سنسکرت
سنسکرت | |
---|---|
संस्कृतम् saṃskṛtam | |
![]() The word Sanskritam (संस्कृतम्) written in دیوناگری۔ | |
اچارن | سانچہ:IPA-sa |
علاقہ | عظیم تر ہندوستان |
دور | ca. 2nd millennium BCE–600 ق م (Vedic Sanskrit), after which it gave rise to the وسطی ہند آریائی زباناں۔ Continues as a liturgical language (Classical Sanskrit)۔ Attempts at revitalization; 14,000 self-reported speakers (2001 census)[۱] |
ابتدائی شکلاں | Vedic Sanskrit
|
No native script. Now written in دیوناگری and many other scripts.[۲] | |
سرکاری حثیت | |
سرکاری بولی | ![]() |
بولی کوڈ | |
ISO 639-1 | sa |
ISO 639-2 | san |
ISO 639-3 | san |
Glottolog | sans1269 [۳] |
![]() |
{{{PAGENAME}}} دا وکیپیڈیا: sa |
سنسکرت، اک پرانی بولی اے جیہدا تعلق ہند آریائی بولی اے۔ اے ہندو مت تے بدھ مت دی مقدس بولی اے تے بھارت دیاں سرکاری بولیاں وچ ایہدا شمار ہُندا اے۔ پنجابی زبان دا سنسکرت نال گہرا تعلق اے۔
اس خاندان دیاں اہم زباناں اردو، بنگالی، ہندی، پنجابی، فارسی، کردش، روسی، جرمن، فرانسیسی، ڈنمارکی، ولندیزی تے انگریزی نيں۔
سنسکرت ايسے دی اک شاخ اے۔
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Phrase_sanskrit.png/560px-Phrase_sanskrit.png)
برصغیر پاک وہند تے ایران عہد قدیم توں ماہرین دے مطابق دو ہزار سال 2000 ق م آریہ اقوام دی آمد دا زمانہ جدوں آریہ وسط ایشیا توں ایران وچ داخل ہوئے دراوڑ آسٹرین جو ایتھے دے پہلے پہل آباد کار سی انہاں نوں مشرقی طرف دکھیلا دریائے سندھ دے کنارے قندھار رہتل دی بنیاد پائی ایہی زمانہ ہند آریائی بولی سنسکرت دی ابتدا دا دور اے عہد وسطی 1500 پندرہ سو ق م توں 500 ق م تک دا زمان بحوالہ رگ وید دی تخلیق دور جس دا مرکز کندھار سی سنسکر ت اک قدیم ترین بولی اے۔ اہل ہنود دے قدیم مذہبی، فکری، تاریخی ادب دا وڈا حصہ ايسے بولی وچ لکھیا گیا اے۔ فی زمانہ گو کہ ایہ بولی زندہ نئيں رہی اُتے اسنوں دوبارہ فروغ دینے دے لئی گذشتہ صدی توں سرکاری سطح اُتے کافی کوششاں جاری رہیاں نيں۔ کالی داس تے سورداس سنسکرت دے وڈے شاعر تے عالم گذرے نيں۔
کہیا جاندا اے کہ ایہ بولی صرف اپنی سختیاں دی وجہ توں اپنا وجود کھو دی۔ تے اس بولی نوں جنہاں لوکاں نے اپنایا اسنوں اِنّی بلندی اُتے چڑھادتا کہ عام لوک اس توں دور ہو گئے۔
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Bismillah_in_Sanskrit_in_different_scripts.jpg/560px-Bismillah_in_Sanskrit_in_different_scripts.jpg)
