Bursa
Bursa | |
---|---|
Şehir | |
![]() Bursa'nın Türkiye'deki konumu | |
Ülke | Türkiye |
İl | Bursa |
İdare | |
• Belediye Başkanı | Mustafa Bozbey (CHP) |
Rakım | 155 m |
Zaman dilimi | UTC+03.00 (TRS) |
Alan kodu | 224 |
Plaka kodu | 16 |
Resmî site Bursa Büyükşehir Belediyesi | |
Tür | Kültürel |
Kriter | i, ii, iv, vi |
Belirleme | 2014 (38. oturum) |
Parçası | Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu |
Referans no. | 1452 |
Ülke | ![]() |
Bölge | Asya |
Bursa (Yunanca:
Ekonomik açıdan Türkiye'nin en gelişmiş kentlerinden biri olan Bursa doğal ve tarihsel zenginlikleriyle de önem taşır. Bursa'da en çok Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluş dönemine ilişkin tarihî eserlerin bulunmasının nedeni ise, Bursa'nın Osmanlı Devletinin ilk başkenti olmasıdır. Bursa alışveriş merkezleri, parkları, müzeleri ve çarşısıyla bölgede öne çıkar. Ayrıca Bursa Marmara bölgesinin İstanbul'dan sonra gelen ikinci büyük kentidir. Türkiye'nin en önemli birkaç sanayi kentinden biridir. Şehir İstanbul'dan sonra en büyük ikinci ihracatı gerçekleştirmektedir. Kentin futbol takımı Bursaspor 2009-10 sezonunda Süper Lig şampiyonudur.
Bursa, sanayi istatistiklerine göre Türkiye'nin en büyük sanayi kenti ve otomotiv üretim merkezidir. CNN International tarafından Türkiye'nin Detroit'i yakıştırması yapılmıştır. Tofaş-Fiat, Renault, Peugeot, Karsan, TOGG, Bosch, Güleryüz ve Akia otobüs fabrikaları Bursa'da bulunmaktadır. Aynı zamanda binek ve ticari araçların yan sanayi ve yedek parça fabrikalarının büyük kısmı Bursa'dadır. Bursa'nın otomotiv sanayisi bakımından Türkiye tarihinde bıraktığı izler dolayısıyla TOFAŞ tarafından kent merkezine yapılan TOFAŞ Anadolu Arabaları Müzesi de kentin simgelerinden biri haline gelmiştir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Archaeological_Museum_6978.jpg/195px-Archaeological_Museum_6978.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/View_of_Bursa_from_Tophane_between_1880_and_1893.jpg/220px-View_of_Bursa_from_Tophane_between_1880_and_1893.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/View_of_Bursa_and_the_Sultan_Bayezid_I_Camii_between_1880_and_1893.jpg/220px-View_of_Bursa_and_the_Sultan_Bayezid_I_Camii_between_1880_and_1893.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Bursa.jpg/220px-Bursa.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Bursa%27daki_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Bayezid_Camisi%27nin_mihrab%C4%B1.jpg/220px-Bursa%27daki_Y%C4%B1ld%C4%B1r%C4%B1m_Bayezid_Camisi%27nin_mihrab%C4%B1.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Hat_%C3%96rne%C4%9Fi.jpg/220px-Hat_%C3%96rne%C4%9Fi.jpg)
Bursa'da şimdilik bilinen en eski arkeolojik kalıntılar Yenişehir yakınlarındaki Menteşe Höyüğü ve Orhangazi yakınlarındaki Ilıpınar'dan bilinmektedir. Bu arkeolojik buluntu yerlerinin en eski tabakaları yaklaşık 7 bin yıllıktır. Bu tabakalardaki kültür, çanak çömleğin gelişmiş olarak ortaya çıktığı, mimarinin dörtgen planlı, bol miktarda ahşap destekli kerpiç kullanılarak inşa edilmiş yapılardan oluştuğu tabakalardır. Bursa'da David French, Mehmet Özdoğan ve Jacop Roodenberg'in arkeoloji ile ilgili çalışmaları tarih öncesiyle ilgili pek çok yeni bilgi ortaya koymuştur. [kaynak belirtilmeli]
Bursa'nın günümüzdeki konumuna ilişkin bilinen en eski insan topluluğu MÖ 5200 yıllarında Ilıpınar Höyüğü'nde yaşamıştı.[1] Ardından bunu, Makedonya Kralı V. Philip'in MÖ 202'de Bitinya Kralı I. Prusias'a verilen antik Yunan şehri Cius (şu anda Gemlik) izledi. Kral Prusias, Roma Cumhuriyeti ile yapılan savaşı kaybettikten sonra Prusias'a sığınan Kartaca'lı general Hannibal'ın önerisi doğrultusunda şehri yeniden inşa etti ve şehri Prusa (Grekçe:
MS 562'de Bizans hakimiyeti altındaki şehir garnizon haline getirildi ve burada imparatorluk muhafızları konuşlandırıldı. Bursa, 6. yüzyılın ortalarından itibaren, ünlü bir ipek tekstil üretiminin merkezi olarak biliniyordu.[5]
