Զապել Եսայան
- Վիքիպեդիայում կան հոդվածներ Եսայան ազգանունով այլ մարդկանց մասին։
Զապել Եսայան | |
---|---|
![]() | |
Ծննդյան անուն | արմտ. հայ.՝ Զապել Հովհաննիսեան |
Ծնվել է | փետրվարի 4, 1878[1][2] |
Ծննդավայր | Սկյուտար, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն[1] |
Վախճանվել է | 1943[3][4][5][…] |
Վախճանի վայր | Անդրկովկաս, ԽՍՀՄ |
Մասնագիտություն | գրող, թարգմանչուհի, հրապարակախոս, վիպասան, գրականագետ, բանաստեղծուհի և համալսարանի դասախոս |
Ազգություն | հայ |
Քաղաքացիություն | ![]() ![]() |
Կրթություն | Փարիզի համալսարան[1] |
Աշխատավայր | Ցոլք, Հօկ, Ազդակ, Մեր ուղին և Անահիտ |
Ամուսին | Տիգրան Եսայան |
![]() | |
Զապել Եսայան Վիքիքաղվածքում | |
Զապել Եսայան Վիքիդարանում | |
![]() |
Զապել Մկրտչի Եսայան (Հովհաննիսյան) (փետրվարի 4, 1878[1][2], Սկյուտար, Կոստանդնուպոլիս, Օսմանյան կայսրություն[1] - 1943[3][4][5][…], Անդրկովկաս, ԽՍՀՄ), հայ նշանավոր գրող, արձակագիր, թարգմանիչ, հրապարակախոս, գրականագետ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/%D4%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D5%BD%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6.jpg/220px-%D4%B6%D5%A1%D5%BA%D5%A5%D5%AC_%D4%B5%D5%BD%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%B6.jpg)
Զապել Եսայանը ծնվել է 1878 թվականի փետրվարի 4-ին Կ․ Պոլսի Սկյուտար թաղամասում[6][7][8][9][10]։ Նախ ուսանել է մասնավոր դպրոցում, ապա սովորել ու ավարտել է Սկյուտարի Սուրբ Խաչ վարժարանը։ 1892 թվականին մեկ տարի աշակերտել է Արշակ Չոպանյանին։ 1895 թվականի դեկտեմբերին մեկնել է Փարիզ, որտեղ մասնակցել է Լուսինյանի բառարանի կազմմանը իբրև խմբագիր-սրբագրիչ, ունկնդրել Սորբոնի համալսարանի և Կոլեջ դը Ֆրանսի դասընթացները (գրականության ու փիլիսոփայության ճյուղերը)։
1900 թվականին Զապելն ամուսնացել է նկարիչ Տիգրան Եսայանի (1874—1921) հետ։ Փարիզում աշխատակցել է հայկական և ֆրանսիական պարբերականների, հայերեն ու ֆրանսերեն լեզուներով գրել է բազմաթիվ հոդվածներ, արձակ քերթվածներ, պատմվածքներ, վիպակներ, կատարել թարգմանություններ։ Ֆրանսիական ու արևմտաեվրոպական, ռուս մշակույթի և գրականության, անտիկ աշխարհի արվեստի քաջ գիտակ, գրական հասարակայնության կողմից ճանաչված ու սիրված Զապել Եսայանը 1902 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս և շարունակել ստեղծագործական, գրական-հասարակական բեղմնավոր գործունեությունը։
1905 թվականին՝ սուլթան Աբդուլ Համիդի դեմ կատարված մահափորձից հետո, սկսվում է սոցիալական, ազգային-քաղաքական ճնշման, հալածանքների շրջան, և նա ստիպված մեկնում է Փարիզ ու այնտեղ ապրում մինչև 1908 թվականը՝ օսմանյան սահմանադրության հռչակումը։ 1905—1907 թվականներին Զ. Եսայանը հրատարակում է «Սկյուտարի վերջալույսներ», «Կեղծ հանճարները», «Հլուները և ըմբոստները» ու «Շնորհքով մարդիկ» վիպակները։
Հայոց ցեղասպանություն․ մինչև 1915 թվականը
