Ogień
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Large_bonfire.jpg/220px-Large_bonfire.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Fire%2C_Fireplace%2C_Rostov-on-Don%2C_Russia.jpg/220px-Fire%2C_Fireplace%2C_Rostov-on-Don%2C_Russia.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Kerze_--_2021_--_5335.jpg/220px-Kerze_--_2021_--_5335.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Potjiekos_over_a_fire.gif/220px-Potjiekos_over_a_fire.gif)
Ogień – suma obserwowalnych zjawisk towarzyszących fizyczno-chemicznemu procesowi spalania, a przede wszystkim:
- emisja promieniowania widzialnego – światła w postaci charakterystycznych rozbłysków dynamicznie przemieszczających się pod wpływem ruchów rozgrzanego powietrza, zwanych płomieniami;
- emisja promieniowania elektromagnetycznego dowolnej częstotliwości – ciepła;
- emisja akustyczna – dźwięki towarzyszące spalaniu: trzaski, syk itp.
Ogień nie jest plazmą, ma zbyt niską temperaturę, by nią być (niezależnie od spalanego materiału). Choć z fizyczno-chemicznego punktu widzenia nie stanowi jednolitego zjawiska, ale koincydencję różnych zjawisk, w kulturze utrwaliło się odbieranie ognia jako pojedynczego, spójnego bytu. W kulturze, literaturze, także w tradycyjnej filozofii i religii jest nazywany żywiołem, jednym z czterech, obok wody, powietrza i ziemi, elementów składowych świata. Ma rozległe znaczenie kulturowe i cywilizacyjne (omówione dalej).
Ogień w ujęciu fizyko-chemicznym
[edytuj | edytuj kod]Z fizyczno-chemicznego punktu widzenia ogień powstaje w wyniku gwałtownego procesu utleniania łatwopalnych gazów pochodzących z materiału palnego. Proces ten rozpoczyna się w momencie dostarczenia materiałowi palnemu wstępnego impulsu w postaci porcji energii (pochodzącej np. z płonącej zapałki bądź zapalniczki) i jest następnie podtrzymywany przez samoczynne uwalnianie się energii cieplnej.
Płomień jest to mieszanina świecących gazów i cząstek ciał stałych (np. sadza). Energia powstająca w procesie spalania, oprócz energii cieplnej, rozprasza się w postaci promieniowania elektromagnetycznego, w tym energii świetlnej, na którą składają się:
- promieniowanie ciała doskonale czarnego, emitowane przez rozgrzane cząstki sadzy,
- fotony emitowane w wyniku przejść cząsteczek i atomów ze stanów wzbudzonych do stanów podstawowych.
Większa część powstającego promieniowania to promieniowanie widzialne i podczerwone.
Ogień w kontekście cywilizacji technicznej
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Feuerreiben.gif/220px-Feuerreiben.gif)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%9A%D1%83%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%83_1856.jpg/220px-%D0%A1%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%9D%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%BD%D0%B0-%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0-%D0%9A%D1%83%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%83_1856.jpg)
Ogień to jedno z fundamentalnych odkryć okresu prehistorii. Początkowa umiejętność podtrzymywania ognia pochodzącego z zapłonów naturalnych została przez naszych przodków udoskonalona o umiejętność rozniecania ognia: kontrolowanego wywoływania zapłonu. Wywoływano to przez tarcie (np z wykorzystaniem tzw. łuku ogniowego), lub krzesanie iskier powstających przy uderzaniu o siebie dwóch krzemieni, ew. pirytu i krzemienia (później – stali i krzemienia)[1]. Umiejętność rozniecania ognia była doskonalona przez wszystkie epoki i także współcześnie obok sposobów znanych od stuleci (zapałki) lub dziesięcioleci (zapalniczki benzynowe czy gazowe) pojawiają się kolejne rozwiązania (np. piezoelektryczny iskrownik do zapalania płomienia kuchenki gazowej)[2][3][4].
W całej historii cywilizacji, od prehistorii poprzez wszystkie epoki aż do dziś, ogień odegrał niezwykle ważną rolę jako źródło światła i ciepła. Dzięki obecności ognia w cywilizacji zmieniło się nie tylko bezpośrednio życie w każdym domu (stąd nazwanie go „ogniskiem domowym”)[5], ale też powstały całe gałęzie gospodarki wykorzystujące ogień. Najważniejsze z nich to:
- ceramika: utrwalanie przedmiotów uformowanych z kopalnej gliny i doprowadzanie ich do stanu trwałej wodoodporności poprzez spiekanie w ogniu; oprócz ceramiki użytkowej (naczynia, ozdoby, przedmioty użytkowe) wielkie znaczenie miała ceramika budowlana (produkcja cegieł, dachówek)[6],
- wyrób szkła: wytwarzanie szkła poprzez przetapianie w ogniu krzemionki (tlenku krzemu SiO2) z odpowiednimi dodatkami oraz formowanie z niego wielu przedmiotów użytkowych (np. naczynia, lustra, ozdoby), technicznych (np izolatory instalacji elektrycznych) oraz materiałów budowlanych (szyby, luksfery)[7],
- metalurgia: wytop metali z rud kopalnych oraz późniejsza obróbka cieplna metali: odlewnictwo, odpuszczanie i wyżarzanie po obróbce mechanicznej, w stosunku do stali – także hartowanie[8].
