Sęk
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Trunk_picea_abies_with_knots_beentree.jpg/220px-Trunk_picea_abies_with_knots_beentree.jpg)
Sęki – grupa wad drewna określająca wrośnięte w drewno pnia części gałęzi o węższych przyrostach rocznych i barwie zazwyczaj ciemniejszej niż otaczające drewno.
Opis
[edytuj | edytuj kod]Sęki powstają w ciągu całego życia drzewa, gałęzie są niezbędne do podtrzymywania aparatu asymilacyjnego drzew wskutek czego drewno bezsęczne praktycznie nie istnieje. Najgłębiej położone i najmniejsze sęki są umiejscowione w części odziomkowej pnia.
Zależnie od gatunku drzewa, uschnięte gałęzie (w wyniku tzw. procesu oczyszczania się) odpadają w całości albo kawałkami. U buka gałęzie odpadają najczęściej w całości przy samej powierzchni pnia w kilka lat po uschnięciu. U świerka proces ten trwa znacznie dłużej. Po odpadnięciu gałęzi, w miarę przechodzenia od odziomka ku wierzchołkowi sęki stają się coraz większe i dochodzą coraz bardziej do obwodu. U podstawy sęków wytwarza się warstwa ochronna, która zabezpiecza ich drewno przed pasożytniczymi grzybami do czasu zarośnięcia przez słoje roczne pnia.
Drzewa pozbywają się suchych gałęzi w różny sposób. Ze sposobem obłamywania związany jest sposób zarastania pozostałych przy pniu części gałęzi i łączenia się z otaczającą tkanką drewna pnia. W okresie życia gałęzi drewno sęków jest zawsze zrośnięte w jedną całość z drewnem pnia. Takie sęki nazywa się zrośniętymi.
Wraz z zamarciem gałęzi przerwana zostaje łączność tkanki sęka z drewnem pnia. Nowo powstałe słoje roczne pnia otaczają stopniowo coraz większą część pozostałej suchej gałęzi, nie mając z nią bezpośredniego połączenia. W ten sposób powstają sęki niezrośnięte.
Pozostający po opadnięciu gałęzi czy podkrzesywaniu fragment gałęzi określany jest jako tylec.
Podział sęków
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/60/Lifeless_Face_009.jpg/220px-Lifeless_Face_009.jpg)
Według normy (PN-79/D-01011) dzieli sęki na
[edytuj | edytuj kod]1. Sęki otwarte:
a) w zależności od stopnia zrośnięcia z otaczającym drewnem:
- zrośnięte,
- częściowo zrośnięte,
- sęki niezrośnięte,
b) w zależności od stanu zdrowotnego:
- zdrowe,
- nadpsute,
- zepsute
c) w zależności od stopnia zgrupowania:
- pojedyncze,
- skupienie sęków.
2. Sęki zarośnięte:
Po odpadnięciu gałęzi pozostałe tylce zostają z czasem zarośnięte przez słoje roczne, a na powierzchni pnia formują się w tych miejscach w zależności od gatunku wypukłości zwane sękami zarośniętymi.
Systematyczny podział wad drewna zaproponowany przez Krzysik [1974] dzieli sęki na[1]
[edytuj | edytuj kod]Grupa | Rodzaj | Odmiana | |
---|---|---|---|
Wada | podział ze względu na | ||
Wady budowy drewna | Sęki | 1. Kształt przekroju |
|
2. Wymiar średnicy |
| ||
3. Zrośnięcie z otaczającym drewnem |
| ||
4. Stan |
| ||
5. Położenie w tarcicy |
| ||
6. Sęki zarośnięte |
|
Wpływ sęków na drewno
[edytuj | edytuj kod]Sęki wywierają ujemny wpływ na mechaniczne właściwości drewna, zmniejszają zwłaszcza wytrzymałość na rozciąganie wzdłuż włókien i wytrzymałość na zginanie statyczne. Sęki zdrowe wpływają dodatnio na wytrzymałość drewna na rozłupywanie. Ujemny wpływ sęków otwartych na mechaniczne właściwości drewna występuje w znacznie silniejszym stopniu w tarcicy niż w sortymentach okrągłych.
Odpowiednie normy sortymentów drzewnych określają dopuszczalną liczbę sęków, minimalną odległość między nimi, wymiary, zdrowotność itp.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ F. Krzysik , Nauka o drewnie, PWN, 1974, s. 143-144 .