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1909 թվականի ապրիլին երիտթուրքերն Ադանայում կազմակերպում են հայերի կոտորած, որին զոհ է գնում շուրջ 30.000 մարդ։ Հայ մտավորականներից, գրողներից ու գործիչներից կազմվում են պատվիրակություններ, որոնք մեկնում են աղետի վայրերը։ Նրանց թվում էր նաև Զապել Եսայանը, ով շուրջ երեք ամիս լինում է Ադանա, Մերսին, Սիս, Օսմանիե և այլ բնակավայրերում, լսում կոտորածների ականատես մարդկանց, գրում հոդվածներ, գեղարվեստական մի շարք գործեր։ Կիլիկիայի հայության մեծ ողբերգությունը, մասնավորապես, նկարագրել է «Ավերակներուն մեջ» գրքում, «Անեծքը» վիպակում, «Նոր հարսը» և «Սաֆիե» պատմվածքներում, որոնք բոլորն էլ հրատարակել է 1911 թվականին։
Զապել Եսայանը 1910 թվականին մեկնել է Փարիզ։ Հոր ծանր հիվանդության պատճառով 1911 թվականին վերադարձել է ծննդավայր, այնտեղ մնացել մինչև 1914 թվականին մայիսը։ Այնուհետև կրկին մեկնել է Փարիզ, սակայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին վերադարձել է Կ. Պոլիս։ 1914 թվականին այստեղ հրատարակվում է արձակագրուհու «Երբ այլևս չեն սիրեր» ժողովածուն։
1915 թվականի ապրիլի 24-ի գիշերն աքսորի ենթակա հայ մտավորականներից միակ կինը, ում անունը գրված է եղել նախապես կազմված ցուցակում, Զ. Եսայանն է։ Դիպվածով մազապուրծ Հայոց ցեղասպանությունից՝ շուրջ երեք ամիս փախստականի կյանք է վարել, ապա մեկնել է Բուլղարիա, Ռումինիա, իսկ 1915 թվականի վերջին՝ եկել Կովկաս։
![]() |
Վերջին ամիսներս Թիֆլիսում է գտնվում Կ. Պօլսից մեզ մօտ «ակամայ» հիւր եկած տիկ. Զ. Եսայեան։ Թիւրք կառավարութեան հալածանքներից ու հետապնդումներից, ինչպէս յայտնի է, պօլսահայ մտաւորականութիւնն աւելի ևս տուժեց մահի և աքսորի, բանտի և կապանքների ենթարկվելով։ Տագնապի այդ օրերին ահա Եսայեանին հաջողվում է մի քանի հայ ընտանիքների հետ դուրս պրծնել տանջանքների երկրից և Բօլգարիայի, Րումինիայի վրայով գալ հասնել Թիֆլիս»[11][12][13]։ - «Մշակ» թերթ
|
![]() |
Այնուհետև թերթը կենսագրական որոշ տեղեկություններ է հաղորդում․
![]() |
Տիկ. Զապէլ Եսայեան թիւրքահայ կամ լաւ է ասել պօլսահայ նորագոյն գրականութեան անուանի դէմքերից մէկն է։ Երկու տասնեակ տարի է՝ նրա պատմուածքները, մանրավէպերը տպագրվում են թիւրքահայ համարեա բոլոր թերթերում։ Առաջին անգամ Չօպանեանի «Ծաղիկ» հանդէսի մէջ տպագրվեց տ. Եսայեանի մի արձակ բանաստեղծութիւն, երբ հեղինակը 17 տարեկան մի դեռատի օրիորդ էր։ Այնուհետև մինչև 1902 թիւը Զապէլ Եսայեան ապրել է Պարիզում, որպես գրականութեան ուսանողուհի, և ապա վերադառնալով Կ. Պօլիս նուիրվել է գեղեցիկ գրականութեան։ Միմեանց ետևից լոյս ընծայելով իր «Սպասման սրահին մէջ», «Կեղծ հանճարները», «Հլուները և ըմբոստները», «Շնորհքով մարդիկ» վէպերն ու վիպակները՝ հեղինակը իր վրա դարձրեց մտաւոր շրջանների և քննադատների միաժամանակ թէ հիացումները և թէ յարձակումները, մանավանդ «Շնորհքով մարդիկ» վէպի մէջ արտայայտված գաղափարների համար։
Ադանայի սարսափների դադարումից վերջը, տ. Զ. Եսայեան գնաց Կիլիկիա, անձամբ տեսնելու և գաղափար կազմելու այն անսահման թշուառութիւնների մասին, որոնց ենթակայ էր եղել տեղական հայ ժողովուրդը։ Տիկնոջ այդ ճամբորդութեան արդիւնքն եղավ նրա «Աւերակներուն մէջ» վերնագիրը կրող շահեկան գործը, որի մէջ գեղարուեստօրէն և սիրուն ոճով նկարագրված են դէպքերն ու դէմքերը Կիլիկիայի մեծ սարսափների։ - «Մշակ» թերթ[14]
|
![]() |
1916 թվական
