جمال خاشقجی
جمال خاشقجی | |
---|---|
(عربی وچ: جمال خاشقجي) | |
![]() |
|
جم | 13 اکتوبر 1958 |
وفات | 2 اکتوبر 2018 (60 سال)[۱] |
تاريخ غائب | ۲ اکتوبر ۲۰۱۸ |
طرز وفات | مردم کشی [۳] |
رہائش | امریکا (جون ۲۰۱۷–) |
شہریت | ![]() |
بالاں دا رنگ | خاکستری بال |
عارضہ | دمہ |
تعداد اولاد | 4 |
عملی زندگی | |
مادر علمی | انڈیانا اسٹیٹ یونیورسٹی انڈیانا یونیورسٹی وکٹوریہ کالج |
پیشہ | صحافی [۸]، سیاسی مصنف |
پیشہ ورانہ زبان | عربی [۹]، انگریزی [۹] |
ملازمت | دی واشنگٹن پوسٹ ، الوطن |
اعزازات | |
ٹائم سال کی شخصیت (دسمبر ۲۰۱۸) |
|
ویب سائٹ | |
ویب سائٹ | باضابطہ ویب سائٹ |
![]() | IMDB اُتے صفحات |
ترمیم ![]() |
جمال خاشقچی یا جمال خشوگی سعودی عرب دے اک معروف صحافی، تجزیہ نگار تے ایڈیٹر سن ۔
جمال ستمبر 2017ء وچ سعودی عرب توں فرار ہوئے گئے سن ۔ انہاں دا کہنا سی کہ سعودی عرب دی حکومت نے انہاں دے ٹویٹر اکاؤنٹ اُتے پابندی لگیا دتی اے تے بعد وچ انہاں نے اخبار وچ حکومت دے خلاف تنقیدی مقالات لکھے۔ اوہ سعودی عرب دے ولی عہد محمد بن سلمان تے بادشاہ سلمان بن عبد العزیز دے کٹر نقاد سن ۔ انہاں نے یمن وچ سعودی عرب دی مداخلت دی شدید مخالفت کيتی سی۔
جمال 2 اکتوبر 2018ء توں غائب نيں تے آخری مرتبہ انہاں نوں استبول وچ واقع سعودی قونصل خانے وچ داخل ہُندے دیکھیا گیا سی۔[۱۰] ترک پولیس دا الزام اے کہ قونصل خانے وچ انہاں نوں قتل کر کے جسمانی اعضا دے چھوٹے چھوٹے ٹکڑے کر دتے گئے نيں۔[۱۱][۱۲] سعودی حکومت دا دعوی اے کہ اوہ قونصل خانے توں زندہ باہر نکلے سن [۱۳] لیکن ترک پولیس دا کہنا اے کہ ایسا کوئی سی سی ٹی وی ریکارڈ سامنے نئيں آیا۔[۱۴] 19 اکتوبر 2018ء نوں سعودی حکومت نے اقرار کردے ہوئے کہیا کہ جمال خاشقجی دی موت ہوئے چکی اے۔ سعودی حکومت دا دعویٰ اے کہ موت استنبول وچ سعودی قونصل خانے وچ لڑائی دے بعد ہوئی۔[۱۵]
مڈھلا جیون تے تعلیم
[سودھو]جمال 13 اکتوبر 1958ء نوں مدینہ وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے دادا محمد خاشقجی جو ترک الاصل سن، نے اک سعودی خاتون نال شادی کيتی سی تے سعودی عرب دے بانی عبد العزیز بن عبد الرحمن آل سعود دے ذاتی طبیب سن ۔[۱۶] جمال مرحوم سعودی عربی اسلحے دے تاجر عدنان خاشقجی دے بھتیجے سن ۔[۱۷] جمال دے کزن دودی الفاید سن، جو مملکت متحدہ دی شہزادی ڈیانا دے ساتھی سی تے دونے پیرس وچ اک کار حادثے وچ مرے سن ۔[۱۸] انہاں نے ابتدائی تے ثانوی تعلیم سعودی عرب توں تے 1982ء وچ امریکا دی انڈیانا یونیورسٹی توں بزنس ایڈمنسٹریشن دی تعلیم حاصل کيتی سی۔[۱۹][۲۰]
صحافت
[سودھو]تعلیم دے بعد اوہ سعودی عرب پرت گئے تے اک صحافی دے طور اُتے سنہ 1980ء دی دہائی وچ اپنے کریئر دا آغاز کيتا۔ انہاں نے اک مقامی اخبار وچ سوویت روس دے افغانستان اُتے حملے دی رپورٹنگ توں اپنی صحافت شروع کیتی۔ اس دوران انہاں نے القاعدہ دے رہنما اسامہ بن لادن اُتے نیڑے توں نظر رکھی تے 1980ء تے 90ء دی دہائیاں وچ کئی بار انہاں توں انٹرویو کيتا۔