Torii
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Thorium-1.jpg/200px-Thorium-1.jpg)
90 |
2
10 18 32 18 8 2 |
Th 232,0377 |
|
Torii |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Thorium_spectrum_visible.png/250px-Thorium_spectrum_visible.png)
Torii (Th — thorium latinan kelel) om 90nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes, aktinoidoiden gruppaspäi (koumanz' grupp, seičemenz' period), vanhtunuden klassifikacijan mödhe sijazihe koumanden gruppan laptalagruppas (IIIB).
Ühthine ümbrikirjutand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Element om harv Man kores, 8..13 grammad tonnas.
Ročine Jöns Bercelius-himik sai torijad ezmäižen kerdan vl 1828. Metall om nimitadud skandinavižen Tor-jumalan oiktastuseks.
Fizižed ičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Torii om jüžmak pehmed tagokaz notked vähäradioaktivine hahk metall. Kristalline segluz om kubine tahkoncentriruidud. Kändase üläveimeks 1,4 K lämudel.
Atommass — 232,0377. Ninevuz (normaližiš arvoimižiš) — 11,78 g/sm³. Suladandlämuz — 2023 K (1750 C°). Kehundlämuz — 5061 K (4788 C°).
Vl 2012 tetas necen elementan 31 izotopad 208..238 atommassanke, mugažo koume izomärad. Kaikiš hätkemban eläjan torii-232-izotopan pol'čihodamižen pord om 14,05 milliardad vozid, läz kaik londuseline torii kogoneb sišpäi (99,98 %), völ 0,02 % — 230Th (T½=75400 vozid). Koumanz' elon hätkte izotop om 229Th 7340 vozid pol'čihodamižen pordonke, nellänz' — 228Th (T½=1,91 vot). Kaikiš hätkemb eläi izomär om 229mTh (čihodase poleks pol'časus). Izotopad hajetas
Himižed ičendad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Metall reagiuib huldutamižes nenidenke substancijoidenke: vezinik i galogenad, rik, azot, ola, alüminii. Muigotandmärad voidas olda +4 (tobjimalaz), +3, +2 i +1. Ei ole reakcijoid sapižidenke muglidenke. Voib segoitada koncentriruidud sol- i azotmuiktusihe ftoran ionan olemiženke.
Kävutand
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Torii kävutase atomenergetikas tobjimalaz, mugažo elektronikas i metallurgijas. Ezmäine atomreaktor torijan ciklanke radaškanzi AÜV:oiš vl 1962, Nju Jorkan pohjoižes ezilidnas.
Om torijad 12 mineralas, niiden löudmižsijad sijadasoiš neniš valdkundoiš (enamba 100 tuhad tonnoid vl 2014): Indii, Brazilii, Avstralii, AÜV, Egipt, Turkanma, Venesuel, Kanad, Venäma, SAT, Kitai, Pohjoižen Evropan valdkundad. Sadas mametalloidenke mugažo. Vl 2014 torijan kivendon (monacit) koncentratan mail'man samine oli 2700 tonnad. Vn 2012 sügüz'kul metall maksoi 68 US$ kilogrammas AÜV:oiš i 153 US$ kilogrammas Francijas.
Irdkosketused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- Torii webelements.com-saital. (angl.)
- Kirjutuz torijas Himižiden elementoiden populärižes n-t.ru-kirjištos. (ven.)
![]() |
Torii Vikiaitas |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | ||||||||||||||||||||||||||
1 | H | He | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 | Li | Be | B | C | N | O | F | Ne | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
3 | Na | Mg | Al | Si | P | S | Cl | Ar | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
4 | K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr | |||||||||||||||||||||||||
5 | Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe | |||||||||||||||||||||||||
6 | Cs | Ba | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn | |||||||||||
7 | Fr | Ra | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og | |||||||||||
8 | Uue | Ubn | Ubu | Ubb | Ubt | Ubq | Ubp | Ubh | |||||||||||||||||||||||||||||||||||
|