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Հարավային Կովկասում՝ Բաքվում ու Թիֆլիսում, Զապել Եսայանը լայնորեն շփվել է հայ հասարակայնության հետ, հանդես է եկել արևմտահայ գրողների և գրականության, արևմտահայության նկատմամբ կիրառվող հալածանքների շուրջ զեկուցումներով ու դասախոսություններով, գրել է հոդվածներ։ Այսպես, 1916 թվականի փետրվարի 6-ին Թիֆլիսի քաղաքային ժողովարանի դահլիճում՝ Հովհաննես Թումանյանի նախագահությամբ, դասախոսություն է կարդացել «Հայկական վերջին հալածանքները Կ. Պոլսո մեջ» վերնագրով, իսկ մարտի 12-ին Բաքվում՝ «Հայ գրասերների ընկերության» հրավերով Հասարակական ժողովարանում՝ Հովհաննես Հովհաննիսյանի նախագահությամբ, ժամանակակից արևմտահայ գրականության և գրողների մասին[15][16][Ն 1]։ Այնուհետև Մոսկվայի Հայկական կոմիտեի հրավերով Զ. Եսայանը մեկնում է Պետրոգրադ և Մոսկվա, որտեղ կազմակերպում է հայ որբերի ու գաղթականների օգտին կատարվելիք հանգանակության գործը և ներկայացնում հայկական կոտորածների իրական պատկերը։ Ապրիլի 4-ին Պետրոգրադում նա հանդես է գալիս դասախոսությամբ։ Այդ մասին «Արև» թերթում՝ «Զապել Եսայանի դասախոսությունը Պետրոգրադում» վերնագրի տակ, կարդում ենք.
1933 թվականին գրողի տեղափոխությունը Խորհրդային Հայաստան ճակատագրական եղավ. աշխատանքի հրավեր ստացավ Երևանի պետական համալսարանից։ Ժամանակաշրջանը համընկավ ստալինյան բռնապետության տարիներին։ 1936 թվականին գրողների միությունում իր ելույթին հաջորդում է այդ տարիներին զանգվածային դարձած չարագուշակ երևույթը՝ չսպասված ժամին դռան թակոցը, ապա և ձերբակալությունը։ Բաքվի բանտից գրողի գրած նամակները խոսուն են՝ նույն տոկուն, խիզախ կեցվածքը։ Նրա կյանքի դրամատիկական ավարտը՝ ողբերգական մահվան հանգամանքները մինչ այժմ անհայտ են։
Որոշ տվյալներով, նա մահացել է 1943 թվականին։
![]() |
… տաճկահայ տաղանդաւոր գրագիտուհի տիկին Զապէլ Եսայեան տուել է մի շատ հետաքրքիր դասախօսութիւն մայրաքաղաքի մի շարք գրական և քաղաքական յայտնի գործիչներու ներկայութեան։ Հրաւիրուելով մայրաքաղաք իր վաղեմի ծանօթ ռուս գրագիտուհի տիկ. Թըրկովայի կողմէ … այստեղ կկազմակերպուի մի երեկոյթ, ուր մեր շնորհալի գրագիտուհին ֆրանսերէն լեզուով կըխօսի մի դասախօսութիւն, տալով ամփոփ պատկերը այն բոլոր հալածանքներու, որոնց կենթարկուեն Պօլսոյ և ընդհանրապէս Տաճկաստանի հայերը … Նոյն նիւթի մասին տիկին Եսայեան հայ լեզուով կը դասախօսէ հայկական ակումբին մէջ, իսկ Մոսկուայի Լազարեան ճեմարանին մէջ կը դասախօսէ թիւրքահայ գրականութեան մասին[17][18][Ն 2]։ | ![]() |
Հիշատակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Zabel_Yesayan_Statue.jpg/220px-Zabel_Yesayan_Statue.jpg)
- 2018 թվականի մարտի 8-ին Փարիզի Հանրապետության պողոտայի և Տլիմսեն ու Սպինոզա փողոցների (20-րդ և 11-րդ շրջաններ) հատման կետում գտնվող ճեմուղին անվանակոչվել է Զաբել Եսայանի անունով[19][20]։
- 2022 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Զաբել Եսայան ագրոբիզնեսի կենտրոնի այգում բացվել է Զաբել Եսայանին նվիրված ինքնատիպ հուշարձան[21][22]։
Մեջբերումներ Զապել Եսայանից
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Երկեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Սպասման սրահին մէջ Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, «Ծաղիկ» շաբաթաթերթ, 1903։
- Շնորհքով մարդիկ Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, Կ. Պոլիս, 1910, 220 էջ։