Ogień w kontekście kulturowym
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/AnnanStaff2.jpg/220px-AnnanStaff2.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Ognisko_x.jpg/220px-Ognisko_x.jpg)
Według mitologii greckiej to Prometeusz wykradł bogom ogień i nauczył ludzi, jak go używać.
Heraklit z Efezu, któremu przypisuje się sformułowanie myśli, że wszystko płynie (gr.
Ogień był też uważany za jeden z czterech żywiołów w klasycznej koncepcji Empedoklesa, rozwiniętej następnie przez Arystotelesa[11]. Z kolei w Chinach ogień był jednym z pięciu żywiołów (obok wody, drewna, metalu i ziemi)[12]. Jest czczony w zaratusztrianizmie, w hiduizmie czczony jako Agni[13][14]. W wierzeniach islamskich występują dżinny – demony i duchy powstałe z czystego ognia bez dymu, popularne w ludowej tradycji muzułmańskiej: bohaterem w jednej bardziej znanych opowieści Księgi tysiąca i jednej nocy jest Aladyn, który staje się właścicielem zaczarowanej lampy, zamieszkiwanej przez potężnego, spełniającego życzenia dżinna[15][16].
Ogień w różnych kulturach i epokach miał przypisane znaczenia symboliczne; był np. symbolem życia, energii witalnej, (lub po prostu – energii), pierwiastka męskiego. Ogień bywał też źródłem katastrof: pożarów, stąd – oprócz symboliki pozytywnej – bywa w różnych kulturach symbolem gwałtowności wzbudzającej grozę[17].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Z tym tematem związane są kategorie:
- Święto Ognia (Hiszpania)
- Święto Ogniowe (Polska)
- ogień w kulturze kaszubskiej
- Muspelheim (w mitologii nordyckiej, królestwo ognia)
- teoria flogistonu (zdezaktualizowana teoria mechanizmu spalania)
- pożar (niekontrolowany, samoistny proces spalania)
- płomień (zjawisko spalania gazu)
- miotacz ognia (rodzaj broni)
- żywioły (koncepcja filozoficzna)
- pirofit (roślina przystosowana do oddziaływania ognia)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ ogień, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-03] .
- ↑ Historia produkcji zapałek. zapalki.pl. [dostęp 2017-12-03].
- ↑ Zippo - benzyna kontra gaz. facet.wp.pl. [dostęp 2008-04-04].
- ↑ Roman Pampuch, Stanisław Błażewicz, Gabriela Górny: Materiały ceramiczne dla elektroniki. Kraków: Wydawnictwa AGH, 1993, s. 158. ISSN 0239-6114.
- ↑ Używaliśmy ognia już milion lat temu. polskieradio.pl. [dostęp 2017-12-03].
- ↑ ceramika, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-03] .
- ↑ szkło, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-03] .
- ↑ Odlewnictwo w literaturze antycznej. vivat.agh.edu.pl, 2010-11-03. [dostęp 2017-12-03].
- ↑ Metoda dialektycznego ujmowania rzeczywistości. bacon.umcs.lublin.pl. [dostęp 2017-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-09)].
- ↑ Piotr Makowski. Ogień w filozofii Heraklita. „Filozofia Publiczna i Edukacja Demokratyczna”. T. 1 nr 2, s. 130-138, 2012. Poznań: Wydawnictwo Naukowe IF UAM. ISSN 2299-1875.
- ↑ Giovanni Reale: Historia filozofii starożytnej. T. 1. Lublin: Wydawnictwo KUL, 1994, s. 172.
- ↑ Wojciech J. Cynarski. Medycyna holistyczna. Eksploracje w dziedzinie nauk o zdrowiu i kulturze fizycznej. Ekologia. „IDO Ruch dla Kultury”. T. 1, s. 134, 2000. Rzeszów: Komisja Kobudō przy Stowarzyszeniu Idōkan Polska w Rzeszowie, Podkarpackie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej w Rzeszowie. ISSN 1730-2064.
- ↑ zaratusztrianizm, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-03] .
- ↑ Agni, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-03] .
- ↑ dżinn, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-12-03] .
- ↑ Iwona Kłopocka: Opowieści Szeherezady. nto.pl, 2004-12-06. [dostęp 2017-12-03].
- ↑ Znaczenie ognia w kulturze ludowej. naludowo.pl, 2014-09-26. [dostęp 2017-12-03].