ہندیوروپی٫ سو دے نیڑے زباناں دا اک خاندان اے انہاں نوں اک خاندان وچ انہاں دی خصوصیات دی بنا اُتے رکھیا گیا اے۔ انڈو یورپین زباناں دے خاندان دے بولن والےآں دی تعداد دنیا وچ کِسے وی تے زباناں دے خاندان دے بولن والےآں توں ودھ اے۔ جغرافیائی لحاظ توں وی زباناں دا ایہ خاندان دنیا دے اک وسیع رقبہ اُتے پھیلا ہويا اے۔
سنسکرت بولی دی دو اہم شاخاں نيں، کلاسیکی سنسکرت تے ویدک سنسکرت۔ کلاسیکی سنسکرت ادب وچ استعمال کیتی جاندی سی تے قواعد دان پانِنی نے چوتھی صدی پہلے از مسیح وچ اس دا باضابطہ معیار مقرر کيتا سی۔ ایہ سنسکرت دا اوہ روپ اے جو اج معروف اے تے جو جدید بھارت دی ادبی زباناں اُتے خاصا اثر انداز ہويا اے۔ ویدک سنسکرت، بولی دا اوہ روپ اے جو اس دی ناپیدگی توں پہلے بطور تقریری بولی استعمال کيتا جاندا سی تے اس دی تریخ دوسرے ملینیم پہلے از مسیح وچ شروع ہُندی اے۔ ہندوواں دا وید نامی صحیفہ ايسے روپ وچ لکھیا ہويا اے، جو کانسی دے دور دے گندھارا نامی علاقے دی بولی اُتے مبنی اے۔ وقت دی گزران دے نال نال روز مرہ دی تقریری زباناں تبدیل ہونے لگياں تے انہاں دے تے تحریری بولی دے بیچ دا فرق رفتہ رفتہ ودھنے لگیا تے ایسی نوبت آئی کہ تقریری زباناں 'پراکرِت' کہلانے لگياں۔ ایہی پراکردیاں بر صغیر ہند و پاک دے شمالی علاقےآں دی جدید زباناں (مثلاً اردو، ہندی، پنجابی، سندھی، گجراتی، بنگالی، مراٹھی) دے آبا و اجداد نيں۔
کچھ ہندوواں دا عقیدہ اے کہ سنسکرت اک خدا داد بولی اے جو براہ راست ہند دے آریائی لوکاں اُتے نازل ہوئی۔ مگر لسانیاتی تریخ داناں دے مطابق، سنسکرت اولین ہند یورپی بولی دی اولاد وچ شمال اے، جو ابتدائی طور اُتے یورپ دے میداناں وچ بولی جاندی سی۔ سب توں پرانی ایرانی زبان، اوستائی وی ايسے بولی دی اولاد اے تے اوہ سنسکرت توں قریبی تعلق رکھدی اے۔ انہاں نے ایہ وی چتایا اے کہ رگ وید وچ گھوڑےآں دا ذکر اے تے اُس زمانے وچ گھوڑے بر صغیر وچ موجود نئيں سن، لہذا غالب امکان اے کہ سنسکرت دی پیدائش آریہ دے بر صغیر وچ آباد ہونے توں پہلے ہوئی ہوئے گی۔
ماہرین دی اک دوسری رائے ایہ وی اے کہ رگ وید دا زمانہ ۵۰۰ ق م اے جو گندھارا رہتل تے تمدن دا دور سی رگ وید نوں موجودہ پاکستان دے ٹیکسلا یا افغانستان دے صوبہ قندھار جو کندھارہ رہتل دے بس کن سن تحریر کيتا گیا
لپی
[سودھو]جدید دور وچ سنسکرت نوں دیوناگری وچ لکھنے کارواج اے۔ پر، ایہ اک نواں میلان اے تے گزشتہ دو صدیاں توں پہلے، سنسکرت متعدد لپی وچ لکھی جاندی سی۔ عام طور اُتے لکھاری اوہی لپی استعمال کردا سی جو اس دے علاقے وچ رائج سی۔
نیرکتا
[سودھو]سنسکرت کمی ودیائی والے دو بولاں سمس کرت نوں رلا کے بنیا اے۔ سمس دا مطلب رل کے تے کرت مطلب کرنا۔ بنائی گئی، رہتل دی بولی۔
