Igor Strawinski
Igor Fiodorowicz Strawinski (ros. Игорь Фёдорович Стравинский; ur. 5 czerwca?/17 czerwca 1882 w Oranienbaumie, zm. 6 kwietnia 1971 w Nowym Jorku) – rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent. Jeden z najwybitniejszych kompozytorów i symfoników XX wieku[1][2].
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
5 czerwca?/17 czerwca 1882 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Instrumenty | |
Gatunki | |
Zawód |
muzyk (kompozytor, dyrygent, pianista) |
Odznaczenia | |
![]() | |
![]() |
Rodzina
edytujOjciec Strawinskiego, Fiodor, był śpiewakiem operowym i gwiazdą petersburskiego Teatru Maryjskiego – jego następcą został Fiodor Szalapin. Śpiewakiem był również brat kompozytora, Jurij. Matka kompozytora, Anna Kryłowna Chołodowska (1854–1939), pochodziła z Kijowa i była pianistką oraz akompaniatorką męża.
Ojciec kompozytora pochodził z polskiej kresowej szlachty Strawińskich herbu Sulima[3]. Daleki przodek Igora – Stanisław Strawiński był jednym z oficerów konfederacji barskiej, który zaplanował i przeprowadził w 1771 roku porwanie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego[4][5][3].
Życiorys
edytujDzieciństwo
edytujIgor, trzeci syn Fiodora i Marii, urodził się w drewnianym domu przy ulicy Szwajcarskiej numer 137 w godzinach południowych dnia 5 (17) czerwca 1882 r. w podmiejskiej letniskowej miejscowości Oranienbaum (obecnie Łomonosow) pod Petersburgiem[6].
Strawińscy mieszkali w lecie w Oranienbaumie w 1884, 1885 i prawdopodobnie w 1892 roku. Młodszy brat Igora, Jurij urodził się tamże, ale w innym domu 30 lipca (11) sierpnia 1884 roku. Miejsce to było modną letnią miejscowością dla petersburskiej inteligencji. Mieszkali tam pisarze Tołstoj, Niekrasow, malarze-realiści Sawrasow, Szyszkin i Riepin a kompozytor Musorgski spędził ostatnie lato (1880 r.) pisząc muzykę do opery Chowańszczyzna. W teatrze przy placu dworcowym ojciec Igora, Fiodor Strawiński śpiewał arie z oper, m.in. Warłama z Borysa Godunowa Musorgskiego, Farlafa z Rusłana i Ludmiły Glinki oraz Ramfisa z Aidy Verdiego. Ojciec umieszczał całą rodzinę z 4 dzieci w Oranienbaumie około połowy maja, a sam dojeżdżał do pracy w teatrach operowych Petersburga, Wyborga i Moskwy[6].
W wieku 9 lat Igor rozpoczął naukę gry na fortepianie u Aleksandry Snietkowej, a następnie u Leokadii Kaszpierowej (uczennicy Antona Rubinsteina). Po ukończeniu renomowanego petersburskiego gimnazjum Gurewicza wstąpił na Wydział Prawa na Uniwersytecie w Petersburgu, gdzie studiował w latach 1900–1905[7]. Prywatnie kształcił się pod kierunkiem Rimskiego-Korsakowa, który zauważywszy jego wielki talent, kierował pierwszymi próbami kompozytorskimi. Pierwsze utwory fortepianowe zaczął komponować w 1898 roku (Tarantella na fortepian 1898, Scherzo na fort. 1902)[7].
Młodość
edytujW 1905 roku ożenił się ze swoją przyjaciółką z dzieciństwa i zarazem kuzynką – Jekatieriną Nosienko (zm. 1939)[potrzebny przypis], z którą miał czworo dzieci. Jego drugą żoną była Wiera de Bosset, primo voto Sudiejkina, była tancerka zespołu Siergieja Diagilewa.
Zamieszkał w domu zbudowanym na ziemiach odziedziczonych przez żonę w Uściługu.
Lata dojrzałe
edytujW 1910 roku wyjechał do Szwajcarii. W tym czasie współpracował z Diagilewem, komponując muzykę dla jego Baletów Rosyjskich, m.in. takie dzieła jak „Ognisty ptak”, „Pietruszka”, „Święto wiosny”, „Pulcinella”.
W latach międzywojennych rozpoczął działalność dyrygencką i pianistyczną, wykonując napisane dla siebie utwory, takie jak „Koncert fortepianowy”, „Capriccio” i „Koncert na dwa fortepiany” (wykonywany wspólnie z synem Swiatosławem).
