Westland Lysander
![]() | |
Dane podstawowe | |
Państwo | |
---|---|
Producent | |
Typ |
samolot współpracy z armią |
Konstrukcja |
górnopłat o konstrukcji całkowicie metalowej, podwozie klasyczne – stałe |
Załoga |
2 |
Historia | |
Data oblotu |
15 czerwca 1936 |
Lata produkcji | |
Dane techniczne | |
Napęd |
1 silnik gwiazdowy Bristol Mercury XXX |
Moc |
870 KM (640 kW) |
Wymiary | |
Rozpiętość |
15,25 m |
Długość |
9,15 m |
Wysokość |
4,42 m |
Powierzchnia nośna |
24,15 m² |
Masa | |
Własna |
1990 kg |
Startowa |
2860 kg |
Osiągi | |
Prędkość maks. |
340 km/h |
Prędkość minimalna |
90 km/h |
Prędkość wznoszenia |
6,35 m/s |
Pułap |
6500 m |
Zasięg |
930 km |
Rozbieg |
278 m |
Dobieg |
310 m |
Dane operacyjne | |
Uzbrojenie | |
2 karabiny maszynowe Browning kal. 7,69 mm 2 sprzężone karabiny maszynowe Lewis kal. 7,69 mm 16 bomb po 10 kg każda na 2 wysięgnikach przytwierdzonych do goleni podwozia albo 3 bomby o łącznej masie 226 kg na zaczepach pod kadłubem | |
Użytkownicy | |
Wielka Brytania, Polska | |
Rzuty | |
![]() |
Westland Lysander – brytyjski samolot współpracy z armią, zaprojektowany i zbudowany w 1936 roku w wytwórni Westland Aircraft Limited.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Westland_Lysander_-_Tilshead_-_No._22_%28army_Co-operation%29_Group%2C_Royal_Air_Force%2C_June-november_1940._CH1190.jpg/220px-Westland_Lysander_-_Tilshead_-_No._22_%28army_Co-operation%29_Group%2C_Royal_Air_Force%2C_June-november_1940._CH1190.jpg)
W 1934 roku w brytyjskiej firmie lotniczej Westland Aircraft Limited opracowano projekt samolotu współpracy z armią lądową służący do rozpoznawania, korygowania ognia artylerii i atakowania celów naziemnych. Projekt powstał pod kierunkiem inż. W. E. Pettera. Pierwszy prototyp został oblatany 15 czerwca 1936 roku. Drugi prototyp, przystosowany do prób w warunkach tropikalnych, zbudowano w grudniu 1936 roku, a na początku 1937 roku wysłano go do Indii, w celu przeprowadzenia prób.
Prototyp oznaczono jako Westland Lysander Mk I skierowany do produkcji seryjnej na początku 1937 roku. W następnych latach wytwarzano następne wersje tego samolotu różniące się między sobą w zasadzie tylko rodzajem silnika. Samolot ten spełniał warunki samolotów krótkiego startu i lądowania (STOL).
Wersje produkowane seryjne samolotu Westland Lysander:
- Mk I – wersja podstawowa z silnikiem Bristol Mercury XII o mocy 890 KM (655 kW)
- Mk II – wersja z silnikiem Bristol Perseus XII o mocy 905 KM (666 kW)
- Mk III – wersja z silnikiem Bristol Mercury XX o mocy 870 KM (640 kW)
- Mk IIIA – wersja z silnikiem Bristol Mercury XXX o mocy 870 KM (640 kW)
- TT Mk IIIA – wersja wersji Mk IIIA przystosowana do holowania celów powietrznych
Produkcja samolotów Westland Lysander trwała do stycznia 1942 roku i w okresie 1937 – 1942 wyprodukowano łącznie 1425 samolotów tego typu wszystkich wersji.
