Giełda
![]() |
Ten artykuł od 2015-03 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
Giełda – miejsce, gdzie w ustalonym czasie dokonywane są transakcje kupna/sprzedaży określonych instrumentów[1]. Transakcje na giełdach zawierane są zgodnie z obowiązującym regulaminem, między członkami giełdy pośredniczącymi w zawieraniu transakcji.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Gaming-Wall-Street_BTS_Prodigium-266.jpg/220px-Gaming-Wall-Street_BTS_Prodigium-266.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8b/SA_4920-Anno_1637._De_tulpenwindhandel.jpg/220px-SA_4920-Anno_1637._De_tulpenwindhandel.jpg)
Etymologia
edytujPolska nazwa „giełda” pochodzi od dolnoniemieckiego słowa Gilde, ta ze staroskandynawskiego gildi oznaczająca zebranie, stowarzyszenie, następnie cech rzemieślniczy[2], etymologicznie używane również w rozumieniu pieniądza „guldeny”, płatności i przedsiębiorstwa[3]
W innych językach nazwy określające to pojęcie powstały od łacińskiej bursa, a stąd niemiecka Börse[4], a również np. rosyjska биржа.
Organizacja giełd
edytujWspółczesne giełdy poddane są regulacji i kontroli ze strony państwa, które udziela koncesji na ich działanie i określa sposoby ich nadzorowania.
Statut i regulamin działania określają cel giełdy, prawa i obowiązki członków, organizacje władz, warunki i technikę zawierania transakcji, formy rozstrzygania sporów i reklamacji.
Prawny status giełd jest w poszczególnych krajach zróżnicowany. Można wyszczególnić dwa podstawowe rozwiązania dotyczące sposobu powstania giełdy:
Pierwszy sposób zezwala na utworzenie giełdy w oparciu o normy prawa handlowego. Banki, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne i inne instytucje bezpośrednio zainteresowane, organizują rynek papierów wartościowych w formie spółki akcyjnej. Tak powstała giełda jest instytucją autonomiczną, na którą państwo nie ma bezpośredniego wpływu.
Drugi sposób powstania giełdy oparty jest na administracyjnym i odgórnym jej utworzeniu przez odpowiednie organy władzy państwowej. Państwo jest wtedy jedynym lub głównym właścicielem giełdy, a więc decyduje o wszystkich sprawach związanych z jej funkcjonowaniem.
Aby giełda mogła prawidłowo funkcjonować, musi spełniać podstawowe warunki:
- określać uczestników giełdy,
- stworzyć statut i regulamin,
- ustalić strukturę organizacyjną,
- dysponować odpowiednim wyposażeniem materialnym.
Struktura organizacyjna giełdy
edytujWładze giełdy, zorganizowanej najczęściej w formie spółki akcyjnej, stanowią:
- walne zgromadzenie akcjonariuszy giełdy,
- rada giełdy,
- zarząd giełdy,
- komisje giełdowe, m.in. komisja do spraw dopuszczeń papierów wartościowych do obrotu giełdowego, izba maklerska, sąd rozjemczy, sąd honorowy, biuro rozliczeń.
Wyposażenie materialne giełdy
edytujWyposażenie materialne giełdy jest bardzo ważne z punktu widzenia sprawności jej działania. Chodzi tu przede wszystkim o główne pomieszczenie, w którym odbywają się sesje giełdowe. W centrum tego pomieszczenia, w zależności od wielkości giełdy, znajduje się jeden lub kilka „ringów”, tj. miejsc wydzielonych do zawierania transakcji. Obok głównego pomieszczenia znajdują się liczne pomieszczenia pomocnicze, służące władzom i administracji giełdy oraz obsłudze urządzeń i prasie.
Rodzaje giełd
edytujGiełdy według wielkości
edytuj- giełdy o znaczeniu regionalnym;
- krajowym;
- międzynarodowym[5].
Giełdy według zakresu rzeczowego transakcji
edytuj- giełda towarów
- giełda papierów wartościowych (giełda instrumentów finansowych)
- giełda usług
Giełda towarów
edytujJest to rynek, na którym w określonym czasie i miejscu zawierane są transakcje kupna-sprzedaży towarów jednorodnych pod względem jakości. Przedmiotem handlu na giełdach towarowych są więc towary masowe o wspólnych cechach typowych, dające się ująć w standardy. Na giełdzie dokonuje się transakcji bez fizycznej obecności towarów, a jedynie na podstawie ich charakterystyki i standaryzacji określonej w kontrakcie. W giełdowych składach towarowych, producenci mogą zdeponować swój towar, który zostanie przebadany pod kątem jakości i otrzyma określony standard. Deponujący jako potwierdzenie przyjęcia towaru otrzymuje kwit składowy, tak zwany warrant, który jako papier wartościowy może być przedmiotem obrotu na giełdzie.