سنسکرت اک پرانی ہند آریائی بولی اے ہندوستانی-یوروپی بولی دی زباناں دے سب توں قدیم دستاویزی ممبراں وچوں اک اے ہند یورپی علوم وچ سنسکرت دا نمایاں مقام اے اس دا تعلق یونانی تے لاطینی توں اے ہور ہیٹائٹ، لوویان، اولڈ اوستاین تے یورپ، مغربی ایشیاء، وسطی ایشیاء تے جنوبی ایشیاء دی تاریخی اہمیت دی بہت ساریاں زندہ تے ناپید زباناں اس دے لسانی نسب نوں پروٹو ہند آریائی بولی پروٹو ہند ایرانی تے پروٹو انڈو-یورپی زباناں نال ملدا اے ماہرین دے مطابق دو ہزار سال ق م آریہ اقوام دی آمد دا زمانہ جدوں آریہ وسط ایشیا توں ایران وچ داخل ہوئے دراوڑ آسٹرین جو ایتھے دے پہلے پہل آباد کار سی انہاں نوں مشرقی طرف دکھیلا دریائے سندھ دے کنارے قندھار رہتل دی بنیاد پائی ایہی زمانہ ہند آریائی بولی سنسکرت دی ابتدا دا دور اے ہندیوروپی سو دے نیڑے زباناں دا اک خاندان اے انہاں نوں اک خاندان وچ انہاں دی خصوصیات دی بنا اُتے رکھیا گیا اے انڈو یورپین زباناں دے خاندان دے بولنے والےآں دی تعداد دنیا وچ کِسے وی تے زباناں دے خاندان دے بولنے والےآں توں ودھ اے۔ جغرافیائی لحاظ توں وی زباناں دا ایہ خاندان دنیا دے اک وسیع رقبہ اُتے پھیلا ہويا اے اس خاندان دی اہم زباناں اردو، بنگالی، ہندی، پنجابی، پشتو، فارسی، کرد، روسی، جرمن، فرانسیسی، دانش، ولندیزی تے انگریزی نيں سنسکرت ايسے دی اک شاخ اے سنسکرت بولی دی دو اہم شاخاں نيں کلاسکی سنسکرت تے ویدک سنسکرت۔ کلاسکی سنسکرت ادب وچ مستعمل اے تے قواعد دان پاننی نے چوتھی صدی پہلے از مسیح وچ اس دا باضابطہ معیار مقرر کیہ ایہ سنسکرت دا اوہ روپ اے جو اج معروف اے تے جو جدید ہند دی ادبی زباناں اُتے خاصا اثر انداز ہويا اے ویدک سنسکرت بولی دا اوہ روپ اے جو اپنی ناپیدگی توں پہلے اوہ اپنائے ہوئے سی، جس دی تریخ دوسرے ہزاریہ پہلے از مسیح وچ شروع ہُندی اے ہندوواں دا وید نامی صحیفہ ايسے روپ وچ لکھیا ہويا اے جو کانسی دا دور دے گندھارا دی بولی اُتے مبنی اے وقت دی گزراں دے نال روز مرہ دی بولیاں تحریری بولی توں الگانے لگياں تے نوبت آئی کہ اوہ 'پراکرِت' کہلانے لگياں ایہی پراکرت شمالی ہند دی جدید بھاشاواں دے آباؤ اجداد نيں۔
کچھ ہندوواں دا عقیدہ اے کہ سنسکرت اک خدا داد بولی اے جو براہ راست ہند دے آریائی لوکاں اُتے نازل ہوئی مگر لسانیاتی تریخ داناں دے مطابق سنسکرت اولین ہند یورپی بولی دا سنتان اے جو ابتدائی طور اُتے یورپ دے میداناں وچ بولی جاندی سی سب توں پرانی ایرانی زبان، اوستائی وی ايسے بولی دی اولاد اے تے اوہ سنسکرت توں قریبی تعلق رکھدی اے انہاں رگ وید وچ گھوڑےآں دا ذکر اے تے اُس زمانے وچ گھوڑے برصغیر وچ موجود نئيں سن تے لہذا اغلب اے کہ سنسکرت دی تشکیل آریہ دے برصغیر وچ آباد ہونے توں پہلے ہوئی ہوئے گی۔