انہاں نے خطۂ عرب وچ رونما ہونے والے دوسرے کئی اہم واقعات دی رپورٹنگ وی دی جنہاں وچ کویت دے معاملے اُتے ہونے والی خلیجی جنگ وی شامل سی۔ 1990ء دی دہائی وچ اوہ پوری طرح سعودی عرب منتقل ہوئے گئے تے 1999ء وچ اوہ انگریزی زبان دے اخبار 'عرب نیوز' دے نائب مدیر بن گئے۔ 2003ء وچ اوہ 'الوطن' اخبار دے مدیر بنے لیکن عہد سنبھالنے دے دو ماہ دے اندر ہی انھاں اک کہانی شائع کرنے دی وجہ توں اوتھے توں کڈ دتا گیا۔ اس وچ سعودی عرب دی مذہبی اسٹیبلشمنٹ نوں نشانہ بنایا گیا سی۔برطرفی دے بعد پہلے لندن تے فیر واشنگٹن منتقل ہوئے گئے جتھے اوہ سعودی عرب دے سابق انٹیلیجنس چیف شہزادہ ترکی دے میڈیا مشیر بن گئے۔ 2007ء وچ فیر الوطن وچ واپس آئے لیکن تن سال بعد ہور تنازعات دے بعد انہاں نے اخبار نوں چھڈ دتا۔2011ء وچ پیدا ہونے والی عرب سپرنگ تحریک وچ انہاں نے اسلام پسنداں دی حمایت دی جنہاں نے کئی ملکاں وچ اقتدار حاصل کيتا۔2012ء وچ انہاں نوں سعودی عرب دی پشت پناہی وچ چلنے والے العرب نیوز چینل دی سربراہی دے لئی منتخب کيتا گیا۔ اس چینل نوں قطری نیوز چینل الجزیرہ دا حریف کہیا جاندا اے ۔لیکن بحرین وچ قائم کيتا جانے والا نیوز چینل 2015ء وچ اپنے آغاز دے 24 گھنٹےآں دے اندر ہی بحرین وچ حزب اختلاف دے اک معروف رہنما نوں مدعو کرنے دے سبب بند کر دتا گیا۔سعودی امور اُتے ماہرانہ رائے رکھنے دی حیثیت توں جمال خاشقجی بین الاقوامی سطح اُتے مختلف نیوز چینلز نوں مستقل طور اُتے اپنی خدمات فراہم کردے رہے۔ 2017ء دے موسم گرما وچ اوہ سعودی عرب چھڈ کے امریکا منتقل ہوئے گئے سن ۔ انہاں نے واشنگٹن پوسٹ اخبار دے اپنے پہلے کالم وچ لکھیا کہ کئی دوسرے لوکاں دے نال انھاں نے خود ساختہ جلاوطنی اختیار کيتی اے کیونجے انہاں نوں گرفتار کیتے جانے دا خوف اے۔ انہاں نے کہیا کہ درجناں افراد ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان دے دور وچ بظاہر مخالفین اُتے کریک ڈاؤن دے نتیجے وچ حراست وچ لئی گئے نيں۔ محمد بن سلمان ملک وچ اقتصادی تے سماجی اصلاح دے حوصلہ مندانہ پروگرام دی سربراہی کر رہے نيں۔ انہاں نے سعودی حکومت اُتے ایہ الزام وی لگایا کہ اس نے عربی اخبار 'الحیات' وچ انہاں دا کالم بند کروا دتا تے انہاں نوں اپنے 18 لکھ ٹوئٹر فالوورز دے لئی ٹویٹ کرنے توں اس وقت روک دتا گیا جدوں انہاں نے 2016ء دے اواخر وچ اپنے ملک نوں منتخب امریکی صدرڈونلڈ ٹرمپ نوں 'والہانہ طور اُتے گلے لگانے' دے جذبے دے خلاف خبردار کيتا سی۔
انہاں نے لکھیا:
- ميں نے اپنا گھر، اپنی فیملی، اپنا کم سب چھڈیا تے وچ اپنی آواز بلند کر رہیا ہون۔ اس دے برخلاف کم کرنا انہاں لوکاں دے نال غداری ہوئے گی جو جیلاں وچ پئے ہوئے نيں۔ :ماں بول سکدا ہاں جدوں کہ بوہت سارے لوک بول وی نئيں سکدے۔ وچ آپ نوں دسنیا چاہندا ہاں کہ سعودی عرب ہمیشہ ایسا نئيں سی۔ اسيں سعودی اس توں بہتر دے حقدار نيں۔
اپنیاں تحریراں وچ انہاں نے سعودی حکومت اُتے کریک ڈاؤن وچ اصل انتہا پسنداں نوں نظر انداز کرنے دا الزام لگایا تے ولی عہد شہزادہ دا روسی صدر ولادیمیر پیوٹن توں موازنہ کيتا۔
گمشدگی
