Alfabeto protocananeo
Historia do alfabeto |
---|
Idade de Bronce Medio ss –XIX - -XV
|
Meroítico s. –III. |
Xenealoxía completa |
O alfabeto Protocananeo o abjad lineal (i.e., non-cuneiforme) de sobre vinte glifos acrofónicos. Atópase en textos levantinos da Idade de Bronce final, convencionalmente datada no -1050. A través do seu exitoso sucesor fenicio, converteuse no devanceiro de case todos os alfabetos usados hoxe, desde o grego, o hebreo, o latino e o Tifinagh no oeste ata o Thai ou o mongol.
Descubríronse predecesores, posibelmente aínda en parte logográficos, en Exipto central en 1905 e 1999 (ver alfabetos da Idade de Bronce Medio). Estas antigas escrituras puideron ter máis letras das que logo se atoparon, e puideron tamén incluír variantes das letras (letras diferentes que podían usarse para expresaren o mesmo fonema).
Os nomes das letras, que sobreviven nos alfabetos grego e hebreo, probabelmente xa existían. Os nomes están baseados nun principio acrofónico, presumibelmente a partir de traducións semíticas dos nomes dos xeroglíficos exipcios. Por exemplo, o exipcio nt (auga) converteuse no semítico mu (auga), evolucionando finalmente no latín M, mentres que o exipcio drt (man) se volveu semítico kapp (man), e finalmente no latín K.
A orde das letras neste alfabeto énos descoñecida; o alfabeto ugarítico, que aínda que emprega signos cuneiformes, estaría relacionado con el ten dúas ordes alfabéticas: unha orde ABCD similar á nosa, e outra HLĦM, tamén testemuñada no alfabeto surarábigo e os alfabetos Ge'ez.
A continuación ofrecemos unha reconstrución de vinte das letras, baseada nos sucesores mellor testemuñados (o fenicio e o surarábigo), xunto cos descendentes latinos destas.
- [ʾ] ʾalp "boi" (A)
- [b] bet "casa" (B)
- [g] gaml "búmerang" (C, G)
- [d] digg "peixe" (D)
- [h] haw / hll "xúbilo" (E)
- [w] waw "gancho" (F, U, V, W, Y)
- [z] zen /ziqq "grillón" (Z)
- [ḥ] ḥet (H)
- [ṭ] ṭēt (
Θ ) "roda" - [y] yad "brazo" (I, J)
- [k] kap "man" (K)
- [l] lamd "aguillada" (L)
- [m] mem "auga" (M)
- [n] naḥš "serpe" (N)
- [s] samek "peixe"
- [ʿ] ʿen "ollo" (O)
- [p] piʾt "esquina" (P)
- [ṣ ] ṣad "planta"
- [q] qup (Q)
- [r] raʾs "cabeza" (R)
- [š] šimš "sol, o Uraeus" (S)
- [t] taw "sinatura" (T)
Protocananeo | Fenicio | valor e nome | Descendentes |
---|---|---|---|
![]() |
![]() |
ʼ ʾalp "boi" | א |
![]() |
![]() |
b bet "casa" | ב |
![]() |
![]() |
g gaml "búmerang" | ג |
![]() ![]() |
![]() |
d digg "peixe" | ד |
![]() |
![]() |
h haw / hll "xúbilo" | ה |
![]() |
![]() |
w waw "gancho" | ו Ϝ- F-U-V-W-Y و |
![]() |
![]() |
z zen /ziqq "esposas" | ז |
![]() |
![]() |
ḥ ḥet "patio" | ח |
![]() |
![]() |
ṭ ṭēt "roda" | ט |
![]() |
![]() |
y yad "brazo" | י |
![]() |
![]() |
k kap "man" | כ |
![]() |
![]() |
l lamd "aguillada" | ל |
![]() |
![]() |
m mem "auga" | מ |
![]() |
![]() |
n naḥš "serpe" | Nun |
![]() ![]() |
![]() |
s samek "peixe" | ס |
![]() |
![]() |
ʻ ʿen "ollo" | ע |
![]() |
![]() |
p piʾt "curva" | פ |
![]() ![]() |
![]() |
ṣ ṣad "planta" | צ ϻ ص-ض ц |
![]() |
![]() |
q qup "mono" | ק Ϙ Q ق Ҁ |
![]() |
![]() |
r raʾs "cabeza" | ר |
![]() |
![]() |
š/ś šimš "sol, o Uraeus" | ש |
![]() |
![]() |
t taw "sinatura" | ת |
Literatura
[editar | editar a fonte]- Ouaknin, Marc-Alain; Bacon, Josephine: Mysteries of the Alphabet: The Origins of Writing.Abbeville Press.1999. ISBN 0-7892-0521-1
- Cross, F.M. (1979) The Invention and Development of the Alphabet in Senner, Frank (ed.) The Origins of Writing. Lincoln: University of Nebraska Press
- Diringer, David e Freeman, Hilda (1983) A History of the Alphabet. Headley: Gresham Books.
- Healey, John. (1990) The Early Alphabet. Londres: British Museum.
- Neveh, Joseph. (1982) The Early History of the Alphabet. Leiden: E.J. Brill.
Véxase tamén
[editar | editar a fonte]Outros artigos
[editar | editar a fonte]- Alfabeto
- Abjad
- Alfabetos da Idade de Bronce Media (incluíndo o sinaítico)
- silabario de Biblos
- Alfabeto ugarítico
- Alfabeto surarábigo
- Alfabeto fenicio
- xeroglíficos exipcios