Alprazolam
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||
Wzór sumaryczny |
C17H13ClN4 | ||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Masa molowa |
308,76 g/mol | ||||||||||||||||||||||||
Wygląd |
biały lub prawie biały krystaliczny, gorzki w smaku proszek | ||||||||||||||||||||||||
Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||
Numer CAS | |||||||||||||||||||||||||
PubChem | |||||||||||||||||||||||||
DrugBank | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||
Podobne związki | |||||||||||||||||||||||||
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||
Klasyfikacja medyczna | |||||||||||||||||||||||||
ATC | |||||||||||||||||||||||||
Legalność w Polsce | |||||||||||||||||||||||||
Stosowanie w ciąży |
kategoria D | ||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
|
Alprazolam (łac. alprazolamum) – organiczny związek chemiczny, triazolowa pochodna benzo-1,4-diazepiny. Stosowany jako lek anksjolityczny, w szczególności w leczeniu zespołu lęku napadowego i zespole lęku uogólnionego. Wykazuje szybkie i silne, lecz krótkotrwałe działanie przeciwlękowe, uspokajające, miorelaksacyjne, przeciwdrgawkowe oraz amnestyczne poprzez wpływ na receptor GABA. Praktycznie nie podlega efektowi pierwszego przejścia przez wątrobę (biodostępność przy podaniu doustnym osiąga ponad 90%).
W Polsce stosowany głównie w celu przerywania lęku napadowego (postacie bez mechanizmu SR, o natychmiastowym uwalnianiu), ze względu na szybkość działania klinicznego (10-15 min) po podaniu doustnym[4]. Obok midazolamu jest jedną z najsilniejszych benzodiazepin o szybkim czasie działania od momentu podania, ale jednocześnie o krótkim czasie działania klinicznego.
Do skutków ubocznych zalicza się senność, obniżenie nastroju, bóle głowy, poczucie zmęczenia oraz zaburzenia pamięci[5]. Ma właściwości uzależniające[6], przez co jest odradzany jako lek pierwszego rzutu w leczeniu zaburzeń lękowych[7]. Dłuższe stosowanie może spowodować wystąpienie zespołu abstynencyjnego oraz, po odstawieniu, nasilenie objawów lękowych[8]. U osób z depresją przebiegającą z myślami samobójczymi alprazolam zwiększa ryzyko samobójstwa[9]. Poza tym, jak wszystkie leki z grupy benzodiazepin, alprazolam może upośledzać sprawność psychofizyczną, przez co w Polsce prowadzenie pojazdów w trakcie jego stosowania jest przestępstwem[10].
Alprazolam jest często używany w celach pozamedycznych. Dawki większe, typowo ponad 2 mg wywołują uczucie rozluźnienia, pozbawiają zdolności do odczuwania emocji (w tym negatywnych), mogą wywoływać zachowania niestosowne do sytuacji, pewność siebie z uwagi na działanie przeciwlękowe oraz uczucie określane jako „obojętność wobec świata”. W dawkach jeszcze większych następuje półsen mogący w przypadku połączenia z alkoholem przejść do śpiączki, a nawet śmierć (w zależności od tolerancji). Wysoka dawka bez połączenia z alkoholem lub innymi depresantami ośrodkowego układu nerwowego powoduje zazwyczaj trwający kilka godzin sen z możliwą niepamięcią następczą[11].
Mechanizm działania
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam, podobnie jak inne benzodiazepiny, jest pozytywnym modulatorem allosterycznym kompleksu receptorowego GABA-A. Zwiększa powinowactwo kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) do miejsca jego wiązania w obrębie tego kompleksu[12]. W ten sposób alprazolam nasila przepływ jonów chlorkowych przez kanał i wywiera działanie hamujące na ośrodkowy układ nerwowy. Prawdopodobnie hamuje to przepływ impulsów przez obwody związane z ciałem migdałowatym odpowiedzialne za odczuwanie lęku[13].
Metabolizm
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Alprazolam_metabolism.svg/220px-Alprazolam_metabolism.svg.png)
Alprazolam ma okres półtrwania w organizmie rzędu 12–15 godzin[13].