Bursa (Grekçe "Prusa"dan), 1326'da Bizanslılardan alınmasının ardından erken Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk büyük başkenti oldu. Ardından şehir, 14. yüzyıl boyunca hastaneler, kervansaraylar ve medreseler gibi birçok yapının inşa edilmesiyle birlikte önemli bir kentsel büyüme yaşadı ve şehrin ilk resmi Osmanlı darphanesi kuruldu.[5] Osmanlı'nın 1363 yılında Doğu Trakya'da bulunan Edirne'yi (Adrianople) fethetmesiyle birlikte Edirne yeni başkent yapıldı, ancak Bursa Osmanlı İmparatorluğu'ndaki manevi ve ticari önemini korumayı sürdürdü.[6] Osmanlı padişahı I. Bayezid, 1390-1395 yılları arasında Yıldırım'da bulunan Yıldırım Bayezid Camisi'ni ve 1396-1400 yıllarında Osmangazi'deki Ulu Cami'yi inşa ettirdi.[7][8] Bayezid, 1402'de yapılan Ankara Muharebesi'nde Timur'un kuvvetlerine karşı bozguna uğramasının ardından, Timur'un torunu Muhammed Sultan Mirza, şehri yağmalayıp yaktı.[9] Buna rağmen Bursa, 1453'te II. Mehmed'in İstanbul'u fethetmesine kadar olan süre boyunca imparatorluğun en önemli idari ve ticaret merkezi olarak kalmaya devam etti. 1487'de Bursa'nın nüfusu 45.000 idi.[10]
Osmanlı döneminde Bursa, soyluların ürünlerinde kullanılan ipek ürünlerinin pek çoğunun ana kaynağını oluşturuyordu. Şehir, yerel ipek üretiminin yanında İran'dan ve bazen de Çin'den olmak üzere zaman zaman ham ipek ithal etti ve 17. yüzyıla kadar olan süre boyunca Osmanlı sarayları için kaftanlar, yastıklar, nakışlar ve diğer ipek ürünlerinin ana üretim merkezi oldu.[11] Bunun yanında Devşirme sistemi Bursa ve çevresinde de uygulamaya koyulmuştu.[12] Bursa, Süleyman döneminde inşa edilen Yeni Kaplıca gibi birçok hamamı ile de biliniyordu.[5] Bursa, 1867'den 1922 yılına kadar Hüdavendigâr Vilayetinin başkenti oldu. Kültürel ve ticari açıdan önemli bir merkez olması sebebiyle buradaki, pek çoğu Ermeni olan tüccarlar büyük bir zenginlik elde etti.[13] Bursa'nın ipek ticareti ve ekonomik tarihine ilişkin en kapsamlı ve etkili çalışma, Osmanlı-Türk tarihçisi Halil İnancık tarafından kaleme alınmıştır.[14]
I. Dünya Savaşı döneminde Bursa'da, çoğunluk kısmı; 22,601'i Orhangazi'de ve 6,415'i Merkez'de olmak üzere diğer ilçelerle birlikte toplam 34,397 Ermeni yaşamaktaydı.[15] 19. yüzyılın son çeyreğinde İngiltere’nin kışkırtmaları ile ülke genelinde yeniden canlanan Ermeni terörü, Bursa’yı da etkileyerek halk arasında karışıklıklar patlak vermesine sebep olmuş ve Türk halkı Ermeni çeteleri tarafından katledilmiştir. Bu olaylar, özellikle Ermenilerin yoğun olarak bulunduğu Orhangazi ve köyleriyle, Gemlik yakınlarında daha yoğun yaşanmıştır. Bu suçlara karışan Ermeniler rahatlıkla saklanabilmiş[16][17] ve eylemlerde kullanmak amacıyla çok sayıda silah ve üniforma gibi savaş malzemesi depolayabilmişlerdi.[17][18] Sözgelimi yine bu dönemde, İzmit ve Adapazarı'ndan göç edenlerle birlikte hareket ederek, çeteler kurmuş ve savunmasız Türklere karşı saldırılarda bulunmuşlardır.[19] Bu sebeple devlet, bu saldırıları engellemek amacıyla bölgelere birlikler görevlendirmiştir. Ermeni çetelerin bu eylemlerindeki temel motiveleri; Çanakkale Muharebeleri sırasında Rusların, Karadeniz'e olası bir çıkarma gerçekleştirmesiyle, Ruslardan yana hareket etmekti. Bu nedenler sonucunda Bursa ve çevresinde bulunan Ermeniler, eylemlerin son bulması amacıyla farklı bölgelere gönderilmiştir.[20] Savaştan sonra da Ermenilerin savaştan önce yaşadıkları bölgelere geri dönmeleri sağlanmıştır.[21][22]
Bursa, 1204-1261 yılları arasında İznik'e bağlıdır, genelde kale içinde kalmış, çok büyüyememiştir.
Osmanlı dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflayıp dağılmaya başlamasıyla kurulan Anadolu Beylikleri içinde zamanla gelişen Osmanlı Beyliği, çevredeki tekfurların arazilerini de alarak güçlenmiştir. Bursa, 1307 yılında Osman Bey tarafından kuşatılmış, uzun süren kuşatmadan sonra 6 Nisan 1326'da Osman Bey'in oğlu Orhan Bey tarafından alınmıştır. 1335 yılında başkent Bursa'ya taşınmış ve kentte büyük bayındırlık hareketleri yaşanmıştır.