[سودھو]جمال خاشقجی 2اکتوبر 2018ء بروز منگل اس وقت لاپتہ ہوئے جدوں اوہ طلاق دے سرکاری دستاویز لینے دے لئی استنبول وچ سعودی قونصل خانے گئے تاکہ اوہ اک ترکی خاتون نال شادی کر سکن جنہاں توں انہاں دی منگنی ہوئی سی۔ان دی منگیتر خدیجہ چنگیز نے کہیا کہ ميں نے سعودی قونصل خانے دے باہر گھنٹےآں انہاں دی واپسی دا انتظار کيتا لیکن اوہ نئيں لوٹے۔ اس نے دسیا کہ اس عمارت وچ داخل ہونے توں پہلے انہاں دے موبائل فون نوں رکھوا لیا گیا تے انہاں نے اس توں پہلے اپنی منگیتر نوں دسیا سی کہ جے اوہ نہ لوٹاں تاں اوہ ترکی دے صدر رجب طیب اردوغان دے اک مشیر نال رابطہ کرن۔ انہاں دا آخری کالم 11 ستمبر 2018ء نوں شائع ہويا سی تے 5 اکتوبر 2018ء بروز جمعہ نوں جمال خاشقجی دا کالم چھاپنے والے اخبار واشنگٹن پوسٹ نے انہاں دی گمشدگی نوں اجاگر کرنے دے لئی انہاں دے کالم دی جگہ ’دی مسنگ وائس‘ یعنی ’گمشدہ آواز‘ دی شہ سرخی دے نال خالی چھڈ دتی سی۔ ترکی دے حکام دا کہنا اے کہ انہاں دے خیال وچ انہاں نوں قونصل خانے دے احاطے وچ ہی قتل کر دتا گیا اے تے انھاں نے اوتھے داخلے دی اجازت طلب کيتی اے جدوں کہ سعودی حکومت دا کہنا اے کہ ایہ الزامات بے بنیاد نيں۔ ترکی حکومت نے انہاں دے جسم دے ٹکڑے سعودی عرب دے قونصل خانے دے باہر نال ملن دی تصدیق دی سی۔ جمال خاشقجی نے اپنے آخری کالم وچ یمن وچ سعودی عرب دی شمولیت نوں تنقید دا نشانہ بنایا سی۔
قتل دی تصدیق
[سودھو]19 اکتوبر 2018ء نوں سعودی عرب دے سرکاری ذرائع ابلاغ نے 17 دن دے بعد جمال دے حادّاتی طور اُتے قتل ہونے دی تصدیق کر دتی۔سعودی عرب دے پبلک پراسیکیوٹر دے جانب توں اک بیان وچ کہیا کہ قونصل خانے وچ جمال خاشقجی تے انہاں دے لوکاں دے درمیان جھگڑا شروع ہوئے گیا جنہاں توں اوہ ملے سن جس دا اختتام انہاں دی موت اُتے ہويا۔ اس بیان دے مطابق تحقیقات تاحال جاری نيں تے 18 سعودی باشداں نوں گرفتار کيتا گیا اے۔ رپوٹس وچ دو سینیئر اہکاراں نوں برطرف کرنے دے بارے وچ وی دسیا گیا۔سعودی رائل کورٹ دے اہم رکن تے ولی عہد محمد بن سلمان دے مشیر سعود القحطانی نوں برطرف کيتا گیا اے ۔سعودیہ سرکاری ذرائع ابلاغ دے مطابق جنرل انٹیلی جنس دے نائب صدر احمد العسیری نوں انہاں دے عہدے توں برطرف کر دتا گیا اے ۔میجر جنرل احمد العسیری نے یمن دی جنگ وچ سعودی عرب دے ترجمان دے طور اُتے فرائض سر انجام دتے سن ۔ جمال خاشقجی دے قتل نوں مغربی میڈیا وچ بہت زیادہ کوریج ملی جدوں کہ بلغاریہ دی جرنلسٹ Viktoria Marinova دے ریپ تے بہیمانہ قتل نوں بالکل نظرانداز کر دتا گیا۔[۲۱] امریکا دی نظر وچ اک جمال خاشقجی دس لکھ یمنی لوکاں دی زندگی توں ودھ کے اے۔[۲۲]
سعودی عرب دے ولی عہد شہزادہ محمد بن سلمان نے اعتراف کيتا کہ جمال خاشقجی بے تکی سیاسی قتل دی کوشش دے دوران مارے گئے۔ چنانچہ آپ دے لفظاں ایويں سن :
” | اساں خاشقجی نوں ترکی وچ ساڈے قونصل خانے وچ آنے دا جھانسا دتا جو اک سِدھے سادے تے عام طور نال کيتی جانے والی صفائے دی کارروائی سی، مگر گلاں اذیتاں دتے جانے دے دوران اتفاق توں بہت ودھ گئياں۔ | “ |