- Կեղծ հանճարներ Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, Կ. Պոլիս, 1910, 178 էջ։
- Հայրենիքին համար Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, «Արագած», Նոր Եօրք, 1911։
- Աւերակներուն մէջ Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, Կ. Պոլիս], 1911, 285 էջ։
- Երբ այլևս չէն սիրեր։ Քօղը։ Վէպը, Կ. Պոլիս, 1914, 214 էջ։
- Ժողովուրդի մը հոգեվարքը (Աքսորեալ հայերը Միջագետքի մէջ) Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, «Գործ» ամսագիր, Բագու, 1917։
- Մուրատի ճամբորդութիւնը Սըւազէն Պաթում, Պոսթըն, 1920, 138 էջ։
- Հոգիս աքսորեալ Արխիվացված 2021-12-23 Wayback Machine, Վիեննա, 1922։
- Անձկութեան ժամեր Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Սելանիկ, 1924,
- Երբ այլեւս չէն սիրեր։ Քօղը։ Վէպը։ Բաւական է Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Կ. Պոլիս, 1925, 180 էջ։
- Նահանջող ուժերը, Յերևան, 1926, 299 էջ։
- Պրոմեթեոս ազատագրուած Արխիվացված 2021-05-18 Wayback Machine, Մարսէլ, 1928, 368 էջ։
- Մելիհա Նուրի հանըմ Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Փարիզ, 1928։
- Սիլիհտարի պարտեզները, Յերևան, 1935, 207 էջ։
- Յերկերի ժողովածու, Յերևան, 1937, 242 էջ։
- Սիլիհտարի պարտէզները, գիրք Ա.–Բ. Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Գահիրէ, 1950, 198 էջ։
- Ավերակներուն մէջ, Պէյրութ, 1952, 294 էջ։
- Ավերակներուն մէջ, Պէյրութ, 1957, 226 էջ
- Երկեր, Երևան, 1959, 592 էջ։
- Երբ այլևս չէն սիրեր, Կ. Պոլիս, 1965, 180 էջ։
- Բարպա Խաչիկ, Երևան, 1966, 868 էջ։
- Մուրատի ճամբորդութիւնը Սըւազէն Պաթում, Պէյրութ, 1969, 118 էջ։
- Երբ այլևս չէն սիրեր։ Հօգիս աքսորեալ։ Մէլիհա Նուրի հանըմ, Պէյրութ, 1972, 148 էջ։
- Նամակներ (1895–1935 թթ.), Երևան, 1977, 420 էջ։
- Արգելքը Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Պէյրութ, ա. թ., 224 էջ։
- Վերջին բաժակը Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Անթիլիաս, 1986, 114 էջ։
- Ավերակներուն մէջ, Պէյրութ, 1987, 224 էջ։
- Երկեր, հատ. Ա–Բ, Անթիլիաս, 1987։
- Մուրատի ճամբորդութիւնը Սըւազէն Պաթում, Երևան, 1990, 96 էջ։
- Ավերակներուն մեջ, Երևան, 2006, 207 էջ։
- Սկիւտարի վերջալոյսներ եւ այլ գրութիւններ (1895–1908 թթ.) Արխիվացված 2022-05-15 Wayback Machine, Իսթանպուլ, 2009, 264 էջ։
- Ավերակներուն մէջ, Ստամբուլ, 2012, 352 էջ։
- Հլուները և ըմբոստները (1906)
- Սկյուտարի վերջալույսներ (1905)
Պատմվածքներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Անեծքը (1911)
- Նոր հարսը (1911)
- Երբ այլևս չեն սիրեր
- Քողը
- Վեպը
- Բավական է
Բանաստեղծություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Երգ առ գիշեր (1895)
Թարգմանություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Մահը (Մորիս Մետերլինկ)
- Իմաստություն ու ճակատագիր (Մորիս Մետերլինկ)
Նամակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Նամակ Մելինե Գովանճյանին (1922)
- Նամակներ Աննա Բուդաղյանին (1927)
- Նամակ Ջուլիա Փուշմանին (1931)
- Նամակներ Սոֆի Եսայանին (1931)
Հոդվածներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Վերջին բաժակը (Գործ, 1917)
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Սևակ Արզումանյան, Զապել Եսայան (կյանքը և գործը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1965, 296 էջ։