Użycie w lotnictwie
[edytuj | edytuj kod]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Royal_Air_Force_Fighter_Command%2C_1939-1945._CH7151.jpg/220px-Royal_Air_Force_Fighter_Command%2C_1939-1945._CH7151.jpg)
Pierwsze seryjne samoloty Westland Lysander jako pierwszy otrzymał 16 dywizjon RAF. Jesienią 1939 roku 6 dywizjonów Royal Air Force wyposażonych w samoloty Westland Lysander przerzucono do Francji do współpracy z Brytyjskim Korpusem Ekspedycyjnym. W 1940 roku po rozpoczęciu przez Niemców inwazji na Francję okazało się, że samoloty Lysander przy dużej przewadze Luftwaffe w powietrzu są nieprzydatne w bezpośrednich działaniach bojowych, jak rozpoznanie oraz atakowanie pierwszej linii wroga. W czasie działań poniosły ciężkie straty.
W związku z doświadczeniami z Francji, samoloty Lysandery zostały wycofane z działań bojowych i pełniły tylko funkcje pomocnicze, służyły do ratowania zestrzelonych u brzegów Anglii lotników (ich lokalizowania i zrzucania nadmuchiwanych pontonów dinghy przenoszonych pod skrzydełkami[1]), rzadziej do rozpoznania. Od 1943 roku służyły już wyłącznie do szkolnictwa (holowania celów).
Od połowy 1941 roku Lysandery z dodatkowymi podkadłubowymi zbiornikami paliwa, używane były do służby specjalnej – współpracy z ruchem oporu w okupowanej Francji. W takim charakterze używały ich dwa dywizjony RAF: 138 i 161[2]. Dzięki właściwościom krótkiego startu i lądowania, w specjalnym czarnym malowaniu, lądowały one nocami na przygotowanych lądowiskach i służyły do przerzutu ludzi, w tym agentów SOE. Maksymalnie w wariancie przeciążonym można było zabrać w kabinie strzelca 4 pasażerów, normalnie 2-3[2]. Samoloty te były nieuzbrojone dla zmniejszenia masy. Ogółem przerzucono do Francji między sierpniem 1941 a końcem 1944 roku 293 osoby i zabrano z powrotem 500. Na ponad 400 misji, część samolotów została zestrzelona[2].
Samoloty Westland Lysander podczas II wojny światowej uczestniczyły również w działaniach bojowych w Grecji, Egipcie, Palestynie, w Indiach i Birmie.
Użycie w lotnictwie polskim
[edytuj | edytuj kod]Samoloty Westland Lysander Mk III otrzymał zorganizowany w październiku 1940 roku polski 309 dywizjon współpracy z Armią, a w czerwcu 1942 roku otrzymał on wersję Mk IIIA. Do lipca 1942 roku samoloty te były używane do szkolenia w wykonywaniu różnych zadań we współpracy z 1 Polskim Korpusem w Szkocji. Ponieważ doświadczenia pierwszych lat II wojny światowej wykazały, że samolot ten nie nadaje się do współpracy z jednostkami lądowymi, polski dywizjon nie wykonywał na nich zadań bojowych.
Opis konstrukcji
[edytuj | edytuj kod]Samolot Westland Lysander Mk IIIA był dwumiejscowym samolotem współpracy z armią lądową, górnopłatem o konstrukcji całkowicie metalowej. Kabiny – zakryte. Podwozie klasyczne – stałe, o szerokim rozstawie kół (2,97 m) starannie oprofilowane. Napęd: 1 silnik gwiazdowy, śmigło metalowe trójłopatowe.
Uzbrojenie:
- 2 karabiny maszynowe Browning kal. 7,69 mm – stałe w owiewkach kół podwozia
- 2 sprzężone karabiny maszynowe Lewis kal. 7,69 mm – ruchome w tylnej kabinie
- 16 bomb po 10 kg każda na 2 wysięgnikach przytwierdzonych do goleni podwozia albo 3 bomby o łącznej masie 226 kg na zaczepach pod kadłubem
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tadeusz J. Drewnik: Samolot wielozadaniowy Westland Lysander. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1997, seria: Typy Broni i Uzbrojenia. Nr 179. ISBN 83-11-08709-1.
- Alan W. Hall: Westland Lysander. Hall Park Books, seria: Warpaint Series. No.48. (ang.).