Rzepień pospolity
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
rzepień pospolity | ||
Nazwa systematyczna | |||
Xanthium strumarium L. Sp. pl. 2:987. 1753 | |||
Synonimy | |||
|
Rzepień pospolity (Xanthium strumarium L.) – gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Gatunek kosmopolityczny, występujący obecnie na całym niemal świecie[3]. Rodzimy obszar jego występowania obejmował wszystkie kontynenty półkuli północnej, ale został zawleczony i aklimatyzował się także na większości obszarów półkuli południowej[3]. W wielu miejscach świata stał się chwastem[3]. W Polsce jest przypuszczalnie archeofitem znanym od późnej epoki brązu[4] lub nawet gatunkiem rodzimym występującym na stanowiskach synantropijnych (apofitem). Występuje niezbyt licznie, głównie w cieplejszych rejonach kraju.
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Xanthium_strumarium_5Dsr_6077.jpg/180px-Xanthium_strumarium_5Dsr_6077.jpg)
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Łodyga
- Wzniesiona, rozgałęziająca się, górą szorstko owłosiona, górą ogruczolona, bez cierni. Ma wysokość 20–120 cm.
- Liście
- W zarysie koliste, 3-klapowe o klapach nierówno ząbkowanych. Mają sercowatą nasadę, na spodzie są kutnerowate.
- Kwiaty
- Zebrane w koszyczki o jajowatej okrywie. Okrywa jest miękko owłosiona i pokryta nagimi i zagiętymi kolcami. Wszystkie kwiaty rurkowate. W niektórych koszyczkach występują tylko kwiaty pręcikowe, w innych tylko słupkowe. Zebrane w krótkie kłosy koszyczki z kwiatami pręcikowymi (męskimi) wyrastają wyżej, zawierają liczne kwiaty rurkowate i otoczone są wolną okrywą. Koszyczki żeńskie wyrastają niżej, w kątach liści, otoczone są grubą kolczastą okrywą, nie mają okwiatu i zawierają tylko dwa kwiaty słupkowe.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Roślina jednoroczna. Siedliska ruderalne, przydroża, nieużytki, ogrody (chwast). Występuje tylko na słonecznych stanowiskach. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Xanthietum strumarii[5]. Kwitnie od lipca do października, jest wiatropylny.
Roślina trująca: ziele zawiera alkaloidy, jod, garbniki i jest trujące w okresie tworzenia liści. Zwierzęta nie zjadają tej rośliny.
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]Tworzy mieszańce z rzepieniem brzegowym[6].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Surowiec z rzepienia pospolitego był wykorzystywany w ziołolecznictwie co najmniej od czasów dynastii Tang[7]. W medycynie ludowej rzepień pospolity jest stosowany zewnętrznie m.in. na stany zapalne skóry i wewnętrznie na biegunkę[7]. W badaniu in vitro wykazano, że ekstrakt z kwitnących pędów rzepienia pospolitego jest silnym inhibitorem rozwoju przecinkowca cholery[7] (w języku rumuńskim roślina była nazywana zwyczajowo hóleră[8]).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ a b c d Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-06-15].
- ↑ Useful plants from the site Lutomiersk–Koziówki near Łódź (central Poland) with special reference to the earliest find of Xanthium strumarium L. seeds in Europe, „Journal of Archaeological Science: Reports”, 3, 2015, s. 275–284, DOI: 10.1016/j.jasrep.2015.06.025, ISSN 2352-409X [dostęp 2018-07-25] (ang.).
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b c Tadeusz Wolski , Wanda Zwolan , Anna Lewandowska , Rough Cocklebur (Xanthium strumarium L.) medicinal plant with multidirectional pharmacological effects – phYtochemical analysis of phenolic compounds, „Postępy Fitoterapii”, 1 września 2006 [dostęp 2023-01-08] (pol.).
- ↑ Alexandru Cihac , Dictionnaire d'Étymologie Daco-Romane: Éléments Slaves, Magyars, Turcs, Grecs-Moderne Et Albanais, 1879, s. 140 [dostęp 2023-01-08] (fr.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- BioLib: 41365
- EoL: 6232736
- EUNIS: 160168
- Flora of China: 220014370
- Flora of North America: 220014370
- FloraWeb: 6444
- GBIF: 3089154
- identyfikator iNaturalist: 57920
- IPNI: 260893-1
- ITIS: 38692
- NCBI: 318068
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): gcc-38658
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:260893-1
- Tela Botanica: 73046
- identyfikator Tropicos: 2701585
- USDA PLANTS: XAST
- CoL: 7G6SB