شہزادے نے دسیا کہ عام حالات وچ انہاں صحافیاں نوں جو سعودی فرماں رواواں دے منفی پہلوآں نوں باہر لاندے نيں، کافی مہارت توں تے کسی بین الاقوامی شور تے غل دے بغیر صاف کر دتا جاندا اے۔ انہاں نے متوفی دے غمزدہ خاندان نوں ایہ پیام دتا:
” | ہم خاشقجی خاندان توں جمال دے بوٹی بوٹی کیتے جانے دے موضوع نوں غلط طریقے توں سنبھالنے دے لئی معذرت خواہ نيں۔ ایہ تاں بہت جلد کارروائی شروع ہوئے کے موت تے جسم دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے چاہیے سی، نہ کہ لمبے کھینچے جانے والی خاں ریزی جو ایہ بن گئی سی۔ اسيں اس بار سلیقے توں کم نئيں کر سکے۔ | “ |
سعودی ولی عہد نے صحافیاں نوں ایہ تیقن دلایا کہ سعودی قائدین قتل دے نويں رہنمایانہ خطوط نافذ کرنے دا ارادہ رکھدے نيں توں کہ مستقبل دے سیاسی قتلاں نوں معیاری بنایا جا سکے تے بے تکے حملےآں دے واقعات نوں روکیا جا سکے۔[۲۳]
جسم دے ٹکڑےآں دی دستیابی
[سودھو]اسکائی نیوز دی خبر دے مطابق جمال خاشقجی دے مہلوک جسم نوں ٹکڑےآں ٹکڑےآں دی حالت وچ سعودی عرب دے قونصل عمومی دے گھر توں پایا گیا اے۔ جدوں کہ ترکی دے اک سیاست دان نے خبر دتی کہ صحافی دے جسم دے کچھ حصے اک کنويں وچ ملے جو قونصل عمومی دے گھر اُتے واقع اے۔ [۲۴]
حوالے
[سودھو]- ↑ Jamal Khashoggi: Turkey says journalist was murdered in Saudi consulate — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۴ نومبر ۲۰۱۸ — ناشر: BBC News — شائع شدہ از: ۷ اکتوبر ۲۰۱۸
- ↑ این کے سی آر اے یو تی آئی ڈی: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jo20201062802 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۱ اپریل ۲۰۲۳
- ↑ https://ajel.sa/LSQybd/ — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۳ دسمبر ۲۰۱۹
- ↑ Saudi Arabia acknowledges Jamal Khashoggi died in consulate, says 18 detained — شائع شدہ از: NBCNews.com — شائع شدہ از: ۱۹ اکتوبر ۲۰۱۸
- ↑ Arab Executives Predict Regime Change in Egypt — شائع شدہ از: The New York Times — شائع شدہ از: ۲۹ جنوری ۲۰۱۱
- ↑ Israel and Others in Mideast View Overtures of U.S. and Iran With Suspicion — شائع شدہ از: The New York Times — شائع شدہ از: ۲۸ ستمبر ۲۰۱۳
- ↑ Saudi King Is Heading to U.S. for Medical Care — شائع شدہ از: The New York Times — شائع شدہ از: ۲۱ نومبر ۲۰۱۰
- ↑ Muck Rack journalist ID: https://muckrack.com/jamal-khashoggi-1 — اخذ شدہ بتاریخ: ۳ اپریل ۲۰۲۲
- ↑ ۹.۰ ۹.۱ این کے سی آر اے یو تی آئی ڈی: https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&local_base=aut&ccl_term=ica=jo20201062802 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱ مارچ ۲۰۲۲
- ↑ "Turkey to search Saudi Consulate for missing journalist". واشنگٹن پوسٹ. 9 اکتوبر 2018. https://web.archive.org/web/20190110102956/https://www.washingtonpost.com/world/europe/post-publishes-possibly-last-image-of-missing-saudi-reporter/2018/10/09/e2e8acae-cb82-11e8-ad0a-0e01efba3cc1_story.html?utm_term=.285330495dfc%20. Retrieved on 13 اکتوبر 2018.