Cechami towarów giełdowych są:
- jednorodność dająca się ująć w standardy
- trwałość
- istnienie masowości podaży i popytu dla danego towaru
Giełda instrumentów finansowych
edytujGiełda instrumentów finansowych umożliwia zwiększenie kapitału podmiotom sprzedającym tam swoje akcje, jak i wyjście (sprzedaż akcji) dotychczasowym ich właścicielom[6]. Pod względem wartości zawieranych transakcji, obroty na giełdach instrumentów finansowych znacznie przewyższają obroty towarami i usługami. Podmiotami uczestniczącymi w giełdach instrumentów finansowych są przede wszystkim banki, władze monetarne państwa, a także przedsiębiorstwa i osoby fizyczne – reprezentowane przez maklerów i brokerów. Wśród giełd walorów najważniejszą rolę odgrywają giełdy papierów wartościowych oraz giełdy instrumentów pochodnych.
Giełda usług
edytujPrzedmiotem kontraktu na międzynarodowych giełdach usług są przede wszystkim:
- usługi transportowe
- usługi ubezpieczeniowe
- pośrednictwo transakcyjne
Podział transakcji giełdowych
edytujOgół transakcji giełdowych dzielimy na:
- Transakcje rzeczywiste – celem jest faktyczny zakup lub sprzedaż towaru (przeniesienie prawa własności) znajdującego się na składzie, w pobliżu giełdy, bądź w większej odległości. Może to być także towar będący dopiero w fazie produkcji. Ze względu na termin i sposób dostawy transakcje rzeczywiste dzieli się na:
- transakcje z natychmiastową dostawą (spot) – odbiór towaru następuje w ciągu jednego dnia do dwóch tygodni od chwili zawarcia umowy;
- transakcje na przybycie lub na towary w drodze – dotyczą towarów już załadowanych i skierowanych do określonego miejsca, po zawarciu transakcji nabywca wskazuje miejsce, gdzie towar ma być ostatecznie dostarczony;
- transakcje na załadowanie – dostawca po zawarciu umowy w ustalonym późniejszym terminie ma obowiązek załadować towar w porcie wysyłki lub innym miejscu i skierować go do miejsca ustalonego w umowie;
- Transakcje nierzeczywiste – zawierane nie dla chęci kupna samego towaru, ale dla odsprzedaży kontraktu po zmienionej w międzyczasie cenie. Transakcje te nazywane są też często spekulacyjnymi. Pozwalają one na rozwój asekuracji cenowej i łagodzą wpływ koniunktury na wahania cen towarów.
„Byki” i „niedźwiedzie”
edytujW terminologii giełdowej inwestorzy, którzy oczekują wzrostu ceny papieru wartościowego lub kategorii papierów wartościowych (np. akcji) nazywani są „bykami”, a inwestorzy, którzy oczekują spadku ceny – „niedźwiedziami” (zob. strategia byka i niedźwiedzia)[7].
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ Włodzimierz Gogołek, Wiesław Cetera: Leksykon tematyczny. Zarządzanie, IT. Wydawnictwo Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW, 2014, s. 88. ISBN 978-83-63183-58-5.
- ↑ Zygmunt Rysiewicz. Słownik wyrazów obcych, 1954; Annales d’histoire du droit. PAN t. 58, w. 1-2, 2006; Gildhustoft 1158-67 (v. gildi-hus ‘guild house’, topt ‘enclosure’) [in:] The Place-names of the West Riding of Yorkshire: Lower & Upper Strafforth and Staincross wapentakes. 1961 s. 89; gildi ON, a guild [in:] The Place-names of Cheshire: sect.1:i. Place-names of the city of Chester, elements of Cheshire place-names (A. Glyden). 1997.
- ↑ [OE gield, influenced by ON gildi] guilder or gilder gilifar; an old Dutch and German gold coin; a modern Dutch gulden [in:] The Chambers Dictionary s. 715; Gildi in ON meant ‘payment’, or ‘compensation’; later it became ‘banquet’, or ‘entertainment’. [in:] Heimskringla Or The Lives Of The Norse Kings. by Snorre Sturlason, Erling Monsen, 2004 s. 577.
- ↑ Samuela Orgelbranda Encyklopedja powszechna z ilustracjami i mapami: t. 6, 1900.
- ↑ giełda, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-09-24] .
- ↑ Giełda to wyzwanie – także intelektualne, Puls Biznesu, 19–22 kwietnia 2019, s. 16.
- ↑ Matthew Bishop: Essential economics: an A–Z guide. New York: Bloomberg Press, 2009, s. 38, 45. ISBN 978-1-57660-351-2.
Bibliografia
edytuj- M. Bączyk, M. H. Koziński, M. Michalski, W. Pyzioł, A. Szumiński, I. Weiss: Papiery wartościowe, Wydawnictwo Zakamycze.
- Zofia Dach (red.): Mikroekonomia Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie.