Roller derby
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/WasatchVsJunctionCity.jpg/250px-WasatchVsJunctionCity.jpg)
Roller derby – drużynowy sport wrotkarski, rozgrywany na owalnym torze[1]. Każda drużyna ma czternastu graczy, spośród których tylko pięciu jest wybieranych do danego wyścigu (ang. jam) trwającego dwie minuty. Wśród tych pięciu graczy jeden jest ścigaczem (ang. jammer) i jako jedyny może zdobywać dla swojej drużyny punkty poprzez wyprzedzanie (i dublowanie) przeciwników[2]. Pozostali czterej gracze są obrońcami (ang. blocker). Ich zadanie polega na powstrzymaniu przeciwnego ścigacza lub pomocy swojemu ścigaczowi.
Współczesne roller derby wyrosło z maratonów wrotkarskich organizowanych w latach 30. XX wieku na pochyłym torze[3]. Od początku XXI w. roller derby jest uprawiane głównie przez kobiety w sekcjach amatorskich na płaskim torze (np. w halach sportowych o odpowiednio dużej powierzchni). Wiele drużyn kieruje się zasadą „do it yourself”, czyli samodzielnie organizuje sport, treningi, mecze i turnieje[4].
Zasady gry
[edytuj | edytuj kod]Choć istnieje kilka różnych wariacji gry w roller derby, najpopularniejszym zestawem reguł jest ten opracowany przez federację Women's Flat Track Derby Association (WFTDA). Szacuje się, że ok. 95% wszystkich meczów w 2010 roku zostało rozegranych według zasad federacji WFTDA[5]. Poniższy opis opiera się na zasadach WFTDA.
Roller derby jest rozgrywane przez dwie, 14-osobowe drużyny wrotkarzy na owalnym torze. Godzinny mecz jest podzielony na dwuminutowe wyścigi i 30-sekundowe przerwy między nimi. Do każdego wyścigu drużyna może wystawić pięciu zawodników – czterech obrońców i jednego ścigacza. Ścigacz nosi na kasku czepek z gwiazdą po obu stronach.
Na torze oznaczony jest obszar startowy dla obrońców. Ścigacze ustawiają się poza nim[6]. W momencie rozpoczęcia wyścigu (pojedynczy, długi gwizd sędziego) obrońcy ruszają w średnim tempie, natomiast ścigacze starają się rozwinąć jak najszybsze tempo. Ścigacze zdobywają dla swojej drużyny punkty poprzez wyprzedzenie (i dublowanie) przeciwników. Gra odbywa się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.
Wszyscy zawodnicy mogą tułowiem i udami blokować przeciwników, jeżeli znajdują się w obszarze watahy (ang. pack). Wataha to największa grupa obrońców z obu drużyn znajdujących się nie dalej niż 3 metry od siebie[7]. Zwykle inicjatorami kontaktu fizycznego są obrońcy a ofiarami – ścigacze. Większość strategii przewiduje, że część obrońców ma funkcję atakującą i toruje drogę swojemu ścigaczowi.
Do fauli należą m.in. kontakt między zawodnikami poniżej kolana lub powyżej ramion, wyprzedzanie przeciwników poza torem[8]. Faule karane są 30-sekundowym pobytem zawodnika na ławce karnej. W tym czasie drużyna nie może uzupełnić graczy i musi grać w trzech, dwóch a nawet (rzadko) z jednym zawodnikiem na torze.
Parametry toru
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7c/Mnrg0301_195840.jpg/250px-Mnrg0301_195840.jpg)
Roller derby rozgrywane jest na płaskim torze o kształcie przybliżonym do owalu[9]:
- długość linii wewnętrznej: 45,3 m (148' 6")
- długość linii zewnętrznej: 72,1 m (236' 6")
Wokół linii zewnętrznej zwyczajowo doliczany jest pas bezpieczeństwa o szerokości do 3 m. Oznacza to, że standardowy tor do roller derby zajmuje powierzchnię: 30 x 20 m = 600 m².
Nawierzchnia winna być gładka i umożliwiać jazdę na wrotkach bez poślizgów.
Choć roller derby jest sportem typowo halowym, mecze i treningi mogą się odbywać również na świeżym powietrzu, jeżeli warunki atmosferyczne na to pozwalają.
Sędziowie
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Sallys_Practice-20120913-333.jpg/250px-Sallys_Practice-20120913-333.jpg)
Zasady federacji WFTDA przewidują, że mecz może się odbyć tylko w obecności od trzech do siedmiu sędziów na wrotkach (ang. skating officials) oraz kilkunastu asystentów sędziowskich (ang. non-skating officials).