ماہرین دی اک دوسری رائے ایہ وی اے کہ رگ وید دا زمانہ پنج سو ق م اے جو گندھارا رہتل تے تمدن دا دور سی رگ وید نوں موجودہ پاکستان دے ٹیکسلا یا افغانستان دے صوبہ قندھار جو کندھارہ رہتل دے بس کن سن تحریر کيتا گیا جدید دور وچ رواج اے سنسکرت نوں دیوناگری وچ لکھنے دا پر، ایہ اک نواں میلان اے تے گزشتہ دو صدیاں توں پہلے، سنسکرت متعدد لپی وچ لکھی جاندی سی عام طور اُتے لکھاری اوہی لپی استعمال کردا سی جو اس دے علاقے وچ رائج سی۔
تریخ
[سودھو]ہند یورپی ہند ایرانی ہند آریائی سنسکرت بولی انہاں زباناں دی اک شاخ اے سنسکرت بولی نال تعلق رکھنے والے ہند-یورپی خاندان توں اے ایہ انہاں تن قدیم دستاویزی زباناں وچوں اک اے جو ہن اک عام روٹ بولی توں نکلی اے جسنوں ہن پروٹو ہند-یورپی بولی کہیا جاندا اے قدیم مائیسن یونانی یونانی بولی دی سب توں قدیم ترین شکل اے لیکن جو محدود مادہ بچ گیا اے اس وچ تحریری نظام انتہائی مبہم اے ہند یوروپی علوم دے ودھ اہم گل قدیم یونانی اے جس دی ابتداء وڈے پیمانے اُتے دو ہومریک نظماں الیاڈ تے اوڈیسی نال کيتی گئی اے ہیٹیائٹ ایہ تمام ہندو تے یورپی زباناں دی قدیم ترین ریکارڈ اے جو پرانا ہٹائٹ، مشرق ہٹائٹ تے نو ہٹائٹ وچ ممتاز اے اس دی ابتدائی علیحدگی دی وجہ توں ایہ دوسرےآں توں وکھ وکھ اے کینیفورم اسکرپٹ وچ وسطی ترکی دی مٹی دی گولیاں اُتے دریافت کيتا گیا اس وچ کچھ ایسی قدیم خصوصیات نيں جنہاں دی صرف دوسری ہی بولی وچ صرف ٹکڑے توں ہی پایا جاندا اے اُتے ایسا لگدا اے کہ اس دے تحریری نظام دی ابہام دے نال نال ابتدائی فونیولوجیکل تے گرائمٹیکل تبدیلیاں وی وڈی تعداد وچ ہوئیاں ہند یوروپی سنسکرت توں متعلق ہور زباناں وچ آثار قدیمہ تے کلاسیکی لاطینی گوتھک آثار قدیمہ دی جرمن زبان، اولڈ نورس شامل نيں ہند یوروپی زباناں وچ ویدک سنسکرت دے نیڑے ترین قدیم اوتار نورستانی زباناں نيں جو شمال مشرقی افغانستان تے شمال مغربی ہمالیہ دے دور دراز ہندوکش علاقے وچ پائی جاندیاں نيں سنسکرت دا تعلق ہند یورپی زباناں دے اسٹییم گروپ توں اے لاطینی تے یونانی بولی توں آشنا ہونے والے نوآبادیاتی عہد دے علماء سنسکرت بولی دی مشابوہت سارے متاثر ہوئے سن اس دی لفظاں تے گرائمر دونے وچ یورپ دی کلاسیکی زباناں وچ ایہ دنیا دی کچھ وڈی دور قدیم زباناں دے وچکار مشترکہ جڑ تے تاریخی روابط دی تجویز کردا اے ولیم جونز نے ریمارکس دتے:
” | سنسکرت بولی دی قدیم چیزاں اک حیرت انگیز ڈھانچہکیتیاں نيں یونانی توں ودھ کامل ، لاطینی توں ودھ متشدد ، تے کسی توں کدرے ودھ بہتر طور اُتے بہتر اس دے بعد وی فعل تے گرائمر دی جڑاں وچ دونے توں ودھ مضبوطی اے ممکنہ طور اُتے حادثے توں پیدا ہوسکدی اے واقعتا اِنّا مضبوط کہ کوئی فیلولوجسٹ انہاں سب دی جانچ نئيں کرسکدا سی بغیر کسی یقین دے کہ اوہ کسی عام وسیلہ توں نکلیا اے جس دا ہن کوئی وجود نئيں اے اک ایسی ہی وجہ اے بھانويں اِنّی مضبوط نئيں لیکن ایہ سمجھنے دے لئی کہ گوٹھک تے سیلٹک بھانويں اک بہت ہی وکھ وکھ محاورے توں مل گئے نيں لیکن اس دی اصل سنسکرٹ توں اے تے ايسے خاندان وچ پرانی فارسی شامل کيتی جاسکدی اے | “ |