Osmanlılar Bursa'yı aldıklarında kent yalnızca hisar içinden oluşmuşken, Orhan Gazi kenti hisarın dışına çıkararak Orhan Gazi Külliyesini kurdurtmuştur. Surlar dışında var olan yerleşmeye yakın, egemen noktalarda cami, hamam, imarethane, darüşşifa, medrese gibi kamu yapıları inşa edilerek bu külliyelerin çevrelerinde konut alanları yaratılmış ve böylece bir yerleşme geleneği başlamıştır. Başkent, 1363 yılında (I. Murad Hüdavendigâr döneminde) Edirne'ye taşınmıştır. Fatih Sultan Mehmed'in İstanbul'u fethetmesinden sonra ise Bursa'nın faal rolü son bulmuş ve yönetim merkezi niteliğini yitirmiştir.
Bursa'da Osmanlı Devleti egemenliğinde, 1922 yılına kadar, Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudiler birlikte yaşamışlardır.
Tanzimat sonrası dönemde Hüdavendigâr Vilayeti merkezliği yapan Bursa'ya 1900'lü yılların başında Biga (merkezi Çanakkale), Bilecik, Kütahya, Karesi (Balıkesir), Karahisar (Afyon) sancakları bağlı bulunmaktaydı.
Millî mücadele dönemlerinde çeşitli ayaklanmaların yaşandığı Bursa, 8 Temmuz 1920'de Yunanlarca işgal edilmiş; Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nden sonra 11 Eylül 1922'de Türk birliklerince geri alınmıştır.[23]
Cumhuriyet dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa, 1987 yılında çıkarılan 3391 sayılı kanun[24] ile büyükşehir unvanı kazandı. Başlangıçta üç ilçe (Nilüfer, Osmangazi ve Yıldırım) Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin sınırları içine alındı. 2004 yılında çıkarılan 5216 sayılı yasa ile büyükşehir belediyesinin sınırları valilik binası merkez kabul edilerek yarıçapı 30 kilometre olan dairenin sınırlarına genişletildi.[25] Bu sınırlar içinde kalan 7 ilçe, büyükşehir ilçe belediyeleri hâline geldi.[25] 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı yasa ile 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesinin sınırları il mülki sınırları oldu.[26]
21 Ekim 2014 tarihinde, Bursa Valiliği ve Bursa Kültür Tanıtma Birliği tarafından Bursa kent logosu tanıtılmıştır. Logo Bursa şehrinin markalaştırılması amacıyla tasarlanmıştır. Logoda Türk İslam sanatının bilinen motiflerinden olan çintemani desende lale motifi yer almaktadır.[27]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]İklim
[değiştir | kaynağı değiştir]Genellikle ılıman bir iklime sahiptir. Ancak, iklim bölgelere göre de değişiklik göstermektedir. Kuzeyde Marmara Denizinin yumuşak ve ılık iklimine karşılık güneyde Uludağ'ın sert iklimi ile karşılaşılmaktadır.
İlin en sıcak ayları Temmuz - Ağustos, en soğuk ayları ise Aralık - Ocak'tır. 52 yıllık gözlem süresi itibarı ile yıllık ortalama yağış miktarı 70,6 cm'dir. İlde ortalama nispi nem %69 civarındadır.
![]() ![]() | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
En yüksek sıcaklık (°C) | 23,8 | 26,9 | 32,0 | 36,2 | 36,5 | 41,3 | 43,8 | 42,2 | 39,6 | 37,3 | 31,0 | 27,3 | 43,8 |
Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 9,6 | 10,9 | 13,7 | 18,8 | 23,7 | 28,4 | 30,8 | 31,0 | 27,2 | 21,7 | 16,4 | 11,7 | 20,3 |
Ortalama sıcaklık (°C) | 5,4 | 6,3 | 8,4 | 12,8 | 17,6 | 22,1 | 24,6 | 24,3 | 20,1 | 15,2 | 10,7 | 7,4 | 14,5 |
Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | 1,7 | 2,2 | 3,6 | 7,1 | 11,2 | 14,9 | 17,2 | 17,1 | 13,6 | 9,9 | 6,0 | 3,5 | 9,0 |
En düşük sıcaklık (°C) | −19,2 | −16,8 | −10,5 | −3,1 | 0,9 | 4,0 | 9,0 | 8,6 | 4,4 | −1 | −5,4 | −16,3 | −19,2 |
Ortalama yağış (mm) | 87,6 | 74,6 | 69,7 | 63,4 | 44,3 | 34,3 | 15,3 | 15,7 | 39,5 | 68,8 | 78,5 | 103,4 | 695,1 |
Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü[28] |
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
---|---|---|---|
1927[29] | 127.251 | 61.690 | 65.561 |
1935[30] | 140.944 | 72.187 | 68.757 |
1940[31] | 149.008 | 77.598 | 71.410 |
1945[32] | 161.047 | 85.919 | 75.128 |
1950[33] | 183.745 | 103.812 | 79.933 |
1955[34] | 212.008 | 128.875 | 83.133 |
1960[35] | 266.884 | 153.866 | 113.018 |
1965[36] | 306.753 | 211.644 | 95.109 |
1970[37] | 379.484 | 275.953 | 103.531 |
1975[38] | 465.657 | 346.103 | 119.554 |
1980[39] | 607.221 | 445.113 | 162.108 |
1985[40] | 748.358 | 612.510 | 135.848 |
1987 yılında Bursa büyükşehir statüsü kazanıp il merkezinde yeni ilçeler kurulmuştur. Bu yıldan itibaren il merkezi nüfusu aşağıdaki gibidir.
