie, jest to uwarunkowane niską chemiowrażliwością guzów.
Klasyfikacja ICD10
[edytuj | edytuj kod]kod ICD10 | nazwa choroby |
---|---|
ICD-10: C01 | Nowotwór złośliwy nasady języka |
ICD-10: C02 | Nowotwór złośliwy innych i nieokreślonych części języka |
ICD-10: C03 | Nowotwór złośliwy dziąsła |
ICD-10: C04 | Nowotwór złośliwy dna jamy ustnej |
ICD-10: C05 | Nowotwór złośliwy podniebienia |
ICD-10: C06 | Nowotwór złośliwy innych i nieokreślonych części jamy ustnej |
ICD-10: C07 | Nowotwór złośliwy ślinianki przyusznej |
ICD-10: C08 | Nowotwór złośliwy innych i nieokreślonych dużych gruczołów ślinowych |
ICD-10: C09 | Nowotwór złośliwy migdałka |
ICD-10: C10 | Nowotwór złośliwy części ustnej gardła |
ICD-10: C11 | Nowotwór złośliwy części nosowej gardła |
ICD-10: C12 | Nowotwór złośliwy zachyłka gruszkowatego |
ICD-10: C13 | Nowotwór złośliwy części krtaniowej gardła |
ICD-10: C14 | Nowotwór złośliwy o innym i nieokreślonym umiejscowieniu w obrębie wargi, |
ICD-10: C30 | Nowotwór złośliwy jamy nosowej i ucha środkowego |
ICD-10: C31 | Nowotwór złośliwy zatok przynosowych |
ICD-10: C32 | Nowotwór złośliwy krtani |
ICD-10: C33 | Nowotwór złośliwy tchawicy |
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Types of head and neck cancer - Understanding - Macmillan Cancer Support [online], www.macmillan.org.uk [dostęp 2017-11-19] (ang.).
- ↑ NCI fact sheet on head and neck cancer
- ↑ a b c Radzisław Kordek (red.): Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Gdańsk: VIA MEDICA, 2007, s. 147-158. ISBN 978-83-7555-016-0.
- ↑ Ridge JA, Glisson BS, Lango MN, et al. "Head and Neck Tumors" in Pazdur R, Wagman LD, Camphausen KA, Hoskins WJ (Eds) Cancer Management: A Multidisciplinary Approach. 11 ed. 2008.
- ↑ Queenie Fernandes i inni, Role of Epstein–Barr Virus in the Pathogenesis of Head and Neck Cancers and Its Potential as an Immunotherapeutic Target, „Frontiers in Oncology”, 8, 2018, s. 257, DOI: 10.3389/fonc.2018.00257, ISSN 2234-943X, PMID: 30035101, PMCID: PMC6043647 [dostęp 2023-03-20] .
- ↑ Matt Lechner i inni, HPV-associated oropharyngeal cancer: epidemiology, molecular biology and clinical management, „Nature Reviews Clinical Oncology”, 19 (5), 2022, s. 306–327, DOI: 10.1038/s41571-022-00603-7, ISSN 1759-4782, PMID: 35105976, PMCID: PMC8805140 [dostęp 2023-03-20] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Radzisław Kordek (red.): Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy. Gdańsk: VIA MEDICA, 2007. ISBN 978-83-7555-016-0.