Bern
Lidnanznam![]() |
Flag![]() |
Valdkund | Šveicarii |
Eläjiden lugu (2018) | 133,883 ristitud |
Pind | 51,62 km² |
![]() | |
Pämez' | Alek fon Graffenrid (viluku 2017—, Alec von Graffenried) |
Telefonkod | +41-(0)31 |
Aigvö | tal'vel UTC+1, kezal UTC+2 |
![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Stadt_Bern_2020.png/250px-Stadt_Bern_2020.png)
Bern (mugažo saksan kelel, virktas [bɛʁn], sveicarine saksan virkand [bɛrn]; franc.: Berne [bɛʁn], ital. i romanš.: Berna) om Šveicarijan Konfederacijan pälidn de fakto («federaline lidn» oficialižeks). Se om ühtennimižen kantonan administrativižeks keskuseks mugažo, valdkundan videnz' lidn eläjiden lugun mödhe. Oficialine kel' om saksan kel'.
Mail'man počtühtištusen i Šveicarijan raudteiden päfaterad sijadasoiš lidnas.
Istorii
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Eländpunktan aluz om pandud vl 1191 ceringenlaižen Bertol'd V-gercogan käskön mödhe. Vspäi 1848 Šveicarijan parlament i ohjastuz tehtas ištundoid lidnas. Bernan vanh keskuz mülüb UNESCO:n Mail'man jäl'gusen nimikirjuteshe vspäi 1983.
Bern šingotase sauvondal i holitišiden sferal: tervhudenkaičend, tedoidused i openduz, torguind, logistik, finansižed holitišed i varmitez, informacine sarak, adivpertid i restoranad.
Geografijan andmused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Bern sijadase pohjoižpolehe Al'pilpäi, valdkundan lodehes. Lidn seižub Are-jogen känman molembil randoil, 481..674 m korktusil, 540 m ü.m.t. keskmäižel korktusel.
Klimat om valdmeren venon kontinentaližen röunal. Keza om päivoikaz, tal'vaig om pil'vekaz. Voden keskmäine lämuz om +9,3 C°, kezakun-elokun +16,9..+18,8 C°, tal'vkun-uhokun +0,2..+1,1 C°. Ekstremumad oma −23,0 C° (uhoku) i +37,0 C° (heinku, eloku). Kezaaigan minimum om +0,9 C° (kezaku), tal'vaigan maksimum om +19,1 C° (tal'vku). Ei voi panda halad kezakus-elokus. Paneb sadegid 1022 mm vodes, enamba semendkus-elokus (102..112 mm kus), vähemba vilukus-keväz'kus (56..65 mm kus). Paneb lunt 47 sm tal'ven 13 päiväs keskmäras. Kun keskmäine relätivine nepsuz vajehtase 70..73 % röunoiš keväz'kus-elokus, 84..86 % redukus-vilukus.
Tobmuz
[vajehta | vajehtada lähtetekst]![](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Karte_Berner_Quartiere.png/250px-Karte_Berner_Quartiere.png)
Bern jagase kudeks nomeruidud rajonaks (üks'lugu saks.: Stadtteil, I−VI). Rajonad II−VI alajagasoiš 28 nimitadud fartalaks (Quartier).
Valitas lidnan nevondkundan (saks.: Stadtrat, franc.: Conseil de ville) 80 ühtnijad nelläks vodeks. Radonoigendai tobmuz om municipaline nevondkund (saks.: Gemeinderat, franc.: conseil municipal), sen pämez' om lidnan pämez' (mer, saks.: Stadtpräsident, franc.: Le Maire). Edeline lidnan pämez' oli Aleksander Čäppät (Alexander Tschäppät, 2005−2016, koli vl 2018).
Eläjad
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Vl 2013 lidnan eläjiden lugu oli 137 980 ristitud, vl 2017 — 133 798 ristitud. Kaikiš suremb lidnan ristitišt oli 162 405 eläjad vl 1970. Läz 400 tuhad eläjid om ezilidnoidenke.
Transport
[vajehta | vajehtada lähtetekst]Avtobusad, tramvaid, trolleibusad i funikulör (106 m) oma kundaližeks transportaks lidnas. Kaik om 18 sildad Are-joges päliči lidnan südäimes. Bernan elektroraudte (saks.: S-Bahn, 13 jonod) ühtenzoitab lidnad ezilidnoidenke.
Regionaline civiline Bern-lendimport (BRN, LSZB / LSMB, 151,6 tuh. passažiroid vl 2018) sijadase Bel'p-ezilidnas vides kilometras suvipäivnouzmha Bernan istorižes keskusespäi. Tehtas čarterreisid Keskmeren lebutahoiže päpaloin.
Irdkosketused
[vajehta | vajehtada lähtetekst]- Lidnan ohjastusen oficialine sait (bern.ch). (saks.) (fr.) (ital.) (angl.)
![]() |
Bern Vikiaitas |
Evropan pälidnad | ||
Afinad | Amsterdam | Andorr la Vel'j | Baku | Belgrad | Berlin | Bern | Bratislav | Brüssel' | Budapešt | Buharest | Dublin | Hel'sinki | Jerevan | Kijev | Kišinöv | Kopenhagen | Lissabon | London | Lüblän | Lüksemburg-lidn | Madrid | Minsk | Monako-lidn | Moskv | Nikosii | Oslo | Pariž | Podgoric | Prag | Reikjavik | Rig | Rim | San Marino-lidn | Sarajevo | Skopje | Sofii | Stokhol'm | Zagreb | Tallidn | Tbilis | Tiran-lidn | Vaduc | Vallett | Varšav | Vatikan | Ven | Vil'nüs | ||