Yıl | Nüfus | İlçeler |
---|---|---|
1990[41] | 834.576 | Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım |
2000[42] | 1.194.687 | |
2007[43] | 1.431.172 | |
2008[44] | 1.813.452 | Gürsu, Kestel, Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım, Gemlik, Mudanya |
2009[45] | 1.854.295 | |
2010[46] | 1.905.570 | |
2011[47] | 1.948.744 | |
2012[48] | 1.983.780 |
2004 yılında çıkarılan yasa nedeniyle il merkezinde olmayan Gemlik ve Mudanya ilçeleri de büyükşehir sınırlarına girmiş olup 2008-2012 yılları arasındaki nüfus verileri içine Gemlik ve Mudanya da girmiştir. 2012 yılında ise ilin tümü büyükşehir sınırlarına girmiştir.
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]2007 yılı nüfus sayımı resmi kesin sonuçlarına göre Türkiye'nin 4. büyük kentidir. Brookings Institution ve JP Morgan'ın 2014 yılı baz alınarak oluşturulan ekonomide yükselen kentler sıralamasında Bursa 300 şehir arasında İstanbul'un ardından 4. sırayı aldı. Aynı listede Türkiye'den İstanbul ve Bursa dışında İzmir 2 ve Ankara 9. sırada yer almıştır.[49]
Bursa; otomotiv, tekstil, makine ve gıda sanayi sektörlerinde söz sahibidir. Tarihte ilk havlu üretiminin Bursa'da gerçekleştiği söylenir.[kaynak belirtilmeli] Günümüzde de havlu üretimi ve ihracatı gerçekleştirilir. İpek üretimi ve bıçakçılık Bursa'nın eskiden dünyaca tanınmasını sağlamasına karşın şu anda bitme noktasına gelmiştir.
1961 yılında kurulan Türkiye'nin ilk organize sanayi bölgesi Bursa Organize Sanayi Bölgesi ile daha sonra oluşan Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi ve özellikle İzmir ve Ankara yollarının çevresi Bursa'da sanayileşmenin yoğun olduğu yerlerdir. Kaplıcaları, Uludağ'ı, İskender Kebabı, Kestane Şekeri, İnegöl Köftesi, Şeftalisi, Havlusu ile ünlüdür.
Türkiye'nin ilk zeytinyağı laboratuvarı Bursa'ya kurulmuştur.[50]
Sanayi
[değiştir | kaynağı değiştir]- Otomotiv sanayi
Bursa'da otomotiv sanayi kuruluşları, otomobil, otobüs, metro, hafif metro ve tramvay vagonları ve bunlara ilişkin yedek parçaların üretimini yapmakla birlikte, yurt içine ve yurt dışına satış yapmaktadır. Fiat (TOFAŞ), Togg, Renault, Bosch fabrikaları ve bu fabrikalara parça sağlayan diğer fabrikalar sayesinde Bursa önemli bir otomotiv kentidir. Kentin göç almasındaki en büyük etkenlerin başında bu fabrikalar gelir.
- Mobilya sanayi
İnegöl ilçesinde Organize sanayi bölgesinde faaliyet göstermektedir. Ayrıca İnegöl ilçesinde yalnızca mobilya üzerine satış yapan İnegöl Mobiliyum AVM bulunmaktadır.
- Tekstil sanayi
Türkiye'deki birçok yerli tekstil markasının fabrikaları ve Bursa Uluslararası Tekstil Ve Ticaret Merkezi Bursa'da bulunmaktadır. Ayrıca tekstil sanayi olarak da Türkiye'nin en gelişmiş kentlerinden biri konumundadır.
Kültür
[değiştir | kaynağı değiştir]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Osmangazi_il%C3%A7esinden_Bursa%27n%C4%B1n_manzaras%C4%B1.jpg/300px-Osmangazi_il%C3%A7esinden_Bursa%27n%C4%B1n_manzaras%C4%B1.jpg)
UNESCO Dünya Mirası | |
---|---|
Konum | ![]() |
Kriter | Kültür: i, ii, iv, vi |
Referans | 1452 |
Tescil | 2014 (38. oturum) |
Bölge | Avrupa ve Kuzey Amerika |
2000'de UNESCO tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınan [51] Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu, 2014'te ise Dünya Mirası olarak tescil edildi.[52]
Türkiye'nin ilk tekstil müzesi Bursa'dadır.[53][54]
Uluslararası Bursa Festivali 1962 yılından beri, Bursa Kültür Sanat ve Turizm Vakfı'nın (BKSTV) koordinasyonunda düzenleniyor. Bursa Bölge Senfoni Orkestrası, temeli 1997 yılında atıldı.[55] Bursa Botanik Parkı, 1998 yılında hizmete açılmıştır. Bursa Hayvanat Bahçesi, 1998 yılında hizmete açılan Avrupa standartlarındaki hayvanat bahçesidir.