سنسکرت تے ہور ہند و یورپی زباناں وچ مشترکہ مشترکہ خصوصیات دی وضاحت کرنے دے لئی ہند آریائی ہجرت دا نظریہ بیان کيتا گیا اے کہ جو سنسکرت بن گیا سی اس دی اصل اسپیکر دوسری صدی ق م دے اوائل وچ برصغیر پاک و ہند وچ پہنچی سی اس طرح دے نظریہ دے شواہد وچ ہند ایرانی زباناں تے بالٹک تے سلاوکی زباناں دے درمیان قریبی تعلقات غیر ہند-یورپی یورالک زباناں دے نال لفظاں دے تبادلے تے نباتات تے حیوانات دے ہند یورپی لفظاں دی تصدیق شدہ نوعیت شامل نيں ویدک سنسکرت توں پہلے والی ہند آریائی زباناں دی تریخ توں پہلے غیر واضح اے تے وکھ وکھ مفروضے اسنوں کافی حد تک محدود رکھدے نيں تھامس برو دے مطابق وکھ وکھ ہند یورپی زباناں دے وچکار تعلقات دی بنیاد اُتے انہاں ساری زباناں دی ابتدا ہن وسطی یا مشرقی یورپ وچ ہوسکدی اے جداں کہ وسطی ایران وچ ایہ گروہ پیدا ہوسکدا اے ایرانی تے ہند آریائی شاخاں کافی جلد علیحدہ ہوگئياں ایہ ہند آریائی شاخ اے جو دوسری صدی ق م دے پہلے نصف وچ مشرقی ایران تے جنوب وچ برصغیر وچ چلی گئی اک بار قدیم ہندوستان وچ ہند آریائی بولی وچ تیزی توں لسانی تبدیلی ہوئی تے ویدک سنسکرت بولی وچ اس دی تشکیل ہوگئی۔
ویدک تے کلاسیکی سنسکرت
[سودھو]سنسکرت دی کلاسیکی شکل نوں ویدک سنسکرت کہیا جاندا اے سنسکرت دا سب توں قدیم متن رگویدک اک ہندو صحیفہ اے اس طرح دے ابتدائی دور وچ کوئی تحریری ریکارڈ زندہ نئيں اے جے اوہ کدی موجود ہاں اُتے اسکالرز نوں اس گل دا یقین اے کہ نصوص دی زبانی ترسیل قابل اعتماد اے رگوید توں ہٹ کر قدیم ویدک سنسکرت ادب جو جدید دور وچ زندہ رہیا اے وچ سماوید، یجور وید، اترو وید دے نال برہمناں ارنیاکاں تے ابتدائی اپنشاداں جداں سرایت شدہ تے پرتاں والی ویدک متون وی شامل نيں ایہ ویدک دستاویزات شمال مغربی ، شمالی تے مشرقی ہندوستانی برصغیر دے متعدد حصےآں وچ پائی جانے والی سنسکرت بولیاں دی عکاسی کردیاں نيں مائیکل وٹزل دے مطابق ویدک سنسکرت نیم خانہ بدوش آریاں دی بولی جانے والی بولی سی جو عارضی طور اُتے اک جگہ اُتے آباد ہوئے مویشیاں دے اِجّڑ نوں برقرار رکھدے سن محدود زراعت اُتے عمل پیرا سن تے کچھ عرصے دے بعد گرام نامی ویگن ٹریناں دے ذریعہ منتقل ہوگئے سن ویدک سنسکرت بولی یا نیڑے توں وابستہ ہند و یورپی متغیرات نوں قدیم ہندوستان توں اگے تسلیم کيتا گیا سی جس دا ثبوت قدیم ہٹائٹ تے میتنی لوکاں دے وچکار "میتنی معاہدہ" دے ذریعہ اے ، جو اس خطے وچ چٹان دی شکل وچ نکلیا اے جو ہن شام تے ترکی دا حصہ اے اس معاہدے دے کچھ حصے جداں میتنی شہزادےآں دے ناں تے گھوڑےآں دی تربیت توں متعلق تکنیکی اصطلاحات جنہاں وجوہات دی وجہ توں سمجھ نئيں آندی اے ابتدائی ویدک سنسکرت شکلاں وچ نيں۔
سنسکرت دی ابتدائی ویدک شکل کدرے کم یکساں سی تے ایہ وقت دے نال نال اک ودھ سنجیدہ تے یکساں بولی وچ تیار ہويا آخر کار کلاسیکی سنسکرت وچ تبدیل ہويا رچرڈ گومبریچ دے مطابق اک ہندوستانی ماہر تے سنسکرت پلی تے بدھسٹ دے سکالر سن رگوید وچ پائے جانے والے آثار قدیمہ دے ویدک سنسکرت دا پہلے ہی ویدک دور وچ حل ہوچکيا اے جس دا ثبوت بعد وچ ویدک ادب وچ ملدا اے گومبریچ دے مطابق ہندو مذہب تے دیر توں ویدک ادب دے ابتدائی اپنشاداں دی بولی کلاسیکی سنسکرت تک پہنچی سنسکرت بولی دے پہلوآں دے نال نال ہندوستان دے وکھ وکھ خطےآں وچ سنسکرت دے استعمال کیتی وکھ وکھ حالتاں اُتے دس اسکالراں دا حوالہ دتا اے انہاں دس ویدک اسکالراں دا حوالہ دیندے نيں جنہاں وچ آپسالی ، کاشیپ ، گارگیا ، گلاوا ، کاکرورمنیا ، بھاردواجا ، ساکتیانا ، ساکالیا ، سیناکا تے اسپاٹائانا نيں پینی دا آدھیہ ویاکنگا ، ویدنگا دی بنیاد بنا آدھیہ وچ بولی نوں اس انداز توں دیکھیا جاندا اے کہ یونانی یا لاطینی گراماریاں دے وچکار کوئی موازنہ نئيں اے ویدک سنسکرت تے کلاسیکی سنسکرت دے وچکار صوتی اختلافات نہ ہونے دے برابر نيں جدوں ہند آریائی بولی تے ویدک سنسکرت دے وچکار پہلے ویدک دور وچ رونما ہونے والی شدید تبدیلیاں دے مقابلے وچ نہ ہونے دے برابر نيں ویدک تے کلاسیکی سنسکرت دے وچکار نمایاں فرق وچ بہت ودھ پھیلائے گئے گرائمر تے گرائمیکل زمرے دے نال نال لہجے لفظاں تے نحو وچ فرق وی شامل نيں بعض اسم تے فعل دے ختم ہونے دے نال نال اندرونی تے بیرونی دونے طرح دے سندھی دے قواعد دے درمیان وی کچھ اختلافات موجود نيں ابتدائی ویدک سنسکرت بولی وچ پائے جانے والے بہت سارے لفظاں دیر توں ویدک سنسکرت یا کلاسیکی سنسکرت ادب وچ نئيں پائے جاندے نيں ، جداں کہ ابتدائی ویدک سنسکرت ادب دے مقابلے وچ متناسب لفظاں کلاسیکی سنسکرت وچ وکھ وکھ تے نويں معنی رکھدے نيں آرتھر میکڈونیل نوآبادیاتی دور دے ابتدائی اسکالراں وچ شامل سن جنہاں نے ویدک تے کلاسیکی سنسکرت دے وچکار کچھ اختلافات دا خلاصہ پیش کيتا لوئس رینو نے ۱۹۵۶ وچ فرانسیسی بولی وچ ویدک دور دے اندر ویدک سنسکرت دی مماثلتاں اختلافات تے ارتقاء دے بارے وچ تے فیر تریخ دے بارے وچ اپنے نظریات دے نال کلاسیکی سنسکرت اُتے اک ہور وسیع بحث چھپی اس کم دا ترجمہ جگبنس بلبیر نے کيتا اے۔
کسی بولی دے تناظر وچ لفظ سسکٹا (سنسکرت) دا قدیم ترین استعمال رامائن دی کتاب وچ پایا جاندا اے کلاسیکی سنسکرت تحریر دے سیکھے ہوئے طبقے دے باہر مقامی بولی توں بولی بولیاں (پراکرت) تیار ہُندیاں رہیاں۔ سنسکرت قدیم ہندوستان دی متعدد دوسری پراکرت زباناں دے نال باہم موجود سی ہندوستان دی پراکرت زباناں دی وی قدیم جڑاں نيں تے کچھ سنسکرت دانشوراں نے لفظی طور اُتے "خراب" ہونے دی وجہ توں انہاں نوں اپھرمس کہیا اے ویدک ادب وچ ایداں دے لفظاں شامل نيں جنہاں دے صوتی مساوی ہور ہند یورپی زباناں وچ نئيں پائے جاندے نيں لیکن جو علاقائی پراکرت زباناں وچ پائے جاندے نيں جس دی وجہ توں ایہ ممکن ہُندا اے کہ گل گل لفظاں دا اشتراک تے نظریات ہندوستانی تریخ دے اوائل وچ شروع ہوئے جداں کہ ہندوستانی فکر نے ہندومت دے پہلے عقائد نوں متنوع تے چیلنج کيتا خاص طور اُتے بدھ مت تے جین مت دی شکل وچ تھراوڈا بدھ مت وچ پالی ورگی پراکرت زباناں تے جین مت وچ اردھاماگھی قدیم زمانے وچ سنسکرت توں مقابلہ کيتا اُتے جین مت دے اک اسکالر پال ڈنڈاس دا کہنا اے کہ انہاں قدیم پراکرت زباناں دا سنسکرت توں تقریبا اِنّا ہی تعلق سی جداں کہ قرون وسطی دے اطالوی لاطینی توں سی ہر کوئی اسنوں سمجھ سکدا سی اُتے ڈنڈاس جداں اسکالراں نے اس مفروضے اُتے سوال اٹھایا اے انہاں دا کہنا اے کہ اس دے لئی کوئی ثبوت موجود نئيں اے تے جو وی ثبوت دستیاب نيں اس توں پتہ چلدا اے کہ عام عہد دے آغاز تک ، شاید ہی کوئی علمی راہباں دے علاوہ کسی تے وچ اردماگادھی ورگی قدیم پراکرت زباناں نوں سمجھنے دی صلاحیت موجود ہو نوآبادیاتی دور دے اسکالراں نے سوال کيتا کہ کیہ سنسکرت کدی بولی جانے والی بولی سی یا صرف ادبی بولی سی تریخ دان انہاں دے جوابات وچ متفق نئيں نيں مغربی سکالرز دے اک حصے نے دسیا اے کہ سنسکرت کدی بولی جانے والی بولی نئيں سی ، جدوں کہ دوسرے تے خاص طور اُتے بوہتے ہندوستانی اسکالر اس دے برعکس بیان کردے نيں سنسکرت دی زبانی روایت دے لئی بولی جانے والی بولی ہونے دی نشاندہی کرنے والے سنسکرت دی لوڑ نوں اس گل دی نشاندہی کردے نيں جو قدیم ہندوستان توں سنسکرت دے نسخےآں دی اک وڈی تعداد نوں محفوظ رکھدے نيں اوہ بیان کردے نيں کہ یکہ پانینی تے پتنجالی دے کماں وچ متن دے ثبوت اس گل دی تصدیق کردے نيں کہ کلاسیکی سنسکرت انہاں دے دور وچ اک بولی سی جو مہذب تے تعلیم یافتہ لوکاں دے ذریعہ بولی جاندی اے کچھ سترا لکھے سنسکرت دے مقابلہ وچ بولی جانے والی سنسکرت دی وکھ وکھ شکلاں دے بارے وچ بیان کردے نيں ستويں صدی دے چینی بدھ مت دے یاتری زوان زانگ نے اپنی یاداشت وچ دسیا اے کہ ہندوستان وچ سرکاری فلسفیانہ مباحثے سنسکرت وچ ہوئے سن اس خطے دی مقامی بولی وچ نئيں سنسکرت دے ماہر لسانیات مادھو دیشپانڈے دے مطابق وسط وچ ہزار سال پہلے مسیحی دی بولی وچ بولی دی شکل وچ سنسکرت بولی جانے والی بولی سی جو سنسکرت ادب دی ودھ رسمی گرائمری طور اُتے درست شکل دے نال موجود سی ایہ دیشپانڈے دا کہنا اے کہ جدید بولی دے