Lek ulega w wątrobie metabolizmowi przez CYP450 3A4[13] do hydrofilnych 4-hydroksyalprazolamu (mniej aktywny),
Wskazania
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam w Polsce i Unii Europejskiej jest zarejestrowany do stosowania w lecznictwie w zaburzeniach lękowych, takich jak zespół lęku napadowego czy zespół lęku uogólnionego, a także w zespołach lękowych współistniejących z zaburzeniami depresyjnymi[5]. Metaanalizy potwierdziły jego skuteczność w zespole lęku uogólnionego[17] zarówno w monoterapii, jak i przy stosowaniu łącznie z lekami z grupy selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny[18]. W wypadku zespołu lęku napadowego i agorafobii, potwierdzono jego skuteczność w zarówno stosowaniu doraźnym[19], jak i długofalowym[20]. W badaniach klinicznych wykazana została jego skuteczność w leczeniu zespołu lęku uogólnionego do 4 miesięcy, zaś w wypadku zespołu lęku napadowego przez okres od 4 do 10 tygodni, jednakże pacjenci zgłaszali brak utraty korzyści terapeutycznych przez okres do 8 miesięcy[21].
Ze względu jednak na skutki uboczne oraz ryzyko uzależnienia, alprazolam nie jest jednak stosowany jako lek pierwszego rzutu, a dopiero wówczas, gdy nasilenie objawów jest uciążliwe dla pacjenta bądź uniemożliwia mu prawidłowe funkcjonowanie. Stosowany jest do czasu, gdy inne metody leczenia, takie jak np. leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI czy psychoterapia zaczną działać, a konieczność jego dalszego stosowania powinna być sprawdzana regularnie przez lekarza prowadzącego[7]. W Australii jego stosowanie w leczeniu zespołu lęku napadowego jest odradzane[22].
Lek jest stosowany także w innych zaburzeniach lękowych, zespole napięcia przedmiesiączkowego, bezsenności i zespole jelita drażliwego. Alprazolam może także być stosowany wspomagająco w ostrej manii czy psychozie[13], w katatonii, a także w innych stanach silnego pobudzenia oraz agresji, gdy pacjent nie wykazuje objawów psychotycznych[23].
Przeciwwskazania
[edytuj | edytuj kod]- jaskra z wąskim kątem przesączania
- przyjmowanie azolowych środków przeciwgrzybiczych (np. ketokonazol)
- nadwrażliwość na lek[13]
Alprazolam powinien być stosowany ostrożnie u pacjentów z myślami samobójczymi, ponieważ ze względu na działanie przeciwlękowe może torować decyzję o samobójstwie[5].
Lek należy do kategorii D według FDA, co oznacza, że przy stosowaniu w trakcie ciąży istnieje ryzyko dla płodu, natomiast w pewnych wypadkach korzyści wynikające ze stosowania leku mogą przewyższać potencjalne ryzyko. Nie odnotowano szkodliwego wpływu alprazolamu na płód w pierwszym trymestrze ciąży[5][24], natomiast stosowanie w okresie okołoporodowym może spowodować wystąpienie zespołu wiotkiego dziecka, co może potencjalnie zagrażać życiu dziecka[5][8].
Alprazolam nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży[25] ze względu na brak badań w zakresie bezpieczeństwa w populacji pediatrycznej[5][8]. Mimo to, istnieją badania wskazujące na jego bezpieczeństwo i skuteczność w zaburzeniach lękowych u dzieci[26][27]
Działania niepożądane
[edytuj | edytuj kod]Skutki uboczne alprazolamu, w związku z podobnym mechanizmem działania, są zasadniczo podobne do innych benzodiazepin. Do tych najczęściej wymienianych zalicza się:
- sedacja, zmęczenie, osłabienie, obniżenie nastroju
- zawroty głowy, zamazana mowa, ataksja
- zaburzenia pamięci i świadomości, rzadziej niepamięć następcza
- wzmożona pobudliwość, nerwowość, rzadko hipomania lub mania
- sporadycznie spadek ciśnienia tętniczego
- nadmierne wydzielanie śliny/suchość w jamie ustnej[13][5]
Przedawkowanie
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam jest uważany za lek niezbyt toksyczny[15]. Dawka śmiertelna dla myszy wynosi 1220 mg na kilogram masy ciała[1]. Pomimo tego, dane amerykańskiej Substance Abuse and Mental Health Services Administration wskazują, że jest on najczęściej stosowaną benzodiazepiną w przedawkowaniach powodujących konieczność hospitalizacji, stanowiąc 31% ogólnej liczby zatruć lekami z tej grupy[28]. Objawy ostrego zatrucia obejmują senność, zaburzenia równowagi, mowy i widzenia, a w bardzo ciężkich przypadkach śpiączkę oraz depresję oddechową[29].