Sanat
[değiştir | kaynağı değiştir]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/tr/thumb/b/b1/Bursa_%C5%9Fehir_logosu.png/220px-Bursa_%C5%9Fehir_logosu.png)
Karagöz Gölge oyunu, tarihte Bursa'nın Türk kültür yaşamına kazandırdığı en önemli etkinliklerden birisidir. Cumhuriyet tarihinin ilk modern sinema-tiyatro-konser salonları arasında yer alan Tayyare Kültür Merkezi, mimar Arif Hikmet Koyunoğlu'nun projesi doğrultusunda Tayyare Cemiyeti (Türk Hava Kurumu) tarafından yaptırılmış ve 1932 yılında Bursa'da hizmete açılmıştır. Bursa Devlet Tiyatrosu 1957 yılında kuruldu. Bursa Devlet Türk Sanat Müziği Korosu 1991 yılında kurulmuştur. Kültür Bakanlığı’na bağlıdır.
- Halk oyunları
Kılıçkalkan, yörenin ünlü halkoyunudur. Bunun yanı sıra Uludağ yöresi Türkmen oyunları olan Güvende, Sekme, Çiftetelli, Düz Oyun, Büyük Oyun ilgi çekicidir.
Mutfak
[değiştir | kaynağı değiştir]- Bursa Kebabı (İskender Kebap)
- Kestane Şekeri
- Tirilye Zeytini
- Gemlik Sofralık Zeytini
- Kemal Paşa Tatlısı
- Sütlü Bursa Helvası
- İnegöl Köfte
- Ciğer Sarma
- Mihaliç (mağlıç) peyniri
- Pideli Köfte
- Cevizli Lokum
- Kaymaklı Ekmek Kadayıfı
- Cantık
- Tahinli pide
- Muradiye Çorbası
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Bursa_Manzaras%C4%B1.jpg/250px-Bursa_Manzaras%C4%B1.jpg)
Turizm
[değiştir | kaynağı değiştir]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Uluda%C4%9F_Kayak_Merkezi-_Uludag_Ski_Center.jpg/250px-Uluda%C4%9F_Kayak_Merkezi-_Uludag_Ski_Center.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Cumal%C4%B1k%C4%B1z%C4%B1k_7120.jpg/250px-Cumal%C4%B1k%C4%B1z%C4%B1k_7120.jpg)
- Tirilye
- Çarşılı Köprü Irgandı[56]
- Uluabat Gölü
- Somuncu Baba Türbesi
- Ulu Cami
- Emir Sultan Camii
- Yeşil Türbe
- Tarihi Çınar
- Ağlayan Çınar
- Bursa Kalesi
- Oylat
- Keramet Su Kaplıcası
- Suuçtu Şelalesi
- Alışveriş merkezleri ve hipermarketler
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Korupark_d%C4%B1%C5%9F_g%C3%B6r%C3%BCn%C3%BCm.jpg/240px-Korupark_d%C4%B1%C5%9F_g%C3%B6r%C3%BCn%C3%BCm.jpg)
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Zafer_plaza_ic_gorunum.jpg/240px-Zafer_plaza_ic_gorunum.jpg)
- AS Merkez (Yalova Yolu Caddesi)
- Anatolium (Yalova Yolu Caddesi, Bursa Şehirlerarası Otobüs Terminali yanı)
- Korupark (Mudanya Caddesi, Emek Kavşağı)
- Zafer Plaza (Cemal Nadir Caddesi)
- Kent Meydanı AVM (Kıbrıs Şehitleri Caddesi)
- Carrefoursa AVM (İzmir Bulvarı, Orhaneli Kavşağı)
- Carrefoursa Hipermarket (x2) (Anatolium AVM - CarrefourSA AVM)
- Carrefoursa (x3) (Kent Meydanı AVM - Nalbantoğlu - Bademli)
- Nilpark (İzmir Bulvarı, Orhaneli Kavşağı)
- Özdilek AVM (x3) (Geçit - Yalova Yolu Caddesi - İzmir Yolu Caddesi)
- Özdilek Hipermarket (x7) (Gürsu-Kaplıkaya - Ataevler - İnegöl - Gemlik - Özlüce - Mudanya)
- Koçtaş (x3) (Korupark AVM (Korupark'taki Fix denilen bir küçük mağazaları) - Yalova Yolu Caddesi - CarrefourSA AVM)
- Metro (x2) (Yalova Yolu Caddesi - İzmir Bulvarı)
- Meridyen Avm(Unlu Cadde - Heykel)
- İnegöl AVM (İnegöl Şehirlerarası Otobüs Terminali yanı)
- 5M Migros (İnegöl - Korupark AVM).