Sędziowie towarzyszą zawodnikom wewnątrz i na zewnątrz toru. Istnieją następujące pozycje sędziów na wrotkach[10]:
- Sędzia główny – jest odpowiedzialny za przebieg całego meczu i jest ostatnią instacją we wszystkich decyzjach dotyczących kar. Tylko on (ona) może usunąć zawodnika z gry. Jednocześnie jest sędzią watahy wewnątrz toru.
- Sędzia watahy – jest odpowiedzialny za rozpoznawanie fauli obrońców.
- Sędzia ścigacza – jest odpowiedzialny za rozpoznawanie fauli ścigaczy.
Do funkcji asystentów sędziowskich należą[11]: zliczanie punktów, zliczanie kar, mierzenie czasu gry (meczu, wyścigów, przerw), mierzenie czasu na ławce karnej, spisywanie zawodników z każdego wyścigu, obsługa tablicy wyników. WFTDA nie podaje wymaganej liczby asystentów, ponieważ część funkcji może być wykonywana jednocześnie przez jednego lub wielu asystentów.
Sprzęt
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Valentines_Scrimmage-20130214-0897.jpg/250px-Valentines_Scrimmage-20130214-0897.jpg)
Zawodnicy roller derby jeżdżą na wrotkach sportowych bez obcasa. Zależnie od nawierzchni i techniki jazdy gracza dobierane są kółka o następujących parametrach:
- twardość: 78A - 101A (według skali twardości Shore'a)
- średnica: 59 mm - 65 mm
- szerokość: 30 mm - 44 mm
Poliuretanowe odlewy są osadzane na metalowych, nylonowych lub hybrydowych felgach.
Wewnątrz felg osadzone są łożyska kulkowe o budowie w pełni metalowej lub hybrydowej. Łożyska są dostosowane do osi ośmio- lub siedmiomilimetrowych.
Obowiązkowym sprzętem ochronnym zawodników roller derby są: ochraniacze na kolana, łokcie i nadgarstki, kask i ochraniacz zębów. Kask nie może mieć zabudowanej twarzy.
Dozwolone, choć nieobowiązkowe, są miękkie ochraniacze na uda, żebra i obojczyki. Zawodnicy mogą również nosić sportowe nagolenniki.
Strategie i taktyki
[edytuj | edytuj kod]Roller derby jest dyscypliną sportu, w którym drużyna atakuje i broni się jednocześnie. Ta specyfika determinuje wiele strategii. Zależnie od siły przeciwnika dobierane są mniej lub bardziej ofensywne taktyki.
- Ściana – podstawowa formacja składająca się z minimum dwóch obrońców. Wrotkarze ustawiają się obok siebie, starając się zatrzymać przeciwnika[12]. Drużyna grająca w pełni defensywnie może przeznaczyć wszystkich czterech obrońców do budowy ściany.
- Łapanie ofiary – taktyka ofensywna mająca za zadanie przesunięcie watahy do tyłu i umożliwienie ucieczki własnemu ścigaczowi znajdującemu się na czele[13]. Przebieg: zawodnicy drużyny A wybierają zawodnika z drużyny B („ofiarę”), którego otaczają, zwalniają i nie pozwalają uciec.
- Zabijanie czasu – zamiast jak najszybciej okrążać tor ścigacz drużyny A może zdecydować się na blokowanie ścigacza drużyny B. W czasie tej defensywnej taktyki żadna drużyna nie zdobywa punktów, natomiast drużyna A zabija czas obrońców siedzących na ławce karnej.
Roller derby w kinie i TV
[edytuj | edytuj kod]- 1977, „Kochaj albo rzuć” – w ostatniej części kinowej trylogii „Sami swoi” bohaterzy udają się do USA, gdzie odnajdują bratanicę Pawlaka – Shirley, która w jednej scenie jest ukazana jako zawodniczka roller derby[14]
- 2005, „CSI: Kryminalne zagadki Nowego Jorku” – w odcinku „Jamalot” (sezon 2, odcinek 10) detektywi prowadzą dochodzenia w sprawie zawodniczki roller derby[15]
- 2008, „Świry” – w odcinku „Talk Derby to Me” (sezon 3, odcinek 7) bohaterka próbuje rozwiązać szereg kradzieży związanych z lokalną drużyną roller derby[16]
- 2009, „Dziewczyna z marzeniami” – w reżyserskim debiucie Drew Barrymore główna bohaterka dołącza do drużyny roller derby, gdzie poznaje nowe koleżanki, które odmieniają jej monotonne życie[17]
- 2011, „CSI: Kryminalne zagadki Miami” – w odcinku „Wheels Up” (sezon 9, odcinek 12) detektywi stają przed zagadką zabójstwa zawodniczki roller derby[18]
- 2013, „Kości” – w odcinku „The Doll in the Derby” (sezon 8, odcinek 14) detektywi próbują odnaleźć zabójcę zawodniczki roller derby[19]
Roller derby w Polsce
[edytuj | edytuj kod]Obecnie w Polsce działa 11 drużyn roller derby, 9 żeńskich i 1 męska i 1 koedukacyjna:
- W Poznaniu: Bad to the Bone Roller Derby Poznań, Poznań Roller Rangers, które w 2018 roku połączyły swoje siły jako Bad Rangers Poznań Roller Derby League
- W Warszawie: Warsaw Hellcats Roller Girls, Worst Warsaw Derby Team
- We Wrocławiu: Vratislavia MadChix Roller Squad, Breslau Rebels Roller Derby, Breslau Avengers Roller Derby
- W Szczecinie: Sailor Roller Derby Girls
- W Trójmieście: 3City Piranhas Roller Derby, Chrome Sirens Roller Derby
- W Krakowie: Smokin' Wheels Kraków Roller Derby
- Na Śląsku i w Zagłębiu: Silesia Hexes Roller Derby Team
- Polish Eagles - Team Poland Men`s Derby
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ The Rules of Flat Track Roller Derby, sekcja "2.1 - Track", (ang.) [dostęp 2013-07-04]
- ↑ The Rules of Flat Track Roller Derby, sekcja "8.3 - Scoring", (ang.) [dostęp 2013-07-04]
- ↑ Luker, Kelly (1997-07-23). "Blood on the Tracks". (ang.) Metro Santa Cruz. "'How about marathons? On roller skates? Around a track?' Or some such thing, and the first event of the International Roller Speedway was unveiled Aug. 13, 1935." [dostęp 2013-07-04]
- ↑ Ennely Betancourt: For Lancaster woman, roller derby 'fun and exhilarating'. 2013-05-04. [dostęp 2013-07-04]. Cytat: "A large number of the leagues are amateur, self-organized and all-female. They are formed in a do-it-yourself spirit by relatively new roller derby enthusiasts." (ang.).
- ↑ What are the rules of modern roller derby?. [dostęp 2013-07-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-16)]. Cytat: "Today, more than 95% of modern roller derby games are played using the WFTDA standard rules." (ang.).
- ↑ 4.2.1 - Pre-Jam Positioning. [dostęp 2013-07-04]. Cytat: "Prior to the start of a jam all skaters must be in position with the Blockers in front of the Jammers." (ang.).
- ↑ 4.1 - Pack Definition. [dostęp 2013-07-04]. Cytat: "The pack is defined by the largest group of in bounds Blockers skating or standing in proximity and containing members from both teams." (ang.).
- ↑ 6 - Penalties. [dostęp 2013-07-04]. Cytat: "When a skater commits an illegal act, that skater must receive and serve the appropriate penalty. The initiator of a block is always responsible for the legality of contact." (ang.).
- ↑ WFTDA Track Design and Specifications. [dostęp 2013-07-10]. (ang.).
- ↑ WFTDA officiating standardized practices. [dostęp 2013-07-05]. (ang.).
- ↑ 9.1.5 - Non-Skating Officials. [dostęp 2013-07-05]. (ang.).
- ↑ Carlesa Williams: The Strategy Behind Roller Derby. [dostęp 2013-07-09]. Cytat: "The wall is built from two blockers who take up as much space on the track as possible so that it is hard for the opposing team to maneuver." (ang.).
- ↑ Carlesa Williams: The Strategy Behind Roller Derby. [dostęp 2013-07-09]. Cytat: "One team surrounds the slowest blocker of the other team, and then slows down the pace a lot, so that the group becomes the pack" (ang.).
- ↑ W Roller Derby trenerzy też grają. 2008-01-07. [dostęp 2013-07-10]. Cytat: "Roller Derby uprawiała Shirley - czarnoskóra bratanica Kazimierza Pawlaka z 'Kochaj albo rzuć?'"
- ↑ CSI: NY Season 2 Episode 10 Jamalot. [dostęp 2013-07-10]. Cytat: "Mac and Stella work on the case of a female roller derby player." (ang.).
- ↑ Psych Season 3 Episode 7 Talk Derby to Me. [dostęp 2013-07-10]. Cytat: "Juliet goes undercover as a skater to solve a number of robberies that are linked to a roller derby team." (ang.).
- ↑ Dziewczyna z marzeniami (2009). [dostęp 2013-07-10].
- ↑ CSI: Miami: Season 9, Episode 12 Wheels Up. [dostęp 2013-07-10]. Cytat: "The team tries to figure out who killed a roller derby star in the locker room during a match." (ang.).
- ↑ Bones Season 8 Episode 14 The Doll in the Derby. [dostęp 2013-07-10]. Cytat: "The dismembered body of a roller derby skater means Angela goes undercover at the rink to find more clues to the woman's murder." (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- WFTDA: The Rules of Flat Track Roller Derby. 2013-06-15. [dostęp 2013-07-05]. (ang.).