Zatrucie mieszane alprazolamu z substancjami działającymi depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, takich jak alkohol czy opioidy, może zagrażać życiu[23]. Natomiast w wypadku zatrucia mieszanego z niektórymi substancjami o działaniu pobudzającym, lub powodującymi drgawki (np. z trójcyklicznymi leki przeciwdepresyjnymi) może działać ochronnie[23].
W wypadku ciężkich zatruć odtrutką jest flumazenil, będący antagonistą receptora benzodiazepinowego. Jego stosowanie jest jednak odradzane w wypadku, gdy istnieje podejrzenie że pacjent mógł zażyć także trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, a także w wypadku uzależnienia ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu odstawiennego[30].
Uzależnienie
[edytuj | edytuj kod]Ze względu na stosunkowo krótki czas półtrwania, alprazolam ma wyższy potencjał uzależniający niż pozostałe benzodiazepiny[31]. Jego długotrwałe stosowanie może prowadzić do rozwoju tolerancji na lek, a także uzależnienia, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Ryzyko uzależnienia zwiększa się, gdy lek jest stosowany dłużej niż przez 12 tygodni, a także u osób, które obecnie bądź w przeszłości nadużywały substancji psychoaktywnych[7].
W związku z ryzykiem wystąpienia objawów lękowych „z odbicia” nie należy odstawiać alprazolamu nagle. W postępowaniu terapeutycznym stosuje się stopniową redukcję dawki, zmianę formy prepratu formę o przedłużonym uwalnianiu, a także w razie potrzeby zamianę na benzodiazepinę o dłuższym czasie działania[32].
Opisywano także występowanie zespołu abstynencyjnego. Najczęstsze jego objawy to złe samopoczucie, osłabienie, bezsenność, tachykardia i zawroty głowy[33]. Długotrwałe używanie może prowadzić do wystąpienia zjawiska tolerancji fizjologicznej. Zjawisko tolerancji zostało wykazane dla działania uspokajającego alprazolamu, lecz nie przeciwlękowego[34].
W roku 2020, amerykańska Agencja Żywności i Leków wydała ostrzeżenie przed wszystkimi lekami z grupy benzodiazepin, w tym alprazolamem, ze względu na ryzyko związane z uzależnieniem oraz użyciem pozamedycznym[35].
Interakcje
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam potencjalizuje działanie innych leków, które działają depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, a w szczególności alkoholu i barbituranów[5], których połączenie może zagrażać życiu. Należy go ostrożnie stosować z innymi lekami o działaniu sedacyjnym, takimi jak opioidy[36].
Ponieważ alprazolam jest metabolizowany przez cytochrom CYP450 3A4, nefazodon, fluwoksamina, fluoksetyna, azole, makrolidy, inhibitory proteaz i sok grejpfrutowy mogą zwiększać stężenie leku we krwi, a tym samym nasilać jego działanie. W przypadku soku grejpfrutowego może nastąpić niebezpieczny wzrost stężenia leku we krwi[16]. Z tego samego powodu, karbamazepina nasila klirens leku i osłabia jego działanie[13]
Nikotyna może spowodować zmianę działania alprazolamu oraz skrócić czas jego działania[37].
Dawkowanie
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Xanax_2_mg.jpg/220px-Xanax_2_mg.jpg)
Jest dostępny w tabletkach po 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg lub 2 mg[38]. Zakres najczęściej stosowanych dawek to od 0,25 mg do 4 mg (rzadko do 10 mg na dobę)[13]. Lek stosuje się w 3 dawkach na dobę, stopniowo je zwiększając[13], natomiast w postaci o przedłużonym stosowaniu raz na dobę[39]. Obecne na rynku są zarówno formy o krótkim czasie działania, jak i o przedłużonym okresie uwalaniania (formy SR).
Ze względu na niebezpieczeństwo uzależnienia lek nie powinien być stosowany dłużej niż przez 4 tygodnie[5].