- Migros (x14) (Küçükkumla - Mudanya - Mudanya Sahili - Ertuğrul - Nilüfer - Beşevler - Bursa Modern - Bademli - Altıparmak - As Merkez - Zafer Plaza - Kükürtlü - İnegöl AVM - Mustafakemalpaşa)
- IKEA (Yalova Yolu Caddesi, Bursa Şehirlerarası Otobüs Terminali yanı)
- Sur Yapı Marka AVM (Carrefoursa AVM arkası)
- Downtown Yaşam ve Eğlence Merkezi (Fuat Kuşçuoğlu Caddesi, Yunuseli Havalimanı yanı)
- Büyük parklar
-
Azerbaycan - Türkiye Kardeşlik ve Soydaşlık Parkı
-
Reşat Oyal Kültür Parkı
-
Bursa Botanik Parkı
-
Bursa Botanik Parkı
- Bursa'daki büyük parklardan bazıları;
- Reşat Oyal Kültür Parkı 1955'te açılan bünyesinde çay bahçeleri, lokantalar, açık hava tiyatrosu bulunur.
- Uludağ Milli Parkı Dünyaca ünlü Türkiye'nin en önemli kayak merkezidir.
- Merinos Parkı İçerisinde nikâh salonu, konservatuvar, kültür merkezide barındıran büyük bir parktır.
- Teoman Özalp Parkı Hamitler Mahallesi'nde yer alan, içinde Hamitler Sosyal Yaşam Merkezi bulunan büyük bir parktır.
- Azerbaycan- Türkiye Kardeşlik Parkı Azerbaycan ile olan bağları güçlendirmek amacıyla yapılmış güzel bir parktır.
- Bursa Atatürk Kent Ormanı Bursa halkının hafta sonlarında soluk aldığı Bursa'nın inci tanesi kent ormanıdır.
- Hüdavendigar Kent Parkı 500 bin metrekare alana sahip olan Hüdavendigar Kent Parkı Bursa'nın en büyük parkıdır. İçerisinde spor etkinlik alanları, büfe, kafe, lokanta, restoran, yönetim birimleri ve çevre birimlerini barındırmaktadır.
- Bursa Hayvanat Bahçesi Avrupa Standartlarında bir hayvanat bahçesidir.
- Bursa Botanik Parkı Binlerce çeşit bitki ve ağacın bulunduğu Avrupa standartlarında büyük bir park.
- Bursa Millet Bahçesi, Atatürk Stadı yerine inşa edilmiş park.
- Mihraplı Park İçerisinde Şehitlik bulunan büyük bir parktır.
- Minia Yıldırım Yıldırım ilçesindeki tarihi yerlerin küçültülmüş maketlerinin bulunduğu parktır.
- Kaplıkaya Cazibe Merkezi İçerisinde akvaryumların, balık tutma göletlerinin, yürüyüş yollarının, tenis kortlarının, kaykay pistinin bulunduğu dev parktır.
- İnegöl Hikmet Şahin Kültür Parkı İçinde Büyük Suni Göl, Yeşillik alanlar, koşu ve yürüyüş parkurları, Nikâh Dairesi, Büyük Meydan, Açık Hava Konser ve Gösteri Alanı, Çocuk Trafik Eğitim Merkezi, Spor Merkezi, Amfitiyatro, Kafeler ve Restoranlar, LunaPark ve Mobilya Fuar Alanınında olduğu Bursa ilindeki önemli parklardan biridir, İnegöl ilçesinde bulunmaktadır.
- İnegöl Botanik Parkı (Sanayi Parkı) İnegöl Sanayi Semtinde bulunan yürüyüş, koşu ve gezi parkurlarının da bulunduğu Süs Havuzu ve Kameriyeleriyle İnegöl'de bulunan önemli parklardandır.
- İnegöl Kuğulu Parkı İnegöl semtinde bulunan tarihi havuzu ve kuğularıyla ünlü park.
- İnegöl Şehir Parkı Bursa-Ankara Yolu üzerinde bulunan yürüyüş, gezi ve ailece oturulabilecek Bursa'da bulunan yeşil parklardan biridir.
- Doğal mekânlar
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/View_of_Bursa_from_the_hills_of_Mount_Uludag.jpg/250px-View_of_Bursa_from_the_hills_of_Mount_Uludag.jpg)
|
- Kale ve surlar
- Tekkeler
|
- Camiler
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/71_Bursa_la_Grande_Moschea.jpg/280px-71_Bursa_la_Grande_Moschea.jpg)
|
|
|
|
- Mescitler
|
|
- Türbeler
|
|
|
|
- Medreseler
|
|
|
|
- Kiliseler
|
|
|
|
- Müzeler
Spor
[değiştir | kaynağı değiştir]- Futbol
Bursaspor 2009-10 sezonunda Süper Lig şampiyonu olmuştur. Süper Lig tarihinde şampiyon olan 5. takımdır. Anadolu kulüpleri içinde Trabzonspor'dan sonra şampiyon olmuş tek futbol kulübüdür. Bursaspor'un müzesinde çeşitli kupaların yanı sıra bir adet Türkiye Kupası da vardır. Ayrıca UEFA Şampiyonlar Liginde gruplara kalan ilk Anadolu kulübüdür. Kulübün Teksas adıyla Türkiye çapında tanınan taraftar grubu vardır.
2018-19 sezonu sonunda, Bursaspor Süper Lig'den 1. Lig'e düşmüştür. İnegölspor 2. Lig'de, Karacabey Birlikspor 3. Lig'de yer almıştır. BAL'daki 5 takımından ikisi küme düşmüştür.