W 1920 roku wyjechał do Francji, a w 1939 roku do USA, gdzie spędził resztę życia. Często jednak podróżował po całym świecie. Został pochowany na wyspie San Michele w Wenecji, jego grób znajduje się nieopodal grobu Diagilewa.
Muzyka
edytujStrawinski, uważany za jednego z najbardziej wpływowych kompozytorów XX wieku, skomponował ponad setkę utworów. Ewolucję jego muzyki zazwyczaj przedstawia się jako następstwo trzech faz:
- rosyjskiej (od ok. 1910),
- neoklasycznej (od „Pulcinelli” do opery „Żywot rozpustnika”),
- dodekafonicznej (ostatnie dwie dekady życia).
Święto wiosny wykonane w 1913 roku w Paryżu stało się przyczyną jednego z największych skandali w historii życia muzycznego. W tych baletach Strawiński wykorzystuje oryginalne melodie ludowe, łącząc je z nowoczesną harmonią i specyficzną dla niego budową montażową (operowanie strukturami formalnymi, które są powtarzane lub modyfikowane), bardzo wyraźnie zarysowaną.
O ile publiczność najchętniej słuchała jego utworów „rosyjskich”, to kompozytorzy najsilniej ulegali jego neoklasycyzmowi. Często komponował na zespoły o nietypowej obsadzie. W wielu utworach ograniczał rolę instrumentów smyczkowych, za to pierwszoplanową rolę dawał instrumentom dętym (przykład skrajny: Symfonie instrumentów dętych przeznaczone na same instrumenty dęte). Skomponował wiele utworów religijnych (najbardziej znany – Symfonia psalmów), zwłaszcza w ostatnich latach życia (np. Canticum sacrum, Treny, Introitus i Requiem Canticles). W wielu utworach Strawinski nawiązywał do muzyki dawnych epok, a nawet do innych kompozytorów, np. do Piotra Czajkowskiego w balecie Pocałunek wieszczki, do oratoriów Händla w Królu Edypie, do Koncertów brandenburskich J.S. Bacha w Concerto in Es: „Dumbarton Oaks”.
Związki z Polską
edytujRodzina jego ojca miała polskie korzenie, posługiwała się herbem Sulima. Prapradziadek kompozytora Stanisław Strawiński podczas konfederacji barskiej 3 listopada 1771 roku uczestniczył[8][9] w porwaniu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Ponieważ majątek jego pierwszej żony znajdował się na terenie Polski, Strawinski podjął starania o polskie obywatelstwo, ale zrezygnował, napotykając biurokratyczne przeszkody. Według jednej wersji zaniechał tych starań na widok długiej kolejki oczekujących w konsulacie polskim w Paryżu. Według innej – zniechęcił go obojętny stosunek jakiegoś urzędnika, który go potraktował jako jednego z wielu emigrantów rosyjskich nachodzących wówczas wszystkie placówki dyplomatyczne[9].
W Polsce wystąpił dwukrotnie. 4 i 6 listopada 1924 roku w Warszawie dyrygował „Scherzem fantastycznym” i suitą z „Pulcinelli”, a także zagrał swój „Koncert fortepianowy” z orkiestrą warszawskiej filharmonii, którą dyrygował Grzegorz Fitelberg. Po raz drugi przyjechał do Warszawy w 1965 roku. Znów wystąpił z zespołem warszawskiej Filharmonii Narodowej. 28 i 29 maja dyrygował „Symfonią psalmów” i finałem z „Ognistego ptaka”.
Odznaczenia
edytuj- Komandor Orderu Świętego Jakuba od Miecza (1966)[10].
Ważniejsze utwory
edytuj- Symfonia Es-dur – 1907
- Ognisty ptak – balet 1910
- Pietruszka – balet 1911
- Święto wiosny – balet 1913
- Słowik – opera 1914
- Ragtime na 11 instrumentów – 1918
- Pulcinella – balet 1920 (i oparta na niej suita o tym samym tytule z 1922)
- Symfonia na instrumenty dęte – 1921
- Wesele – balet 1923
- Oktet – 1923
- Oedipus Rex (Król Edyp) – oratorium 1927
- Apollo i Muzy – balet 1928
- Pocałunek wieszczki – balet 1928
- Symfonia psalmów na chór i orkiestrę – 1930
- Koncert skrzypcowy D-dur, op. 35 – 1931
- Gra w karty – balet 1937
- Dumbarton Oaks Concerto – 1938
- Symphony in C – 1940
- Babel – kantata 1944, ostatnia część wielkiej suity Genesis, której części komponowali również Arnold Schönberg, Aleksander Tansman i Darius Milhaud
- Koncert hebanowy (Ebony Concerto) na orkiestrę jazzową – 1945
- Symfonia w 3 częściach – 1946
- Koncert D-dur na orkiestrę smyczkową – 1947
- Orfeusz – balet 1947
- Msza – 1948
- The Rake’s Progress – opera 1951
- Septet – 1953
- Canticum Sacrum – 1956
- Agon – balet 1957
- Threni – 1958
- Movements na fortepian i orkiestrę – 1960
- A Sermon, a Narrative and a Prayer – 1961
Przypisy
edytuj- ↑ Igor Strawiński – ucieczka w muzykę - Historia - polskieradio.pl [online], www.polskieradio.pl [dostęp 2019-07-19] .
