Pan (księżyc)
![]() Zdjęcie wykonane przez sondę Cassini, z widocznym wyraźnie nieregularnym kształtem księżyca. | |
Planeta | |
---|---|
Odkrywca | |
Data odkrycia |
16 lipca 1990 |
Tymczasowe oznaczenie |
S/1981 S13 |
Charakterystyka orbity | |
Półoś wielka |
133 585 km[1] |
Mimośród |
0,0000[1] |
Okres obiegu |
0,5751 d[1] |
Nachylenie do płaszczyzny Laplace’a |
0,000°[1] |
Długość węzła wstępującego |
52,076°[1] |
Argument perycentrum |
103,331°[1] |
Anomalia średnia |
351,187°[1] |
Własności fizyczne | |
Wymiary |
34,4 × 31,4 × 20,8 km[2] |
Masa |
(0,495 ± 0,075) × 1016 kg[2] |
Średnia gęstość |
(0,420 ± 0,150) g/cm³[2] |
Przyspieszenie grawitacyjne na powierzchni |
0,0001 – 0,0018 m/s²[2] |
Prędkość ucieczki |
6 m/s |
Okres obrotu wokół własnej osi |
synchroniczny |
Albedo |
0,5 |
Jasność obserwowana (z Ziemi) |
19m |
Temperatura powierzchni |
78 K |
Pan (Saturn XVIII) – księżyc Saturna, drugi (po S/2009 S 1) pod względem odległości od planety. Został odkryty przez Marka R. Showaltera w 1990 r. na podstawie analizy zdjęć pochodzących z sondy Voyager 2 wykonanych dziewięć lat wcześniej.
Pan krąży w przerwie Enckego w pierścieniu A Saturna. Jego obecność jest przyczyną istnienia tej przerwy; przerwa Enckego nie jest pusta, oprócz Pana krążą tam również wąskie pasma pyłu, poskręcane i lokalnie zagęszczone przez przyciąganie księżyca.
Nazwa księżyca pochodzi od Pana – w mitologii greckiej boga natury i lasów, strzegącego pasterzy oraz ich trzód, przedstawianego w postaci pół człowieka, pół kozła[3][4].
Odkrycie
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Pan_full_hires_with_rings_Cassini_2.jpg/220px-Pan_full_hires_with_rings_Cassini_2.jpg)
Obecność księżyca w przerwie Enckego pierwszy raz została przewidziana przez Jeffreya Cuzziego i Jeffreya Scargle’a w roku 1985 w oparciu o faliste brzegi przerwy, który wskazywały na zaburzenia grawitacyjne[5].
W roku 1986 Showalter obliczył orbitę i masę Pana modelując jego interakcje grawitacyjne z pierścieniami. Astronom uzyskał bardzo dokładne przewidywanie 133 603 ± 10 km dla półosi wielkiej i masy odpowiadającej 5–10×10−12 masy Saturna, oraz stwierdził, że w przerwie może być tylko jeden księżyc[6]. Faktyczna wartość półosi wielkiej różni się o 19 km, a rzeczywista masa stanowi 8,6×10−12 masy Saturna.
Pan został odkryty w zakresie 1° od przewidywanej pozycji. Poszukiwania podjęto korzystając ze wszystkich zdjęć sondy Voyager 2 w oparciu o obliczenia komputerowe pozwalające przewidzieć, gdzie księżyc powinien być widoczny w sprzyjających odkryciu warunkach. Wszystkie fotografie wybrane w celu poszukiwania Pana, które miały rozdzielczość lepszą niż ~50 km/piksel wyraźnie ukazują księżyc. W efekcie uzyskano jedenaście zdjęć z Voyagera, które przedstawiały nowo odkrytego Pana[7][8].
Fotografie z sondy Cassini
[edytuj | edytuj kod]9 marca 2017 roku NASA opublikowała jak dotąd najostrzejsze zdjęcie księżyca wykonane przez sondę Cassini z odległości 24 500 kilometrów.
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Widoczne fragmenty pierścienia Saturna
-
Pan w przerwie Enckego
-
Pan widoczny wśród pierścieni Saturna
-
Zdjęcie wykonane przez sondę Cassini, blisko płaszczyzny pierścieni. Przerwa, w której krąży Pan, jest niewidoczna
-
Zdjęcia wykonane podczas ostatniego przelotu sondy Cassini
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Chronologiczny wykaz odkryć planet, planet karłowatych i ich księżyców w Układzie Słonecznym
- Księżyce Saturna
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d e f g Planetary Satellite Mean Orbital Parameters. Jet Propulsion Laboratory, 2011-12-14. [dostęp 2012-08-05]. (ang.).
- ↑ a b c d P.C. Thomas. Sizes, shapes, and derived properties of the saturnian satellites after the Cassini nominal mission. „Icarus”. 208 (1), s. 395–401, lipiec 2010. DOI: 10.1016/j.icarus.2010.01.025. (ang.).
- ↑ Pan. [w:] Solar System Exploration [on-line]. NASA. [dostęp 2018-12-26]. (ang.).
- ↑ Planet and Satellite Names and Discoverers. [w:] Gazetteer of Planetary Nomenclature [on-line]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, USGS, NASA. [dostęp 2018-12-26]. (ang.).
- ↑ J.N. Cuzzi, J.D. Scargle. Wavy Edges Suggest Moonlet in Encke’s Gap. „Astrophysical Journal”. 292, s. 276–290, maj 1985. [dostęp 2016-03-20]. (ang.).
- ↑ M.R. Showalter i inni. Satellite „wakes” and the orbit of the Encke Gap moonlet. „Icarus”. 66 (2), s. 297, 1986. DOI: 10.1016/0019-1035(86)90160-0. Bibcode: 1986Icar...66..297S. (ang.).
- ↑ M.R. Showalter. Visual Detection of 1981 S 13, the Encke Gap Moonlet. „Bulletin of the American Astronomical Society”. 22, s. 1031, 1990. (ang.).
- ↑ M.R. Showalter. Visual detection of 1981 S 13, Saturn’s eighteenth satellite, and its role in the Encke gap. „Nature”. 351 (6329), s. 709, 1991. DOI: 10.1038/351709a0. Bibcode: 1991Natur.351..709S. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Pan. [w:] Księżyce Układu Słonecznego [on-line]. [dostęp 2016-02-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-01)].
- Pan. [w:] Solar System Exploration [on-line]. NASA. [dostęp 2018-12-26]. (ang.).