- ↑ Nicholas, Cecil (10 اکتوبر 2018). "Jamal Khashoggi: Saudi journalist 'cut up with bone saw in Pulp Fiction murder at consulate in Istanbul'". لندن ایوننگ اسٹینڈرڈ. https://web.archive.org/web/20181225081440/https://www.standard.co.uk/news/world/jamal-khashoggi-saudi-journalist-cut-up-with-bone-saw-in-pulp-fiction-murder-inside-consulate-in-a3958256.html%20. Retrieved on 14 اکتوبر 2018.
- ↑ "Sen. Corker: Everything points to Saudis being responsible for missing journalist". ایم ایس این بی سی. 12 اکتوبر 2018. https://web.archive.org/web/20181225081431/https://www.msnbc.com/andrea-mitchell-reports/watch/sen-corker-everything-points-to-saudis-being-responsible-for-washington-post-contributor-s-disappearance-1341977667970%20.
- ↑ ""Where Is Jamal?": Fiancee Of Missing Saudi Journalist Demands To Know". The Washington Post. این ڈی ٹی وی. 9 اکتوبر 2018. https://web.archive.org/web/20181225081437/https://www.ndtv.com/world-news/where-is-jamal-fiancee-of-missing-saudi-journalist-demands-to-know-1928951. Retrieved on 13 اکتوبر 2018.
- ↑ کوسکن, اورفن. "Exclusive: Turkish police believe Saudi journalist Khashoggi was killed in consulate – sources" (in امریکی انگریزی). روئٹرز. https://web.archive.org/web/20181225081434/https://www.reuters.com/article/us-saudi-politics-dissident/exclusive-turkish-police-believe-saudi-journalist-khashoggi-was-killed-in-consulate-sources-idUSKCN1MG0HU?il=0&utm_source=reddit.com.
- ↑ ہبررڈ, بین. "Jamal Khashoggi Is Dead, Saudi Arabia Says". نیو یارک ٹائمز: pp. انگریزی. https://web.archive.org/web/20181225081442/https://www.nytimes.com/2018/10/19/world/middleeast/jamal-khashoggi-dead-saudi-arabia.html?emc=edit_na_20181019&nl=breaking-news&nlid=65531903ing-news&ref=cta%20. Retrieved on 19 اکتوبر 2018.
- ↑ "Who Is Jamal Khashoggi? A Saudi Insider Who Became an Exiled Critic". بلومبرگ. 10 اکتوبر 2018. https://web.archive.org/web/20181225081454/https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=288aa740-081d-11e9-a817-b90444444f3f&url=L25ld3MvYXJ0aWNsZXMvMjAxOC0xMC0xMC9qYW1hbC1raGFzaG9nZ2ktcy1zaGlmdC1mcm9tLWluc2lkZXItdG8tZXhpbGVkLWNyaXRpYy1xdWlja3Rha2UlMjA=.
- ↑ Smith, Gina. "Donald Trump Once Bought A $200M Yacht from Jamal Khashoggi’s Famed Arms Dealer Uncle [exclusive]" (in امریکی انگریزی). U.S.. https://web.archive.org/web/20181225081438/http://anewdomain.net/jamal-khashoggi-adman-khashoggi-trump-princess-arms-dealer/.
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Bulgarian journalist Viktoria Marinova raped and murdered
- ↑ In The World Of American Politics, One Khashoggi Is Worth One Million Yemeni Lives
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3438: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- مضامین جنہاں وچ انگریزی بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ عربی بولی دا متن شامل اے
- 1958 دے جم
- 13 اکتوبر دے جم
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- 2018 دیاں موتاں
- 2 اکتوبر دیاں موتاں
- صفحات مع خاصیت P746
- صفحات مع خاصیت P1884
- صفحات مع خاصیت P1050
- صفحات مع خاصیت P856
- 2018ء وچ ایشیا وچ قتل
- ترکی وچ مقتول افراد
- خاشقجی خاندان
- سعودی اخبار مدیران
- سعودی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں
- سعودی سیاسی مقتولین
- سعودی صحافی
- سعودی مسلم شخصیتاں
- لاپتہ افراد
- مدنی شخصیتاں
- سیاسی مقتول صحافی
- ترکی وچ لاپتہ افراد دے کیس
- ترکی وچ مارے جانے والے صحافی
- سفارتی واقعات