U osób w podeszłym wieku ze względu na możliwą zwiększoną wrażliwość na lek, a także u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, zaleca się rozpoczęcie od najmniejszej możliwej dawki oraz uważne monitorowanie odpowiedzi na lek[8][5].
Preparaty dostępne w Polsce
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Boites_d%27alprazolam444.jpg/220px-Boites_d%27alprazolam444.jpg)
Dostępny jest w zarówno w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako: Afobam, Alpragen, Alprazolam Aurovitas, Alprox, Neurol, Xanax i Zomiren; a trzy ostatnie preparaty są dostępne również w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu jako: Neurol SR, Xanax SR i Zomiren SR. Tabletki w zależności od producenta występują w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg i 2 mg[40].
Alprazolam w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Alprazolam bywa często używany w celach pozamedycznych[22]. Ze względu na działanie anksjolityczne bywa łączony z innymi substancjami psychoaktywnymi w wypadku nieprzyjemnej reakcji na psychodeliki (bad trip), a także w celu złagodzenia pobudzenia i bezsenności wywołanej przez stymulanty. Z tego powodu oraz z powodu potencjału uzależniającego w wielu krajach jest uznawany za narkotyk, którego posiadanie, produkowanie bądź rozpowszechnianie wbrew odpowiednim regulacjom jest niezgodne z prawem. W Polsce alprazolam należy do grupy IV-P substancji psychotropowych[41], w związku z czym recepty wystawione na lek muszą zawierać kod PESEL oraz szczegółowo rozpisane dawkowanie[42]. W USA alprazolam należy do nielegalnych substancji psychoaktywnych kategorii IV[43], zaś na mocy konwencji o substancjach psychotropowych Organizacji Narodów Zjednoczonych należy do grupy IV[44].
Uzależnienie od alprazolamu (Xanaxu) jest głównym tematem powieści Juliusza Strachoty Relaks amerykański[45].
Według Matthew Herpera z magazynu Forbes USA stały się „narodem Xanaxu”, lek ten bowiem jest najpopularniejszym lekiem psychiatrycznym w tym kraju[46].
Na rynku amerykańskim alprazolam był w 2013 najpopularniejszym lekiem stosowanym w psychiatrii (pod pierwszą nazwą handlową Xanax), gdzie wypisano 48 milionów recept[47]. Billie Eilish w piosence xanny nawiązuje do leku[48].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Alprazolam, [w:] Merck Index. An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals, wyd. 14, Whitehouse Station, New Jersey: Merck & Company, 2006, ISBN 978-0-911910-00-1, OCLC 938242785 (ang.).
- ↑ Alprazolam, [w:] DrugBank, University of Alberta, DB00404 [dostęp 2021-10-31] (ang.).
- ↑ a b Alprazolam, karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: A8800 [dostęp 2021-10-31] . (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
- ↑ Rae Yuan , David A. Flockhart , John D. Balian , Pharmacokinetic and pharmacodynamic consequences of metabolism-based drug interactions with alprazolam, midazolam, and triazolam, „Journal of Clinical Pharmacology”, 39 (11), 1999, s. 1109–1125, DOI: 10.1177/009127009903901102, PMID: 10579141 (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j Charakterystyka Produktu Leczniczego Alprox, [w:] Rejestr Produktów Leczniczych [online], Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych [dostęp 2017-12-27] .
- ↑ Alprazolam Abuse, [w:] DrugAbuse.com [online], 13 lipca 2012 [dostęp 2018-01-01] (ang.).
- ↑ a b c Marek Jarema , Jolanta, Rabe-Jabłońska , Andrzej Czernikiewicz , Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, [cop. 2011], ISBN 978-83-200-4180-4, OCLC 751560685 .
- ↑ a b c d Alprazolam Monograph for Professionals, [w:] Drugs.com [online] [dostęp 2021-10-30] (ang.).
- ↑ Alprox (alprazolam), [w:] Baza leków [online], Medycyna Praktyczna [dostęp 2018-04-11] .
- ↑ Barbara Potocka-Banaś i inni, Środki działające podobnie do alkoholu a aspekty bezpieczeństwa w ruchu drogowym na terenie Pomorza Zachodniego, „Pomeranian Journal of Life Sciences” (2018), s. 63–78, DOI: 10.21164/pomjlifesci.491 .