- Հայ նոր գրականության պատմություն, հատոր 5 (հատորում զետեղված է «Զապել Եսայան» գլուխը, որը գրել է Սևակ Արզումանյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1979, էջ 785-802։
- Գասպարյան Դավիթ, Փակ դռների գաղտնիքը, Երևան, 1994։
Նշումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Ի դեպ, «Մշակ» թերթը, անդրադառնալով «Հայկական վերջին հալածանքները Կ. Պոլսո մեջ» վերնագրով դասախոսությանը, մասնավորապես գրում է. «Տիկին Եսայեանը, ինչպէս և ամեն մի թիւրքահայ գրականագէտ, իր մաքուր հայերէնով, ախորժալուր առոգանութեամբ և նոյն իսկ ճարտասանութեամբ հաճելի տպաւորութիւն է թողնում։ Դասախօսութեան այդ արտաքին հանգամանքները շատ նպաստաւոր են և խօսում են յօգուտ դասախօսի։ Սակայն նոյնը չենք կարող ասել՝ դասախօսութեան ներքին յատկութիւնների և արժանիքի մասին. իսկ այն միակողմանիութիւնը, ես աւելին կասեմ՝ ոչ թէ կուսակցական խտրական ոգին, այլ նոյն իսկ «կուսակցական ցաւագարութիւնը» (ինչպէս շատ ճիշդ արտայայտվել է «Վան - Տոսպ» թերթը) վերին աստիճանի աննպաստ և անհաճոյ տպաւորութիւն թողեցին մեզ վրա, և մենք անկեղծ ցաւ զգացինք, որ տ. Զապէլ Եսայեանը, գալով Կ. Պօլսից մեզ մօտ, համազգային այս մեծ և ահռելի աղէտի օրերին, հարկ է տեսնել մի ասախօսութեան մէջ, որ կրում էր ընդհանուր բնաւորութիւն, սահմանված էր մի հասարակական, անկուսակցական լսարանի համար, ցոյց տալ խտրական, կուսակցական ոգի։ Դա վայել չէ ոչ կնոջ, ոչ գրողին և մանաւանդ վիպասանին» («Մշակ», 9. II. 1916):
- ↑ Ի դեպ, հաղորդագրության մեջ հիշատակվող “ռուս գրագիտուհի տիկ. Թըրկովան” ժամանակի հայ հասարակությանը քաջածանոթ Արիադնա Տիրկովան է (Ա. Վերգեժսկի)։ Նա ճանաչված գրական-հասարակական գործիչ էր, ռուսական կենտրոնական թերթերի թղթակից։ Կովկասյան ռազմաճակատից վերադառնալով՝ 1915 թ. նոյեմբերի 5-ին Հասարակական ակումբի նախաձեռնությամբ Թիֆլիսի կայսերական երաժշտական դպրոցի դահլիճում զեկուցում է կարդացել «Պատերազմը և կինը» թեմայով, միաժամանակ տպավորություններ պատմել ռազմաճակատից։ 1916 թ. Պետրոգրադում լույս է տեսել նրա «Հին Թուրքիան և երիտթուրքերը։ Մեկ տարի Կոստանդնուպոլսում» վերնագրով ուշագրավ գիրքը։ Այստեղ հայերին նվիրված է առանձին գլուխ, որտեղ արտահայտված է հեղինակի սերն ու հարգանքը հայ ժողովրդի նկատմամբ։ Հատկապես ջերմ է խոսում Թուրքիայում Հայ հեղափոխական դաշնակցության գործունեության մասին։ Անդրադարձ կա հայերի կոտորածներին։ Ամենայն հավանականությամբ, Զ. Եսայանն ու Ա. Տիրկովան հենց Կ. Պոլսում էլ ծանոթացել, մտերմացել են (մանրամասն տե՛ս А. Закарян. Трагедия армянского народа в оценке русских литераторов. Ереван, 2003, с. 75–76):
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Հայկական սովետական հանրագիտարան (հայ.) / Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1974.
- ↑ 2,0 2,1 Հայկական համառոտ հանրագիտարան (հայ.) — Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 1990. — հատոր 2.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Միջազգային տիպօրինակ անունների նույնացուցիչ — 2012.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 WomenWriters
- ↑ Արզումանյան, Ս․ (1965). Զապել Եսայան (Կյանքը և գործը). Երևան.