Türkiye Kupası'nda 3 lig takımı katıldıkları turlarda elenmişlerdir.
Basketbol
Tofaş 1998-99 ve 1999-2000 sezonlarında Türkiye Basketbol Ligi şampiyonu olmuştur.
2017-2018 sezonunda Avrupa kupalarına basketbol erkekler EuroCup'da Tofaş grup beşincisi olarak elenmiştir.
Bursaspor Erkek basketbol takımı 2022 yılında EuroCup'da Finale çıkma başarısı göstermiş ve sezonu 2.olarak tamamlamıştır
2018-19 sezonu sonunda Tofaş, play-off maçları yarı finalinde elenerek lig üçüncüsü olmuştur. Bursaspor Erkek basketbol takımı ligi şampiyon bitirerek süper lige çıkmıştır. Bursa BŞB (1. lig K.) ve Final Gençlik (1. lig E.) liglerinde kalmıştır. 2. ligde 1, EBBL'de 2 takımı yer almıştır.
Federasyon kupasında Bursaspor, kupa ikincisi olmuştur. Tofaş, EuroCup'da başarılı olamamıştır.
- Voleybol
Bayanlar Voleybol 1. Liginde Nilüfer Belediyesi mücadele vermektedir. Bu alanda Bursa Büyükşehir Belediyespor (kadın voleybol takımı) Cev Challenge Kupasını alarak Avrupa Şampiyonu olmuştur.
2017-2018 sezonunda Challenge Cup'da Bursa Büyükşehir Belediyespor, geçen yıl şampiyon olduğu kupada bu yıl 2. olmuştur.
2018-2019 sezonu sonunda Nilüfer Belediye ve İnegöl Belediyespor süper liglerde yer almışlardır. Erkekler 1. liginde yer alan Bursa BŞB, süper lige yükselmiştir. 2. liglerdeki 5 takımından İnegöl Belediyespor (E) 2. takımı 1. lige, Bölgesel ligden Nilüfer Belediye (K) 2. takımı 2. lige çıkmıştır.
Kupa Voley Kadınlar'da Nilüfer Belediye çeyrek finalde elenmiştir.
- Hentbol
2018-2019 sezonunda hentbol süper liglerinde erkeklerde Nilüfer Belediyespor, kadınlarda Osmangazi Belediyespor yer almıştır. 2. lig kadınlarda Mudanya Belediye SK ligi tamamlamıştır.
Önemli spor tesisleri:
Bursa Büyükşehir Belediye Stadı (43.331), Tofaş Spor Salonu (7.500), Cengiz Göllü Spor Salonu (5.000), Atıcılar Kapalı Yüzme Havuzu-olimpik (2.500), Bursa Osmangazi Hipodromu (2.690) ve Uludağ Kayak Merkezi'dir.
Eğitim
[değiştir | kaynağı değiştir]Eğitim ve öğretim açısından Türkiye'nin önemli merkezlerinden biri olan Bursa'da 749 tanesi devlet, 601 tanesi özel olmak üzere toplamda 1350 tane okul bulunmaktadır.[57][58] Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa Teknik Üniversitesi ve Mudanya Üniversitesi bu şehirde bulunmaktadır.
Kardeş kentler
[değiştir | kaynağı değiştir]Kırcaali, Bulgaristan
Ankara, Türkiye
Erzurum, Türkiye
Denizli, Türkiye
Fergana,Özbekistan
Lefkoşa, KKTC
Üsküp, Makedonya
Tiran, Arnavutluk
Sofya, Bulgaristan
Kulmbach, Almanya
Darmstadt, Almanya
Anshan, Çin
İstanbul, Türkiye
Oulu, Finlandiya
Van, Türkiye
Plevne, Bulgaristan
Vinnitsa, Ukrayna
Gence, Azerbaycan
Multan, Pakistan
Kosice, Slovakya
Çadır Lunga, Moldova
Kars, Türkiye[59]
Galeri
[değiştir | kaynağı değiştir]-
Zafer Plaza Alışveriş Merkezi
-
Kent Meydanı Alışveriş Merkezi
-
Saltanat Kapısı, Tophane
-
Saltanat Kapısı, Tophane
-
Korupark Alışveriş Merkezi
-
Zafer Plaza Alışveriş Merkezi
-
Botanik Park Bursa
-
Botanik Park Bursa
-
Nilüfer İlçesinin Uzaktan Görüntüsü
-
Saat Kulesi, Tophane
-
Saltanat Kapısı, Tophane
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Roodenberg, J. J. (1995). The Ilıpınar Excavations I. the University of Michigan: Nederlands Historisch-Archaeologisch Institut in het Nabije Oosten te Istanbul. ISBN 9062580734.
- ^ "British Museum - Collection search: You searched for Bursa, tomb". British Museum. 24 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2015.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 15 Eylül 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Ağustos 2016.
- ^ "Bursa Tarihi". Araştırma yazı,Tekin Gün. Mootol Kültür Sanat-26 Mayıs 2020. 8 Ağustos 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b c Dumper, Michael; Stanley, Bruce E. (2007). Cities of the Middle East and North Africa (İngilizce). ABC-CLIO. s. 101. ISBN 9781576079195. 16 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2024.