- ↑ Alprazolam Abuse, [w:] DrugAbuse.com [online], 13 lipca 2012 [dostęp 2018-05-01] (ang.).
- ↑ Claudia Campo-Soria , Yongchang Chang , David S. Weiss , Mechanism of action of benzodiazepines on GABAA receptors, „British Journal of Pharmacology”, 148 (7), 2006, s. 984–990, DOI: 10.1038/sj.bjp.0706796, PMID: 16783415, PMCID: PMC1751932 (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Stephen M. Stahl , Podstawy psychofarmakologii, Gdańsk: Via Medica, 2008, s. 1–6, ISBN 978-83-60945-73-5 .
- ↑ a b H.V. Pai i inni, Differential metabolism of alprazolam by liver and brain cytochrome (P4503A) to pharmacologically active metabolite, „The Pharmacogenomics Journal”, 2 (4), 2002, s. 243–258, DOI: 10.1038/sj.tpj.6500115, PMID: 12196913 (ang.).
- ↑ a b Jadwiga Szymańska , Zatrucia lekami, [w:] Toksykologia współczesna, Witold Seńczuk (red.), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2012, s. 270, ISBN 978-83-200-4506-2, OCLC 812704643 .
- ↑ a b Co z tym grejpfrutem?, [w:] Farmacja i Ja [online] [dostęp 2018-03-12] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-16] .
- ↑ David J. Greenblatt , Richard I. Shader , Darrell R. Abernethy , Current Status of Benzodiazepines, „The New England Journal of Medicine”, 309, 2010, s. 410–416, DOI: 10.1056/nejm198308183090705 (ang.).
- ↑ Tammy C. Saah i inni, Anxiolytic Drugs, [w:] Psychiatry, Allan Tasman (red.) i inni, wyd. 4, Chichester: John Wiley & Sons, 2015, ISBN 978-1-118-84549-3, OCLC 903956524 .
- ↑ James C. Ballenger i inni, Alprazolam in Panic Disorder and Agoraphobia: Results From a Multicenter Trial: I. Efficacy in Short-term Treatment, „Archives of General Psychiatry”, 45 (5), 1988, s. 413–422, DOI: 10.1001/archpsyc.1988.01800290027004 (ang.).
- ↑ Gerald L. Klerman , Drug treatment of panic disorder. Comparative efficacy of alprazolam, imipramine, and placebo. Cross-National Collaborative Panic Study, Second Phase Investigators, „British Journal of Psychiatry”, 160, 1992, s. 191–202, DOI: 10.1192/bjp.160.2.191, PMID: 1540759 (ang.).
- ↑ Xanax® alprazolam tablets, USP [online], Food and Drug Administration (ang.).
- ↑ a b Steven Moylan i inni, The role of alprazolam for the treatment of panic disorder in Australia, „Australian & New Zealand Journal of Psychiatry”, 46 (3), 2012, s. 212–224, DOI: 10.1177/0004867411432074, PMID: 22391278 (ang.).
- ↑ a b c Judith E. Tintinalli , J. Stephan Stapczynski , Tintinalli’s Emergency Medicine. A Comprehensive Study Guide, wyd. 7, New York: McGraw-Hill, 2011, ISBN 978-0-07-177006-4, OCLC 682112840 (ang.).
- ↑ S.M. St Clair , R.G. Schirmer , First-trimester exposure to alprazolam, „Obstetrics and Gynecology”, 80 (5), 1992, s. 843–846, PMID: 1407925 (ang.).
- ↑ Child and adolescent psychiatry. General aspects of care, [w:] John Geddes , Psychiatry, wyd. 4, Oxford: Oxford University Press, 2012, ISBN 978-0-19-923396-0, OCLC 743275878 (ang.).
- ↑ J.G. Simeon i inni, Clinical, cognitive, and neurophysiological effects of alprazolam in children and adolescents with overanxious and avoidant disorders, „Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry”, 31 (1), 1992, s. 29–33, DOI: 10.1097/00004583-199201000-00006, PMID: 1537778 (ang.).