- ↑ Igor Strawiński [online], www.wsm.art.pl [dostęp 2019-07-19] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-05] (pol.).
- ↑ a b Andrzej Pisalnik. Polski pomnik za cerkiewnym murem. „Rzeczpospolita”, 2012-11-10. [dostęp 2013-02-15]. (pol.).
- ↑ Alwida Antonina Bajor. Stanisław Strawiński „królobójca”, pra… pradziad Igora. „Nasza Gazeta”.
- ↑ Ludwik Erhardt: Igor Strawinski. Warszawa: PIW, 1978, s. 5–11.
- ↑ a b Stephen Walsh: Stravinsky A Creative Spring: Russia and France. Nowy Jork: Alfred Knopf, 1999. ISBN 0-679-41484-3.
- ↑ a b Alicja Jarzębska: Hasło Igor „Strawiński”. W: Encyklopedia Muzyczna (tom Sm- Ś). Kraków: PWM, 2007, s. 152. ISBN 978-83-224-0866-7.
- ↑ Rafał Zgorzelski: Zamach na Stanisława Augusta. Pałac w Wilanowie. [dostęp 2012-03-08]. (pol.).
- ↑ a b Alwida Antonina Bajor: Genialny Rosjanin polskiego pochodzenia nie... cierpiący Polaków. Nasza Gazeta, nr 47 (483). [dostęp 2011-07-11].
- ↑ Cidadãos Nacionais Agraciados com Ordens Portuguesas. Ordens Honoríficas Portuguesas. [dostęp 2019-12-24]. (port.).
Bibliografia
edytuj- I. Strawiński Kroniki mego życia. Kraków, PWM 1974
- R. Vlad Strawiński. Kraków, PWM 1974
- L. Erhardt Igor Strawiński. Warszawa, PIW 1978
- A. Jarzębska Strawiński. Myśli i muzyka. Kraków, Musica Iagellonica 2002
- M. McFarland. Igor Stravinsky, seria Oxford Bibliographies Online: Music. Nowy Jork, Oxford University Press 2011
- Donal Henahan , Igor Stravinsky, the Composer, Dead at 88, nytimes.com, 7 kwietnia 1971 [dostęp 2014-04-17] (ang.).
Linki zewnętrzne
edytuj- Igor Strawinski – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- ISNI: 0000000121224298
- VIAF: 17309155, 3416159248662204870003
- ULAN: 500372460
- LCCN: n79070061
- GND: 118642545
- NDL: 00457914
- LIBRIS: 20dghz4l5c3w2fm
- BnF: 12405560k
- SUDOC: 033160732
- SBN: RAVV019810
- NLA: 36176298
- NKC: jn19992001136
- BNE: XX953980
- NTA: 069038635
- BIBSYS: 90079369
- CiNii: DA04922662
- Open Library: OL119330A
- PLWABN: 9810598300905606
- NUKAT: n99011313
- J9U: 987007282696605171
- PTBNP: 56731
- CANTIC: a1044998x
- LNB: 000033387
- NSK: 000186804
- CONOR: 17000035
- BNC: 000067295
Ε Β Ε : 62000- BLBNB: 000251424
- KRNLK: KAC199626693
- LIH: LNB:V*285441;=BK
- RISM: people/132137
- PWN: 3980274
- Britannica: biography/Igor-Stravinsky
- Treccani: igor-fedorovic-stravinskij
- Universalis: igor-feodorovitch-stravinski, stravinski-reperes-chronologiques
- NE.se: igor-stravinsky
- SNL: Igor_Stravinskij
- VLE: igor-stravinskij
- Catalana: 0064265
- DSDE: Igor_Stravinskij
- Hrvatska enciklopedija: 58362