لئی ایہ سچ اے کہ جتھے کسی بولی دے بولی غلط انداز وچ بولی جاندی اے تے سمجھی جاندی اے نال ہی ايسے بولی دی ہور بہتر نفیس تے گرائمری طور اُتے درست شکلاں دے نال نال ادبی کماں وچ پائی جاندی اے موریز ونٹرٹینٹز دے مطابق ہندوستانی روایت قدیم زمانے توں متعدد زباناں دے سیکھنے تے استعمال دے حق وچ اے تعلیم یافتہ تے اشرافیہ طبقاں وچ سنسکرت اک بولی جانے والی بولی سی لیکن ایہ وی اک ایسی بولی سی جس نوں معاشرے دے وسیع حلفےآں وچ سمجھیا جانا چاہیدا کیونجے وڈے پیمانے اُتے مقبول لوک لوک تے کہانیاں جداں [[رامائن ]، مہابھارت، بھاگوت پورانا، پنچتنتر تے بہت ساریاں دوسری عبارتاں سَبھ سنسکرت بولی وچ نيں کلاسیکی سنسکرت اس دے عین مطابق گرائمر دے نال ہندوستانی سکالرز تے پڑھے لکھے طبقاں دی بولی غیر منظم شکلاں دے نال نال دوسری قدرتی ہندوستانی زباناں دے نال وی گفتگو دی سنسکرت قدیم ہندوستان دی سکھی جانے والی بولی دی حیثیت توں اس طرح مقامی بولی پراکرتاں دے نال موجود اے سنسکرت دے بہت سارے ڈرامے اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ ایہ بولی مقامی بولی پراکرتاں دے نال رہندی اک ہندوستانی ماہر تے بدھ مت دے سکالر اٹین لاموٹے دے مطابق سنسکرت مواصلات وچ اس دی درستگی دی وجہ توں اک اہم ادبی تے نوشتہ بولی اے لاموٹے دے مطابق خیالات نوں پیش کرنے دا اک مثالی ذریعہ سی تے سنسکرت وچ کثیر علم دی حیثیت توں اس دے پھیلاؤ تے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا سنسکرت نوں رضاکارانہ طور اُتے اعلا سبھیاچار فنون تے گہرے نظریات دے طور اُتے اپنایا گیا سی سنسکرت دا اثر اس خطے اُتے سنسکرت کاسموپولس دی حیثیت توں ودھ گیا اے۔
باہرلے جوڑ
[سودھو]![]() |
Wikiquote has quotations related to: سنسکرت |
سانچہ:Wiktionary category
سانچہ:Wikibooks
Sanskrit سفری راہنما منجانب ویکی سفر
![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: سنسکرت |
- Sanskrit Archived 2013-05-05 at the وے بیک مشین
- Sanskrit Tutor Archived 2021-04-11 at the وے بیک مشین
- Online Sanskrit Dictionary Archived 2006-08-28 at the وے بیک مشین
- American Sanskrit Institute
حوالے
[سودھو]![]() |
وکیمیڈیا کامنز چ مورتاں: سنسکرت |
- مضامین جنہاں وچ اردو بولی دا متن شامل اے
- مضامین جنہاں وچ سنسکرت بولی دا متن شامل اے
- Languages with ISO 639-2 code
- Languages with ISO 639-1 code
- سنسکرت
- آریائی زباناں
- بولیاں
- بھارت دیاں بولیاں
- بھارت دی سرکاری زباناں
- دیوناگری وچ لکھی جانے والی زباناں
- فاعلیٰ مفعولی فعلی زباناں
- قدیم زباناں
- نیپال دیاں بولیاں
- ہند یورپی زباناں
- ہند آریائی بولیاں
- ہند۔ایرانی زباناں
- عبادتی زباناں