- ↑ J.G. Simeon , H.B. Ferguson , Alprazolam effects in children with anxiety disorders, „Canadian Journal of Psychiatry. Revue Canadienne De Psychiatrie”, 32 (7), 1987, s. 570–574, DOI: 10.1177/070674378703200712, PMID: 3315169 (ang.).
- ↑ National Estimates of Drug-Related Emergency Department Visits [online], Substance Abuse and Mental Health Services Administration, 2006 [dostęp 2017-09-13] [zarchiwizowane z adresu 2017-02-20] (ang.).
- ↑ Bend Tsutaoka , Benzodiazepines, [w:] Kent R. Olson, Ilene B. Anderson, California Poison Control System, Poisoning & Drug Overdose, wyd. 5, New York: Lange Medical Books/McGraw-Hill, 2007, ISBN 978-0-07-144333-3, OCLC 76828028 (ang.).
- ↑ Charakterystyka Produktu Leczniczego Flumazenil Kabi, [w:] Rejestr Produktów Leczniczych [online], Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych .
- ↑ S. Juergens , Alprazolam and diazepam: addiction potential, „Journal of Substance Abuse Treatment”, 8 (1–2), 1991, s. 43–51, DOI: 10.1016/0740-5472(91)90026-7, PMID: 2051498 (ang.).
- ↑ Bogusław Habrat , Nadużywanie i uzależnienie od leków uspokajających i nasennych [online], Medycyna Praktyczna [dostęp 2017-09-11] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-12] .
- ↑ A.J. Fyer i inni, Discontinuation of alprazolam treatment in panic patients, „The American Journal of Psychiatry”, 144 (3), 1987, s. 303–308, DOI: 10.1176/ajp.144.3.303, PMID: 3826428 (ang.).
- ↑ Zomiren. Ulotka dla pacjenta, informacja dla użytkownika [online], Krka Polska [dostęp 2015-10-01] .
- ↑ Center for Drug Evaluation and Research , FDA requiring Boxed Warning updated to improve safe use of benzodiazepine drug class, „FDA”, 2 października 2020 [dostęp 2021-10-30] (ang.).
- ↑ FDA Drug Safety Communication: FDA urges caution about withholding opioid addiction medications from patients taking benzodiazepines or CNS depressants: careful medication management can reduce risks [online], Food and Drug Administration, 7 stycznia 2021 [dostęp 2021-10-30] (ang. • hiszp.).
- ↑ Hiral D. Desai , Julia Seabolt , Michael W. Jann , Smoking in patients receiving psychotropic medications: a pharmacokinetic perspective, „CNS drugs”, 15 (6), 2001, s. 469–494, DOI: 10.2165/00023210-200115060-00005, PMID: 11524025 (ang.).
- ↑ BAZYL – farmaceutyczna baza danych [online], wyszukiwana fraza: „Alprazolam” w polu „nazwy międzynarodowej” [dostęp 2010-02-28] .
- ↑ Charakterystyka produktu leczniczego [online] .[martwy link]
- ↑ Alprazolam, [w:] Indeks Leków MP, lista preparatów, Medycyna Praktyczna [dostęp 2019-05-09] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych, Dz.U. z 2018 r. poz. 1591 .
- ↑ Konrad Okurowski , Leki psychotropowe i narkotyczne – podsumowanie [online], Farmacja.net, 13 grudnia 2019 [dostęp 2021-10-30] .
- ↑ Drug Scheduling [online], United States Drug Enforcement Administration [dostęp 2021-10-30] (ang.).
- ↑ List of Psychotropic Substances under International Control, wyd. 31, Internal Narcotics Controlled Board, 2020 .
- ↑ Ula Paryż , Zen w świecie MacBooka (J. Strachota „Relaks amerykański”), [w:] Popmoderna [online] [dostęp 2015-10-29] .
- ↑ America’s Most Popular Mind Medicines, [w:] Forbes [online], 2010 [dostęp 2015-10-28] (ang.).
- ↑ John M. Grohol , Top 25 Psychiatric Medication Prescriptions for 2013, [w:] Psych Central [online] [dostęp 2016-12-04] [zarchiwizowane z adresu 2015-03-31] (ang.).
- ↑ Billie Eilish , xanny, [w:] YouTube [online] [dostęp 2020-01-08] (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Małgorzata Rzewuska , Leczenie zaburzeń psychicznych, wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2006, ISBN 83-200-3354-3 .