Wawrzyn
![]() Wawrzyn szlachetny | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj |
wawrzyn |
Nazwa systematyczna | |
Laurus L. Sp. Pl. 2, 1753[3] | |
Typ nomenklatoryczny | |
L. nobilis Linnaeus[3] |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Laurus_azorica.jpg/250px-Laurus_azorica.jpg)
Wawrzyn (Laurus L.), nazywany także laurem, drzewem laurowym – rodzaj drzew i krzewów z rodziny wawrzynowatych (Lauraceae). Obejmuje dwa gatunki, spośród których jeden (wawrzyn szlachetny) rośnie w basenie Morza Śródziemnego, a drugi (wawrzyn azorski) spotykany jest na wyspach Makaronezji. Wawrzyn szlachetny rośnie w zaroślach, zwykle w pobliżu wybrzeży, w wąwozach, nad strumieniami i przy źródłach[4]. Wawrzyn azorski jest charakterystyczny dla lasów wawrzynolistnych[5]. Oba gatunki charakterystyczne są z powodu skórzastych i bardzo aromatycznych liści[4].
Wawrzyn szlachetny jest uprawiany w całym basenie Morza Śródziemnego, a w formie wąskolistnej (f. angustifolia) także jako roślina pojemnikowa w pomieszczeniach w chłodniejszym klimacie. Liście tego gatunku stanowią popularną przyprawę. Olejek laurowy wykorzystywany jest w perfumerii. W Starożytnej Grecji wawrzyn poświęcony był bogu Apollinowi[4] i z jego liści tworzono wieniec laurowy będący symbolem zwycięstwa i nagrodą za nie[5].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Krzewy lub niewielkie drzewa osiągające do 15 m wysokości. Łatwo rozkrzewiają się u podstawy pnia, tworząc pędy odroślowe w następstwie pożaru lub uszkodzeń mrozowych[4].
- Liście
- Skrętoległe, aromatyczne, wiecznie zielone, skórzaste, pierzasto unerwione. Osiągają do 10 cm długości i u wawrzynu szlachetnego mają kształt podługowato-lancetowaty, a u wawrzynu azorskiego są szeroko lancetowate do kolistych. Od spodu owłosione[4].
- Kwiaty
- Drobne, obu- lub jednopłciowe. W formie pąka powstają jesienią, ale otwierają się dopiero na wiosnę. Okwiat z 4 listków, ma barwę kremowożółtą. Pręcików jest 12[4].
- Owoce
- Kulisto-jajowate, podobne do jagód, o długości do 1,5 cm, połyskująco czarne[4].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]- Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[2]
Jeden z około 50 rodzajów zaliczanych do rodziny wawrzynowatych (Lauraceae), wchodzącej w skład rzędu wawrzynowców (Laurales) stanowiącego klad w obrębie grupy magnoliowych w obrębie wczesnych dwuliściennych.
- Pozycja według systemu Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Magnoliopsida Brongn., podklasa Magnoliidae Novák ex Takht., nadrząd Lauranae Takht., rząd wawrzynowce (Laurales Perleb), rodzina wawrzynowate (Lauraceae Juss.), podrodzina Lauroideae Burnett, plemię Magnolieae Le Maout & Decne., rodzaj wawrzyn (Laurus L.)[6].
- Wykaz gatunków[7]
- Laurus azorica (Seub.) Franco – wawrzyn azorski
- Laurus nobilis L. – wawrzyn szlachetny
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]- Wysuszone liście laurowe (w niektórych rejonach Polski zwany również liśćmi bobkowymi) stosowane są jako przyprawa do zup, marynat, bigosu itp.
- Czasem wawrzyn uprawiany także jako roślina ozdobna lub żywopłot.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2016-08-06] (ang.).
- ↑ a b Laurus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2014-02-20].
- ↑ a b c d e f g Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. I. Trees and shrubs. London: Macmillan, 1988, s. 66. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b David J. Mabberley , Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 508, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ Crescent Bloom: Laurus. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-05-30]. (ang.).
- ↑ Laurus. [w:] The Plant List (2013). Version 1.1. [on-line]. [dostęp 2014-02-20].
- BioLib: 61607
- EoL: 61708
- Flora of China: 117749
- Flora of North America: 117749
- GBIF: 2988444
- identyfikator iNaturalist: 54760
- IPNI: 328263-2
- ITIS: 18177
- NCBI: 85222
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:328263-2
- Tela Botanica: 86676
- identyfikator Tropicos: 40002655
- USDA PLANTS: LAURU
- identyfikator taksonu Fossilworks: 56017
- CoL: 5BHG