Francis Scott Fitzgerald
![]() Francis Scott Fitzgerald (ok. 1921) | |
Data i miejsce urodzenia |
24 września 1896 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
21 grudnia 1940 |
Narodowość |
amerykańska |
Język |
angielski |
Ważne dzieła | |
![]() |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/F._Scott_and_Zelda_Fitzgerald_grave.png/240px-F._Scott_and_Zelda_Fitzgerald_grave.png)
Francis Scott Fitzgerald (ur. 24 września 1896 w Saint Paul, zm. 21 grudnia 1940 w Los Angeles) – amerykański pisarz, nowelista, scenarzysta filmowy[1][2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w katolickiej, irlandzkiej rodzinie w Saint Paul, stolicy stanu Minnesota. Imiona otrzymał po sławnym dalszym kuzynie (ze strony ojca), Francisie Scotcie Keyu (1779–1843), autorze hymnu państwowego Stanów Zjednoczonych, The Star-Spangled Banner.
W 1913 podjął studia na Uniwersytecie w Princeton, które przerwał w 1917, by wstąpić do wojska. W 1920 wziął ślub z Zeldą Fitzgerald (z domu Sayre), z którą miał ukochaną córkę, Scottie. Zelda Fitzgerald była inspiracją wielu najbardziej znanych bohaterek płci żeńskiej w utworach Francisa Scotta Fitzgeralda (np. Nicole Diver w utworze Czuła jest noc), a później także inspiracją tytułowej bohaterki popularnej serii gier komputerowych, The Legend of Zelda[3].
Scott i Zelda wiedli bujne życie towarzyskie w Stanach i Francji, zwłaszcza na Riwierze Francuskiej. Byli bohaterami setek anegdot i dziesiątków skandali. Scott miał skłonność do nadużywania alkoholu. Znaczna część sporych dochodów rodziny szła na utrzymanie niezbornej psychicznie Zeldy, a część na wychowanie i naukę Scottie. Los córki był obsesją pisarza. Chciał, by była świetnie wykształcona, mądra i moralna. Prowadził dla niej osobne wykłady, podsuwał lektury.
W Hollywood żył i mieszkał z Sheilą Graham, dziennikarką. Jednak do końca, mimo choroby Zeldy i swoich romansów, Fitzgerald chciał zachować rodzinę, a żadna kobieta nie fascynowała go bardziej od żony.
Scott zmarł przedwcześnie, w wieku 44 lat. Przyczyną śmierci była choroba alkoholowa, a bezpośrednio – drugi atak serca. Od 1975 Francis Scott Fitzgerald jest pochowany wraz z żoną na cmentarzu przy parafii św. Marii w Rockville, w stanie Maryland.
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Francis Scott Fitzgerald był jednym z czołowych przedstawicieli straconego pokolenia pisarzy amerykańskich, w swojej twórczości ukazał swoje rozczarowanie i anarchiczny bunt młodego pokolenia amerykańskiego wobec rzeczywistości po zakończeniu I wojny światowej.
Jego utwory, na których piętno odcisnęły przemiany ideowo-moralne i obyczajowe w stosunkach amerykańskich w latach dwudziestych XX wieku, zjednały mu opinię kronikarza epoki jazzu.
Dorobek pisarza obejmuje następujące powieści:
- This Side of Paradise (Po tej stronie raju) (1920, wyd. polskie 1992)
- The Beautiful and Damned (Piękni i przeklęci) (1922, wyd. polskie 1996)
- The Great Gatsby (Wielki Gatsby) (1925, wyd. polskie 1962)
- Tender is the Night (Czuła jest noc) (1934, wyd. polskie 1967)
- The Love of the Last Tycoon (Ostatni z wielkich) (1941, wyd. polskie 1975)
Napisał również wiele opowiadań, w Polsce opublikowano pięć zbiorów: Historia jednego wyjazdu (1962), Odwiedziny w Babilonie (1963), Piękność Południa i inne opowiadania (1981), Popołudnie pisarza i inne opowiadania (1989) oraz Ciekawy przypadek Benjamina Buttona i inne opowiadania (2008). W Polsce wydane zostały jego listy do córki pod tytułem Francis Scott Fitzgerald. Listy do córki (1982).
Jako scenarzysta w Hollywood pracował dla Metro-Goldwyn-Mayer i Twentieth Century Fox. Pisał scenariusze, poprawiał teksty innych scenarzystów (np. po Aldousie Huxleyu scenariusz Curie-Skłodowska dla Grety Garbo, szlifował tekst Przeminęło z wiatrem). Jego ostatnie honorarium wynosiło 700 dolarów tygodniowo.
Odniesienia w kulturze
[edytuj | edytuj kod]- Fitzgeralda sportretował Gregory Peck w filmie Ukochany niewierny (1959, reż. Henry King)[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ F. Scott Fitzgerald, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-01-10] (ang.).
- ↑ F. Scott Fitzgerald, Author (1896–1940). biography.com. [dostęp 2019-01-21]. (ang.).
- ↑ Todd Mowatt: In the Game: Nintendo's Shigeru Miyamoto, amazon.com
- ↑ Gary Fishgall: Gregory Peck: A Biography. Simon & Schuster, 2002, s. 212–213. ISBN 0-684-85290-X. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Francis Scott Fitzgerald: Listy do córki. Wyd. Czytelnik, 1982
- Scott Fitzgerald, Author, Dies at 44. „The New York Times”, 23 grudnia 1940. nytimes.com. [dostęp 2013-12-10]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- ISNI: 0000000121033942
- VIAF: 100254195, 3407158982596956190008
- LCCN: n79006871
- GND: 118533592
- NDL: 00439644
- LIBRIS: sq46672b0d63qwc
- BnF: 11902848j
- SUDOC: 02686598X
- SBN: CFIV007695
- NLA: 35087371
- NKC: jn19981001164
- DBNL: fitz001
- BNE: XX868653
- NTA: 068785690
- BIBSYS: 90054298
- CiNii: DA0034125X
- Open Library: OL27349A
- PLWABN: 9810566217205606
- NUKAT: n93080910
- J9U: 987007261252205171
- PTBNP: 33270, 75258
- CANTIC: a10085269
- LNB: 000014244
- NSK: 000016204
- CONOR: 7662435
- BNC: 000035267
Ε Β Ε : 66802- BLBNB: 000205609
- KRNLK: KAC199700395
- LIH: LNB:V*43364;=BG