- ^ "In 1363 the Ottoman capital moved from Bursa to Edirne, although Bursa retained its spiritual and economic importance." Ottoman Capital Bursa 27 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Official website of the Ministry of Culture and Tourism of the Republic of Turkey. Retrieved 19 December 2014.
- ^ "Great Mosque of Bursa". ArchNet. 19 Eylül 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Haziran 2009.
- ^ "YILDIRIM BAYEZİD CAMİ". Kültür Portalı. 22 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Haziran 2024.
- ^ Mohammad Habib, Khaliq Ahmad Nizami, A Comprehensive History Of India Vol.-V: The Delhi Sultanat (1970), p. 128
- ^ The city in the Islamic world, Volume 1, ed. Salma Khadra Jayyusi, Renata Holod, Attilio Petruccioli, André Raymond, page 362.
- ^ Chen, Yuan Julian (11 Ekim 2021). "Between the Islamic and Chinese Universal Empires: The Ottoman Empire, Ming Dynasty, and Global Age of Explorations". Journal of Early Modern History. 25 (5): 422-456. doi:10.1163/15700658-bja10030. ISSN 1385-3783. 17 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Temmuz 2024.
- ^ Yılmaz, Gülay (1 Aralık 2015). "The Devshirme System and the Levied Children of Bursa in 1603-4". Belleten. 79 (286): 901-930. doi:10.37879/belleten.2015.901. ISSN 0041-4255.
- ^ Ganjalyan, Tamara (2019). "Armenian trade networks". European History Online. 14 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ Lowry, Heath W. (2003). Ottoman Bursa in Travel Accounts. Indiana University. s. 1.
- ^ Büyükcan Sayılır, Ş. (2005). Arşiv Belgeleriyle Ermeni Faaliyetleri (1914-1918) (Cilt I). Genelkurmay Basımevi. ss.153, 165, 451.
- ^ Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1914).
- ^ a b Gürbüz, Kahraman (15 Eylül 2023). "Birinci Dünya Savaşı Sürecinde ve Sonrasında Bursa ve Çevresinde Ermeni Faaliyetleri". Current Perspectives in Social Sciences. 27 (3): 237. doi:10.5152/JSSI.2022.22389. ISSN 2822-3160. 10 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2024.
- ^ Yüceer, S. (2006). Bursa Ermenileri üzerine bazı saptamalar ve Orhangazi’de Ermeni olayları (1914–1922). Akademik Araştırmalar Dergisi, 29, 27–49.
- ^ Altıntaş, A., Canatar, M., Karakaya, R., Kaya, A., Çakıl, O., & Kulüp, B. (1995). Osmanlı Belgelerinde Ermeniler (1915–1920). Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları. s.89
- ^ Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA). (1915).
- ^ Süslü, A. (1990). Ermeniler ve 1915 Ermeni tehcir olayı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yayınları. s.95
- ^ Gürbüz, Kahraman. 2023, s.238
- ^ "Düşman Vatanın Bağrında: Bursa'nın İşgali". Alegori. 16 Şubat 2022. 1 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Ocak 2024.
- ^ "Kanun No. 3391" (PDF). 12 Ağustos 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 17 Ağustos 2014.
- ^ a b "Kanun No. 5216". 1 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2014.
- ^ "Kanun No. 6360". 16 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ağustos 2014.
- ^ "HaberlerYaşam Haberleri İşte Bursa'nın yeni logosu İşte Bursa'nın yeni logosu". Sabah. 22 Ekim 2014. 20 Ocak 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Kasım 2014.
- ^ "Resmî İstatistikler - Bursa". Meteoroloji Genel Müdürlüğü. 17 Mart 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Nisan 2016.
- ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ^ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 1 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 28 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 1 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 28 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 1 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 2 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 2 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 28 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "4 Türk şehri dünya zirvesinde!". Milliyet. 23 Ocak 2015. 30 Haziran 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ocak 2015.
- ^ [1][ölü/kırık bağlantı]
- ^ "Bursa and Cumalikizik Early Ottoman urban and rural settlements" (İngilizce). UNESCO. 4 Nisan 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2015.
- ^ "Bursa and Cumalıkızık: the Birth of the Ottoman Empire". UNESCO. 6 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ağustos 2015.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2011.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 12 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ekim 2011.
- ^ "Uluslararası Bursa Festivali 56. kez sanatseverlerle buluştu". NTV. 29 Haziran 2017. 26 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2017.
- ^ "Köprüler ve Diğer Yapılar". 17 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2021.
- ^ "Bursa Devlet Okulları Listesi". 3 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2024.
- ^ "Bursa Özel Okullar Listesi". 26 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Haziran 2024.
- ^ "Kars Belediyesi bu güne kadar yaptığı çalışmaları web sitesinde açıklandı". Kars Belediyesi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2012.[ölü/kırık bağlantı]
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]![]() |
Commons'ta dosyalar |
![]() |
Vikikaynak'ta belgeler |
- Bursa Büyükşehir Belediyesi
- Sanal sunum
- Eski Fotoğraflar - SALT Araştırma Merkezi 1 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Yüksek Çözünürlük, Açık Erişim, İndirilebilir - ↓)