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) - ↑ Եսայան, Զապել (1977). Զ. Եսայան. Նամակներ (Կազմեց և ծանոթագրեց՝ Ա. Ավետիսյան, խմբագիր՝ Ս. Արզումանյան). Երևան. էջեր 9–22.
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) - ↑ Զապել Եսայան.– «Հայ նոր գրականության պատմություն», հ. 5. Երևան. 1979. էջեր 785–802.
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) - ↑ Դ․, Գասպարյան (1994). Փակ դռների գաղտնիքը (Չարենցը, Բակունցը և մյուսները). Երևան. էջեր 89–112.
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) - ↑ Գրիգորյան, Ս․ Ս․ (1990). Զապել Եսայանի փոքր կտավի ստեղծագործությունները։ Ուսումնական ձեռնարկ. Երևան.
{{cite book}}
: CS1 սպաս․ location missing publisher (link) - ↑ «Մշակ» (Թիֆլիս), 6. II. 1916
- ↑ «Русские ведомости» (Москва), 22. IV. 1916
- ↑ «Армянский вестник» (Москва), 1916, № 15, с. 12–14
- ↑ «Մշակ», 6. II. 1916:
- ↑ Տե՛ս նույն տեղում, նաև՝ «Հորիզոն» (Թիֆլիս), 31. III. 1916
- ↑ “Армянский вестник”, 1916, № 4, c. 22; № 8, c. 21.
- ↑ «Արև» (Բաքու), 16. VII. 1916
- ↑ Տե՛ս նաև՝ «Армянский вестник», 1916, № 12–13, c.45
- ↑ «Փարիզում բացվել է Զաբել Եսայանի անվան ճեմուղին». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 10-ին.
- ↑ «L'inauguration de l'allée Zabel Essayan». Արխիվացված է օրիգինալից 2020 թ․ նոյեմբերի 26-ին. Վերցված է 2018 թ․ մարտի 10-ին.
- ↑ ««Շիտակ խոսող և անվախ»․ Հայաստանում բացվեց Զապել Եսայանի արձանը». Կինը և հասարակությունը. Արխիվացված է օրիգինալից 2022 թ․ հոկտեմբերի 10-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 23-ին.
- ↑ User, Super. «Հայաստանում տեղադրւել է Զապէլ Եսայեանի արձանը - Ալիք օրաթերթ». alikonline.ir. Արխիվացված է օրիգինալից 2023 թ․ ապրիլի 5-ին. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 23-ին.
{{cite web}}
:|last=
has generic name (օգնություն)
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Wikiquote-logo-hy.svg/49px-Wikiquote-logo-hy.svg.png)
- Զապել Եսայան
- Զապել Եսայանը դասարան․ամ կայքում Արխիվացված 2016-09-06 Wayback Machine
- Ադանայի կոտորածը՝ մի առաջադեմ կնոջ գրչով
- Զապել Եսայանին Գտնելով, հոդված «Ազգ» օրաթերթում(չաշխատող հղում)
- Զաբել Եսայան - Գաղտնի թղթապանակ Արխիվացված 2014-04-11 Wayback Machine
![]() | Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զապել Եսայան» հոդվածին։ |
![]() | Վիքիդարանն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զապել Եսայան» հոդվածին։ |
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Զապել Եսայան» հոդվածին։ |
|
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից (հ․ 3, էջ 522)։ ![]() |
![]() |
Վիքիդարան նախագծում կարող եք գտնել այս հեղինակի ստեղծագործություններ։ |
- Փետրվարի 4 ծնունդներ
- 1878 ծնունդներ
- Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
- 1943 մահեր
- Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
- Անձինք այբբենական կարգով
- Գրողներ այբբենական կարգով
- Հայկական գիր և գրականություն
- 19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
- 20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
- 20-րդ դարի բանաստեղծներ
- 20-րդ դարի կին գրողներ
- 20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
- 20-րդ դարի հայ կին գրողներ
- Արևմտահայ արձակագիրներ
- Արևմտահայ բանաստեղծներ
- Հայ արձակագիրներ
- Հայ բանաստեղծուհիներ
- Հայ գրականագետներ
- Հայ թարգմանիչներ
- Հայ կին գրողներ
- Հայ հասարակական գործիչներ
- Հայ հրապարակախոսներ
- Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
- Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
- ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
- Հայ մանկավարժներ